Zasady pisowni nowopolskiej
Nowopolski opiera się na jednej zasadzie: jedna głoska, jedna litera. Tam, gdzie ta sama głoska ma w pisowni tradycyjnej dwa zapisy, a wybór między nimi zależy wyłącznie od historii wyrazu, zostaje podstawowa litera: u, ż albo h. Wszystko inne, czyli interpunkcję, wielkie litery, pisownię łączną i rozdzielną, piszemy według zasad Rady Języka Polskiego.
1. u zamiast ó
Piszemy u wszędzie, gdzie w pisowni tradycyjnej jest ó, także na początku wyrazu.
król → krul, który → ktury, mój → muj, stół → stuł, góra → gura, ósmy → usmy, Ósemka → Usemka
Pokrewieństwo wyrazów nadal widać, tak jak dziś w parze dąb : dębu: stuł : stołu, wuz : wozu.
2. ż zamiast rz
Piszemy ż wszędzie, gdzie w pisowni tradycyjnej jest rz.
rzeka → żeka, dobrze → dobże, talerz → tależ, przez → pżez, trzeba → tżeba, tarzać się → tażać się
Po p, t, k i h czytamy ż jak sz, tak samo jak w pisowni tradycyjnej czytamy rz w słowie „przy”: pży, tży, kżak, hżan.
Dwuznak rz zostaje tam, gdzie wymawiamy osobno r i z:
- w rodzinie wyrazu marznąć: marznąć, zamarzać, zmarzlina, przymarzać;
- w złożeniach, w których r kończy pierwszą część, a z zaczyna drugą: superzespół (po nowopolsku superzespuł), cyberzłodziej, hiperzwolennik;
- w kilku zapożyczeniach: erzac, mirza.
Połączenia dż i rż zostają bez zmian: dżem, oskarżony.
3. h zamiast ch
Piszemy h wszędzie, gdzie ch oznacza głoskę h.
chleb → hleb, duch → duh, w domach → w domah, chcę → hcę, schody → shody, tchórz → thuż, chemia → hemia, archipelag → arhipelag
W zapożyczeniach, w których ch czyta się inaczej (jak cz, sz albo k), ch zostaje, bo nie jest dubletem litery h:
chip, chipsy, ketchup, macho, nachos, chilli, chill, cheeseburger, coach, lunch, sandwich, gnocchi, macchiato, chianti
4. Nazwy własne
Nazwy własne zostają w pisowni tradycyjnej: nazwy miejscowości, ulic i krajów, imiona i nazwiska, nazwy instytucji i firm oraz tytuły utworów. Zostają we wszystkich formach odmiany.
Kraków, w Rzeszowie, do Chorzowa, Józef, Grzegorz, Michał, Rzeczpospolita Polska, „Krzyżacy”
Tak samo piszemy wyrazy utworzone od nazw własnych: przymiotniki i nazwy mieszkańców.
rzeszowski, chorzowski, krakowski, Chorzowianin, chopinowski, rzymski
Wyraz pospolity, który brzmi jak nazwa, podlega zwykłym zasadom: Bóg (imię) zostaje, ale bóg wojny to po nowopolsku bug wojny. Zaimki pisane wielką literą z szacunku, np. w listach i modlitwach, nie są nazwami i zmieniają się jak inne wyrazy: Twych → Twyh.
5. Skrótowce
Skrótowce zostają bez zmian, bo są nazwami: RZGW, ChRL. Wyrazy pisane w całości wielkimi literami, które nie są skrótowcami, zmieniają się jak zwykle: KRÓL → KRUL.
6. Cytaty
Cytaty z tekstów w pisowni tradycyjnej przytaczamy w pisowni oryginału, tak jak dziś cytujemy teksty sprzed reformy z 1936 roku.
7. Co zostaje bez zmian
- Wymowa. Nowopolski zmienia tylko zapis.
- Litery ś, ć, ź, ń, dź i ich zapis przed samogłoską (si, ci, zi, ni, dzi). Decyduje o nim prosta reguła pozycyjna, nie pamięć.
- Litery ł, ą, ę, bo oznaczają głoski, których nie zapisuje żadna inna litera.
- Pozostałe zasady pisowni: wielkie i małe litery, pisownia łączna i rozdzielna, przecinki, według zasad Rady Języka Polskiego.
8. Słowa, które zapisujemy tak samo
Kilka par wyrazów, które dziś różnią się tylko pisownią, zapisujemy jednakowo, np. może i morze, każę i karzę, lód i lud. W mowie brzmią identycznie i rozróżniamy je z kontekstu. W piśmie jest tak samo.