Zemsta on nowypolski.pl

Akt pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Zemsta

Nie masz nic tak złego, żeby się na dobre nie pżydało. Bywa z węża dryjakiew, złe często dobremu okazyją daje.

Andrzej Maksymilian Fredro

OSOBY:

Cześnik Raptusiewicz
Klara — jego synowica
Rejent Milczek
Wacław — syn Rejenta
Podstolina
Papkin
Dyndalski — marszałek Cześnika
Śmigalski — dwożanin Cześnika
Perełka — kuhmistż Cześnika
Mulaże, hajduki, pahołki etc.

Scena na wsi.

AKT PIERWSZY

Pokuj w zamku Cześnika, dżwi na prawo, lewo i w środku, stoły, kżesła etc., gitara angielska na ścianie.

SCENA PIERWSZA

Cześnik, Dyndalski

Cześnik w białym żupanie, bez pasa i w szlafmycy siedzi pży stole po prawej od aktoruw stronie, okulary na nosie, czyta papiery — za stołem, trohę w głębi, stoi Dyndalski, ręce w tył założone.

CZEŚNIK

jakby do siebie

Piękne dobra w każdym względzie —

Lasy — gleba wyśmienita —

Dobrą żoną pewnie będzie —

Co za czynsze! — To kobiéta!...

Tży folwarki!

DYNDALSKI

Miła wdowa.

CZEŚNIK

Arcymiła, ani słowa.

kładzie papiery

Cuż, polewki dziś nie dacie?

Dyndalski wyhodzi.

Długoż na czczo będę czekać?

po krutkim milczeniu

Nie — nie tżeba żeczy zwlekać —

Dyndalski, spotkawszy we dżwiah hajduka niosącego na tacy wazkę, tależ, hleb itd., odbiera od niego i wraca, zawiązuje serwetę pod szyją Cześnikowi, potem podaje tależ z polewką, co wszystko nie tamuje rozmowy.

Qua opiekun i qua krewny,

Miałbym z Klarą sukces pewny;

Ale Klara młoda, płoha,

Hociaż dzisiaj i pokoha,

Ktuż za jutro mi zaręczy!

DYNDALSKI

nabierając na tależ

Nikt rozumny, jaśnie panie,

Żecz to śliska.

CZEŚNIK

obracając się ku niemu

Tu sęk właśnie!

Na toż bym się, mocium panie,

Kawalerstwa dziś wyżekał,

udeżając w stuł

By kto... nieh go piorun tżaśnie!

Długo będzie na to czekał,

po krutkim milczeniu, biorąc tależ

Ma dohody wprawdzie znaczne —

Podstolina ma znaczniejsze;

Z wduwką zatem działać zacznę.

po krutkim milczeniu

Bawi z nami — w domu Klary,

Bo krewniaczka jej daleka,

Ale mnie się wszystko zdaje...

DYNDALSKI

Ona czegoś więcej czeka.

CZEŚNIK

parskając śmiehem

Ona czegoś... więcej... czeka...

A bodajże cię, Dyndalu,

Z tym konceptem! — Czegoś czeka!

śmieje się

Tfy!... jakżem się uśmiał szczeże!

Czeka! — bardzo temu wieżę.

jedząc i po krutkiej hwili

Jeszczeć młoda jest i ona,

Ależ wdowa — doświadczona —

Zna proporcją, mocium panie,

I nie każe fircykować,

Po kulikah balansować.

po krutkiej hwili

No — nie sekret, żem niemłody,

Alem także i niestary.

Co?

DYNDALSKI

niekoniecznie pżystając

Tać...

CZEŚNIK

urażony

Możeś młodszy?

DYNDALSKI

Miary

Z mego wieku...

CZEŚNIK

kończąc rozmowę

Dam dowody.

Hwila milczenia.

DYNDALSKI

skrobiąc się poza uszy

Tylko że to, jaśnie panie —

CZEŚNIK

Hę?

DYNDALSKI

W małżeńskim ciężko stanie:

Pan zaś, muwiąc między nami,

Masz pedogrę.

CZEŚNIK

niekontent

Ej, czasami.

DYNDALSKI

Kurcz żołądka.

CZEŚNIK

Po pżepiciu.

DYNDALSKI

Rumatyzmy jakieś łupią.

CZEŚNIK

zniecierpliwiony

Ot, co powiesz, wszystko głupio. —

Ten mankament nic nie znaczy:

Wszak i u niej co w ukryciu,

Bóg to tylko wiedzieć raczy;

I nikt pewnie się nie spyta,

Byle tylko w dalszym życiu

Między nami była kwita.

SCENA DRUGA

Cześnik, Dyndalski, Papkin

Papkin po francusku ubrany, pży szpadzie, krutkie spodnie, buty okrągłe do puł łydki; tupet i harcopf, kapelusz stosowany, pod pahą para pistoletuw; zawsze prędko muwi.

PAPKIN

Bóg z waszmością, muj Cześniku.

Pędząc cwałem na rozkazy

Zamęczyłem szkap bez liku;

Wywruciłem się sto razy,

Tak że z nowej mej kolaski

Gdzieś po drodze tylko tżaski.

CZEŚNIK

A ja za to ręczyć mogę,

Że muj Papkin tu piehotą

Pżywędrował całą drogę;

A na podruż dane złoto

Gdzieś zostawił pży labecie.

PAPKIN

pokazując pistolet

Patż, Cześniku — poznasz pżecie...

CZEŚNIK

Cuż mam poznać?

PAPKIN

Wystżelony.

Wypalony!

DYNDALSKI

na stronie, odhodząc

Gdzieś na wrony.

PAPKIN

Gdzie, do kogo, milczeć muszę,

Lecz nie karty są pżyczyną,

Żem się w drodze spuźnił nieco.

Ani ziewnął, na mą duszę!

Tak z mej ręki wszyscy giną!

CZEŚNIK

poprawiając w mowie

Wszystkie.

PAPKIN

Wszystkie?

CZEŚNIK

Ćmy, komary.

PAPKIN

Waszmość nigdy nie dasz wiary.

CZEŚNIK

Bom niegłupi, mocium panie.

PAPKIN

Ah! co widzę, tu śniadanie.

CZEŚNIK

Ha, śniadanie.

PAPKIN

Ah! Cześniku!

Już to sześć dni i sześć nocy

Nic nie miałem na języku.

CZEŚNIK

Jedz i słuhaj!

PAPKIN

Tak się stanie.

siada po drugiej stronie stołu, jak do siebie

Stżelam gracko, żecz to znana.

CZEŚNIK

Żecz to znana, iż w mej mocy

Kazać zamknąć waszmość pana

Za wiadome dawne sprawki.

PAPKIN

zastraszony

Zamknąć! po co?

CZEŚNIK

Dla zabawki.

PAPKIN

Czyż nie znajdziesz lepszej sobie?

CZEŚNIK

Ciho! ciszej! Ja to muwię,

By odświeżyć w twej pamięci,

Nim powieżę moje hęci,

Coś mnie winien, a ja tobie.

PAPKIN

Ah, co każesz, wszystko zrobię.

Byłbym zaraz dopadł konia...

Bom jest jeździec doskonały:

Niehaj będzie wzięty z błonia,

Dzik to dziki, lew to śmiały —

W moim ręku jak owieczka,

Bom jest jeździec doskonały.

CZEŚNIK

A bodajżeś!...

PAPKIN

Tylko pozwul...

Kładłem nawet w stżemię nogę,

Kiedy nagle wielka spżeczka

Pżedsięwziętą spaźnia drogę;

A ta była w tym sposobie:

CZEŚNIK

Słuhaj!...

PAPKIN

Zaraz... Szedłem sobie;

Mina tęga, włos w pierścienie,

Głowa w gurę — a wejżenie! —

Nieh truhleje płeć zdradziecka!

CZEŚNIK

Słuhaj!...

PAPKIN

Zaraz... Idę sobie;

A wtem jakaś księżna grecka;

Anioł! bustwo! zerk z karety —

Giną za mną te kobiety! —

Zerk więc na mnie — zerk ja na nią,

Koniec końcem pokohała,

Zawołała et caetera...

Książę, tygrys, ludzi zbiera...

CZEŚNIK

udeżając w stuł, aż Papkin podskoczył w kżeśle

Ależ ciho!

PAPKIN

Nadtoś żywy.

CZEŚNIK

A bezbożny ty języku!

I tyrkotny, i kłamliwy.

PAPKIN

Nadtoś żywy, muj Cześniku.

Gdybym także, ruwnie tobie,

Namiętności nie brał w ryzy,

udeżając w rękojeść szpady

Ostże mojej Artemizy...

upżedzając udeżenie w stuł Cześnika

Proszę muwić.

CZEŚNIK

po krutkiej hwili

Ojciec Klary

Kupił ze wsią zamek stary...

PAPKIN

Fiu! — muj ojciec miał ih dziesięć.

CZEŚNIK

udeża w stuł i muwi dalej

Tu mieszkamy, jakby sowy;

Lecz co gorsza, że połowy

Drugiej zamku — czart dziedzicem.

Pżestrah Papkina.

Czy inaczej? — Rejent Milczek —

Słodki, cihy, z kornym licem,

Ale z diabłem, z diabłem w duszy!

PAPKIN

Jednak zgodnie, jak sąsiady...

CZEŚNIK

Jeśli nie ja mymi psoty,

Nikt go stąd już nie wyruszy.

Nie ma dnia bez spżeczki, zwady —

Lecz potżebne i układy.

Pisać? — nie hcę do niecnoty.

Iść tam? — ślisko, mocium panie:

Mugłby otruć, zabić skrycie.

A mnie jeszcze miłe życie,

Więc dlategom wybrał ciebie:

Będziesz posłem tam w potżebie.

PAPKIN

Za ten honor ściskam nogi!

Wielki czynisz swemu słudze,

Ale nazbyt jestem srogi:

Zamiast zgody, wojnę wzbudzę,

Bo do rycerskiego dzieła

Matka w łonie mnie poczęła;

A z powicia ślub uniosłem,

Nigdy w życiu nie być posłem.

CZEŚNIK

Czym ja zehcę, Papkin będzie,

Bo mnie Papkin słuhać musi.

PAPKIN

Lecz porywczy w każdym względzie,

Jak sąsiada Papkin zdusi,

Jak mu kulą łeb pżewierci,

Jak na bigos go posieka —

Ktuż natenczas sprawcą śmierci?

Koguż za to kara czeka?

CZEŚNIK

Biorę wszystko na sumienie.

PAPKIN

Hciej rozważyć.

CZEŚNIK

Już się stało.

Teraz inne dam zlecenie:

Mości Papkin — ja się żenię.

PAPKIN

Ba!

CZEŚNIK

pżedżeźniając

Cuż to: ba?

PAPKIN

Tak się cieszę!

I w tę sprawę hętnie spieszę.

Powiedz, gdzie mam błysnąć hwałą;

Mamże zostać dziewosłębem?

Mamże zmusić zbyt zuhwałą?

Mamże skłonić zbyt nieśmiałą?

Mamże, jeśli cudzą żoną,

Jej tyrana pżeszyć łono?...

CZEŚNIK

Cuż, u diabła, za szaleństwo!

PAPKIN

Znasz, Cześniku, moje męstwo.

CZEŚNIK

Słuhaj: muwiąc między nami,

Bez mej hluby, twej urazy,

Więcej niż ty, muj Papkinie,

Mam rozumu tysiąc razy.

Papkin hce pżerwać, co Cześnik znakiem wstżymuje.

Lecz rozprawiać z niewiastami,

Owe jakieś bałamutnie,

Afektowe świegotanie —

Nieh mi zaraz łeb kto utnie,

Nie potrafię, mocium panie.

Ty więc musisz swą wymową...

PAPKIN

Jest już twoją — daję słowo —

Hcesz, pżysięgnę — masz już żonę,

Bo ja szczęście mam szalone:

Tylko spojżę, każda moja,

A na każdą spojżeć umiem.

Idę.

CZEŚNIK

Dokąd?

PAPKIN

Prawda, nie wiem.

CZEŚNIK

Podstolina...

PAPKIN

Już rozumiem.

CZEŚNIK

zatżymując go

Tu ją czekaj.

PAPKIN

Ani słowa!

Za godzinę jest gotowa.

CZEŚNIK

odhodząc

Ja potrafię ci odwdzięczyć.

PAPKIN

Za Cześnika można ręczyć.

SCENA TŻECIA

PAPKIN

sam

Cześnik wulkan — aż niemiło.

Gdybym krutko go nie tżymał,

Nie wiem, co by z światem było.

po krutkim myśleniu

Lecz nie będę ja tu dżymał

I w podziele tak się zwinę:

Jemu oddam Podstolinę,

Malowidło nieco stare;

Sobie wezmę śliczną Klarę.

Już od dawna mam nadzieję,

Że jej serce mnie się śmieje.

Już by para z nas dobrana

Zaludniała Papkinami,

Gdyby Cześnik, jakby ściana,

Nie stał zawsze między nami.

po hwili

Znak dać muszę, że tu jestem;

Niehaj lubym śpiew szelestem

W lube, drogie uszko wpadnie —

Ah, jak anioł śpiewam ładnie!

śpiewa pży angielskiej gitaże

«Curuś moja, dziecię moje, co u ciebie szepce?

Pani matko dobrodziejko, kotek mleko hłepce;

Oj kot, pani matko, kot, kot,

Narobił mi w pokoiku łoskot.

Curuś moja, dziecię moje, co u ciebie stuka?

Pani matko dobrodziejko, kotek myszki szuka;

Oj kot, pani matko, kot, kot,

Narobił mi w pokoiku łoskot.

Curuś moja, dziecię moje, czy ma ten kot nogi?

Pani matko dobrodziejko, i srebrne ostrogi;

Oj kot, pani matko, kot, kot,

Narobił mi w pokoiku łoskot».

SCENA CZWARTA

Papkin, Podstolina ze dżwi prawyh.

PODSTOLINA

Wszak muwiłam — albo koty,

Albo Papkin nam się zjawił.

PAPKIN

Żartobliwej pełna weny,

Podstolino! puł anioła!

Kolosalny wzoże cnoty

Pośrud hemisfernej sceny,

Strojny w miłość, lubość, wdzięki!

Pozwul kornie ugiąć czoła

I na śniegu twojej ręki

Złożyć ustek wyciśnienie.

całuje w rękę

Sługa, służka uniżony.

PODSTOLINA

Cuż sprowadza w nasze strony?

PAPKIN

Miłe wszystkim nam zdażenie.

PODSTOLINA

Tym zdażeniem?

PAPKIN

Twe zamęście.

PODSTOLINA

Moje?

PAPKIN

Właśnie miałem szczęście

Mieć u siebie na wieczeży

Lorda Pembrok, kilku panuw,

Cały tuzin szambelanuw,

Dam niewiele, ale jakih!

PODSTOLINA

Ktuż z kim swata?...

PAPKIN

Szmer się szeży:

Za mąż idzie piękna Hanna.

Ten zapewnia, uw nie wieży,

Ale każdy z ucz myh czyta.

Wtem miledi, bug-kobieta,

Lecz w zazdrości diablik mały,

Wciąż mnie szczypiąc pod serwetą,

Na puł z płaczem dwakroć pyta:

«Skąd masz styczność z Hanny losem?»

Ah, spokojną bądź w tej mieże —

Szepnę w uszko wdzięcznym głosem —

Pżyjaciela Hanna bieże.

PODSTOLINA

Ależ kogo? powiedz, kogo?

PAPKIN

Wszyscy wybur hwalą zgodnie...

Bo nie hwalić jakże mogą!

PODSTOLINA

na stronie

Ha, rozumiem...

PAPKIN

Człowiek gżeczny

I majętny, i stateczny.

PODSTOLINA

na stronie

Od Cześnika ma zlecenie

I zahodzi tak z daleka

Tam, gdzie go się dawno czeka.

Głupi mędrek.

PAPKIN

na stronie

Tam do liha!

Ona zerka, ona wzdyha —

Czy nie myli się w osobie?

Może we mnie... dałżem sobie!

A to plaga, boska kara:

Do mnie młoda, do mnie stara.

Jeszcze zerka... czy szalona!

Tu żartować nie ma czego —

Zjadłbym śledzia z rąk patrona,

A mnie po co, na co tego!

To już dłużej trwać nie może.

do Podstoliny

Pozwul pani: Cześnikowi

Gratulacje niehaj złożę.

PODSTOLINA

Więc to jego mam być żoną?

PAPKIN

Jakież czynisz zapytanie?

Bajkęż by to rozgłoszono?

PODSTOLINA

Bajkę dotąd...

PAPKIN

Lecz się stanie

Wkrutce prawdą — czy się mylę?

PODSTOLINA

Ciekawości skądże tyle?

PAPKIN

Gdyby Cześnik rozogniony,

Wskroś pżejęty twymi wdzięki,

Drgnął miłością i żucony

Do nug twoih, błagał ręki?

PODSTOLINA

Cieszyłby się z odpowiedzi.

odhodzi w dżwi prawe

PAPKIN

sam

A że w każdej diablik siedzi,

Co pustoty rozpoczyna,

Jeno wspomnisz zapowiedzi!

Bo kto mądry, nieh mi powié:

Po kaduka Podstolina

Daje rękę Cześnikowi?

SCENA PIĄTA

Papkin, Cześnik wyhodzi ze dżwi lewyh już ubrany.

CZEŚNIK

Cuż u czarta! ty spokojny,

Kiedy Rejent mnie napada

I otwartej żąda wojny?

Lecz godnego ma sąsiada!

Dalej żwawo! — nieh, kto żyje,

Biegnie, pędzi, zgania, bije!

PAPKIN

Cuż się stało?

CZEŚNIK

Mur naprawia!

Mur graniczny, tżeh muraży!

On rozkazał! on się waży!

Mur graniczny! — Tżeh na muże!

Tżeh wybiję, a mur zbużę!

Zbużę, zniszczę, aż do ziemi. —

PAPKIN

zmieszany, niehcący powtaża

Zbużę, zniszczę...

CZEŚNIK

Dajesz słowo?

Zbież więc ludzi — ruszaj z niemi!

I jeżeli nie namową,

To pżemocą spędź z roboty —

Ty się tżęsiesz?

PAPKIN

To z ohoty.

Ale czekaj — słuhaj wpżody

Mojej szczytnej, pięknej ody.

CZEŚNIK

Co?

PAPKIN

Tak, ody do pokoju —

A jeżeli żądza boju

Nie umilknie na głos Muzy...

CZEŚNIK

grożąc

Zostań. — Ale!...

odhodzi

PAPKIN

idzie za nim ze spuszczoną głową

Pewne guzy!

SCENA SZUSTA

Odmiana sceny. Ogrud, kawał muru całego, od lewej strony ku środkowi prosty, od środka w głąb sceny załamany i w połowie zbużony, pży tej części mulaże pracują. Po lewej stronie zupełnie w głębi za częścią całego muru baszta albo rug mieszkania Rejenta, z oknem. Nieco na pżodzie po prawej stronie podobny rug mieszkania Cześnika. Altana po lewej stronie na pżodzie. Klara pżehodzi scenę. Wacław, wszedłszy wyłomem, skrada się wzdłuż muru i pokazuje się powturnie w altanie pży Klarze.

Klara, Wacław

WACŁAW

Bliskie nasze pomieszkania,

Bliższe serca — ah, a pżecie

Tak daleko na tym świecie.

KLARA

Jakież nowe dziś żądania

Hmużą jasność twego czoła?

Nigdyż granic, nigdyż miary —

Nicże wstżymać cię nie zdoła,

Nawet miłość twojej Klary?

WACŁAW

Widzieć ciebie jedną hwilę,

Potem spędzić godzin tyle

Bez twyh oczu, twego głosu —

I mam hwalić hojność losu?

KLARA

Wspomnij, wspomnij, muj kohanku,

Jakie były twe wyrazy,

Gdy zaledwie parę razy

Zeszliśmy się na krużganku.

«Pozwul, droga, kohać siebie,

O nic więcej łzy nie proszą;

Z mą miłością stanę w niebie

Bogiem, będę żył rozkoszą!»

WACŁAW

Co muwiłem, nie wiedziałem.

KLARA

Kohaj — żekłam — ja nie bronię;

Ale wkrutce, gdyś z zapałem

Cisnął w swoih moje dłonie:

«Kohasz ty mnie, droga Klaro?» —

Zawsześ mnie się, zawsze pytał,

Hocieś w oczah dobże czytał.

WACŁAW

Ktuż by nie hciał dać puł życia,

By mugł wyssać do upicia,

Wyssać duszą z ust twyh słowa,

Kture jeszcze uśmieh howa!

KLARA

Nieh tak będzie — żekłam w końcu:

Koham — bom też i kohała.

udając jego zapał

«Co za szczęście, rozkosz, radość!

Dzięki niebu, ziemi, słońcu!...»

Tym życzeniom czyniąc zadość,

Już natura zubożała

Więcej dla cię nic nie miała.

WACŁAW

Prawda, wyznać się nie boję,

Dopełniła wtenczas miary;

Lecz gdy zwiększa miłość moję,

Czyż nie winna zwiększać dary?

KLARA

Za dni parę żekłeś luby:

«Ah, to okno, ah, ta krata

Będą źrudłem mojej zguby.

Patż, jak rużdżka rużdżkę splata,

Jak ku sobie kwiat się skłania,

Ktuż nam, Klaro, tego wzbrania?»

WACŁAW

Miałżem w myśli myh zamęcie

Zimną kratę brać w objęcie?

KLARA

Usłuhałam cię, Wacławie:

Dzień w dzień shodzim się w altanie,

Lecz i razem co dzień prawie

Nowe od cię mam żądanie —

Tobiem szczęście życia winna,

Ty nawzajem — hętnie wieżę;

Czemuż twoja miłość inna

Coraz nową postać bieże?

Kiedy rozkosz być pży tobie

Aż pżepełnia serce moje,

Ty, niewdzięczny, w tejże dobie

Tłumisz tylko niepokoje.

WACŁAW

Ah, obecność mnie zastrasza,

Bo tak dotąd czynim mało,

By zapewnić pżyszłość całą —

A pżyszłością miłość nasza.

Z twoim stryjem ojca mego

Ciągłe sprawy, spżeczki, kłutnie

Nic nie wrużą nam dobrego;

Raczej muwią, iż okrutnie

Będziem kiedyś rozdzieleni,

Jeśli...

KLARA

Dokończ — pokaż drogę;

Ty czy ja tu pomuc mogę?

WACŁAW

Tylko twoja wola zmieni,

Co się zdaje nie do zmiany.

KLARA

Muwże, słuham.

WACŁAW

Żem kohany,

Że cię koham nad te nieba,

Że pży sobie żyć pragniemy,

To oboje dobże wiemy;

Nie oboje, czego tżeba,

Aby zniszczyć to ukrycie,

W kturym pełza nasze życie,

I nie truhleć, czy dzień szczęścia

Nie popżedza dnia żałoby.

KLARA

Czeguż tżeba? muw!

WACŁAW

Zamęścia.

KLARA

O szalony, gdzież sposoby?

WACŁAW

W twojej woli.

KLARA

W woli stryja,

W woli ojca, powiedz raczej.

WACŁAW

Co zawadza, to się mija,

Gdy nie może być inaczej.

KLARA

A, rozumiem! — Nie, Wacławie,

Gdzie mnie zehcesz, znajdziesz wszędzie

Zawsze twoją — prucz w niesławie.

WACŁAW

Ależ, Klaro, moją żoną...

KLARA

Ktuż to, powiedz, wiedzieć będzie,

Czyś poślubił wykradzioną...

Co za hałas? — Słyszę kroki!

Coraz bliżej!... idź bez zwłoki!

WACŁAW

Jedno słowo.

KLARA

Już ci dane.

WACŁAW

Jak nie zmienisz, żyć pżestanę.

KLARA

z czułością, jakby poprawiając

Pżestaniemy — jeśli zehcesz.

WACŁAW

Pomyśl tylko, Klaro droga...

KLARA

wytrącając go prawie

Ale idźże, idź, dla Boga!

pżehodzi scenę

SCENA SIUDMA

Papkin, Śmigalski, kilku służącyh z kijami, puźniej Rejent i Cześnik w oknah.

PAPKIN

Panie majster, proszę waści

Pżyzwoicie, gżecznie, ładnie,

Nie murować tu z napaści,

Bo mu na gżbiet co upadnie.

po krutkim milczeniu

Wy zaś drudzy, dobży ludzie,

Ktuży młotki, piony, kielnie

W niepotżebnym dzisiaj trudzie

Używacie arcydzielnie,

Idźcie wszyscy precz, do czarta!

po krutkim milczeniu

Będzie, widzę, żecz uparta!

Ta hołota, jakby głuha,

Mego słowa ani słuha. —

No, Śmigalski! Nie trać czasu —

Ściągnij za kark! weź nażędzie!

Gżecznie, ładnie, bez hałasu,

Nieh wszystkiemu koniec będzie.

Nic się nie buj — ja za tobą.

Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mulażom, Papkin cofa się za rug domu.

ŚMIGALSKI

Precz! precz!

REJENT

w oknie

Stujcie! co to znaczy?

ŚMIGALSKI

Cześnik, pan muj, kazać raczy,

Aby muru nie kończono.

CZEŚNIK

w oknie

Tak jest, każę, bo mam prawo.

Dalej napżud, dalej żwawo!

Śmigalski posuwa się napżud, Papkin, ktury był wyszedł, znowu się cofa za rug domu.

REJENT

Jakie prawo?

CZEŚNIK

Jak kupiono

Mur graniczny, tak zostanie.

REJENT

Ależ luby, miły panie,

To szaleństwo z waszej strony —

I mur będzie naprawiony.

CZEŚNIK

Wpżudy trupem go zaścielę.

REJENT

do mulaży

Kończcie śmiało, pżyjaciele,

Gardźcie ze mną prużnym kżykiem.

CZEŚNIK

Hcesz więc bujki?

REJENT

Muj Cześniku,

Muj sąsiedzie, luby, miły,

Pżestań też być rozbujnikiem.

CZEŚNIK

Co! jak! — Żwawo! bij, co siły!

Śmigalski ze swoimi ludźmi wstępuje na mur, mulaże cofają się tak, że bujka zostaje zakryta częścią muru całego.

REJENT

Panie majster — ja w obronie.

Nic się nie buj — niehaj bije,

Kiedy go tam swędzą dłonie.

Dobże! dobże! — po czuprynie —

Ot-tak — lepiej! — co się wlezie! —

Nic się nie buj! — niehaj bije,

Niehaj bije! świat nie zginie!

Ja Cześnika za to skryję,

Gdzie nie widać ziemi, nieba!

CZEŚNIK

wołając za siebie

Hej! Serwacy! daj gwintuwkę,

Niehaj strącę tę makuwkę —

Prędko!

Rejent zamyka okno.

CZEŚNIK

Ha, ha! fugas hrustas.

No, Śmigalski! dosyć będzie,

Daj pułzłotka albo złoty

Baserunku dla hołoty,

Ale zabież im nażędzie.

Dosyć, dosyć na dziś będzie.

zamyka okno

Po odejściu wszystkih Papkin obejżawszy się, że już nie ma nikogo, muwi ku murowi.

PAPKIN

sam

Ha! hultaje, precz mi z drogi,

Bo na miazgę was rozgniotę —

Nie zostanie jednej nogi —

A mam diablą dziś ohotę!

Wielu was tam? hodź tu ktury!

Nie wylezie żaden z dziury?

O wy łotry! o wy thuże!

Jutro cały zamek zbużę.

SCENA USMA

Papkin, Wacław

WACŁAW

stanąwszy tuż za nim

Jutro?

Papkin zdejmuje kapelusz.

Mamże wracać w progi,

Kture pewnie z pżyszłą dobą

Zruwna z ziemią wyrok srogi? —

Wolę jeńcem iść za tobą!

PAPKIN

wkładając kapelusz na bakier

Pardon muwisz?

WACŁAW

Pardon, panie.

PAPKIN

Znasz me męstwo?

WACŁAW

Jak zły szeląg.

PAPKIN

Boisz mnie się!

WACŁAW

Niesłyhanie!

PAPKIN

Pujdziesz za mną?

WACŁAW

Pujdę, panie.

PAPKIN

Ktuż ty jesteś?

WACŁAW

Jestem, panie.

PAPKIN

Lecz czym jesteś?

WACŁAW

Czym ja jestem?

Jestem... jestem...

PAPKIN

hwytając za broń

Cuż to znaczy!

WACŁAW

...Komisażem mego pana.

PAPKIN

Co? Rejenta?

WACŁAW

Nie inaczéj.

PAPKIN

Czy to, proszę, żecz słyhana!

Ledwie szlahcic na wioszczynę

Z pękiem długuw się wydrapie —

Już mieć musi komisaża.

Dziw się potem, gdy się zdaża,

Że wołają: «Sto tysięcy!

Kto da więcéj!» A jak kżykną po raz tżeci,

Jakby z procy szlahcic leci

I do swego komisaża

Idzie w służbę za szafaża.

Ale hodźmy.

na stronie

Cześnikowi

Wielką radość jeńcem sprawię,

I zapewne do mnie powié,

Gdy mu zdobycz mą pżedstawię:

«Niehaj Klara twą zostanie».

Hodź, muj jeńcze.

WACŁAW

Idę, panie.

Książka pohodzi z serwisu Wolne Lektury: Aleksander Fredro, „Zemsta”. Utwur w domenie publicznej. Zmiany: pisownia nowopolska (ó → u, rz → ż, ch → h; nazwy własne bez zmian), bez pżypisuw.

Akt drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

AKT DRUGI

Pokuj jak na początku aktu pierwszego. Cześnik siedzi pży stoliku.

SCENA PIERWSZA

Cześnik, Papkin whodzi, za nim Wacław, ktury zostaje pży dżwiah.

PAPKIN

żucając się w kżesło

A bież liho takie znoje!

Ledwie idę, ledwie stoję —

Ależ bo to było żwawo!

Diablem gromił w lewo, w prawo —

Ledwie żyję. — Każ dać wina,

A starego. — Wyshła ślina —

Pot strugami ciecze z czoła —

Ktuż me dzieła pojąć zdoła!

CZEŚNIK

Ja, bom widział.

PAPKIN

Ha! widziałeś? —

Gracko? —

CZEŚNIK

Gracko — z tyłu stałeś.

PAPKIN

Z tyłu, z pżodu, nic nie znaczy,

Dobry ryceż wszędzie straszny.

CZEŚNIK

Ta bezczelność...

PAPKIN

Nie inaczéj,

Bezczelności tżeba było,

Aby walczyć z taką siłą.

CZEŚNIK

Waszeć kłamiesz, mocium panie...

PAPKIN

Tylko słuhaj, słuhać warto:

Hciałem zdobyć rusztowanie,

Lecz skoczyłem tak zażarto,

Żem się znalazł z drugiej strony,

Pżyciśnięty, otoczony

Mulażami, pahołkami,

Hajdukami, pajukami,

A — kroć kroci! Jak się zwinę!

Jak dwuh hwycę za czuprynę!

Dalej żwawo młynka z niemi —

Jak cepami wkoło młucę.

Ile razy się obrucę,

Po dziesięciu ih na ziemi.

Tak mi rosła wciąż mogiła,

A gdy z murem ruwna była,

Otwożyłem obie dłonie

I stanąłem na tej stronie.

Lecz co jeszcze...

CZEŚNIK

Tfy! do czarta!...

PAPKIN

Podziwienia żecz jest warta,

Że uniosłem z sobą jeńca —

Teraz, panie, czekam wieńca.

CZEŚNIK

spostżegłszy Wacława

Cuż to znaczy?

PAPKIN

ocierając czoło

Komisaża

Pana Milczka w jasyr wziąłem.

CZEŚNIK

A to po co? — jakim czołem?

PAPKIN

Ja zabieram, co się zdaża.

CZEŚNIK

do Wacława

Waszeć z Bogiem ruszaj sobie

I uwiadom swego pana,

Że jak w jakim bądź sposobie

Mnie zaczepka będzie dana,

To mu taką fimfę zrobię,

Iż, nim żuci wkoło okiem,

Wytnie kozła pod obłokiem. —

Waść się wynoś szybkim krokiem.

PAPKIN

Poświęć się tu czyjej sprawie!

Walcz jak Achil, radź jak Kato,

Pozazdroszczą twojej sławie

I sto czartuw dadzą za to.

WACŁAW

do Cześnika

Pżebacz, panie, słuw niewiele,

Kture wyżec się ośmielę:

Jesteś gniewny na sąsiada,

Że ci czasem na zawadzie...

CZEŚNIK

Czasem? — Zawsze!

WACŁAW

On powiada...

CZEŚNIK

Nieh nie słyszę o tym gadzie.

WACŁAW

Czy nie byłoby sposobu,

Ustąpiwszy ze stron obu,

Zapomniawszy pżeszłe szkody,

Do sąsiedzkiej wrucić zgody?

CZEŚNIK

Ja z nim w zgodzie? — Mocium panie,

Wpżudy słońce w miejscu stanie!

Wpżudy w możu wyshnie woda,

Nim tu u nas będzie zgoda!

WACŁAW

Dzisiaj umysł niespokojny

Za porywczo sąd wyżeka...

CZEŚNIK

Od powietża, ognia, wojny,

I do tego od człowieka,

Co się wszystkim nisko kłania,

Nieh nas zawsze Bóg obrania.

WACŁAW

Lepiej nisko niż nic wcale.

CZEŚNIK

Brednia!

WACŁAW

Ale...

CZEŚNIK

Nie ma ale!

WACŁAW

Nie broń, panie, mieć nadziei...

CZEŚNIK

Bronię, do kroć sto tysięcy!

I nieh o nim nie wiem więcej,

Ni o jego

ironicznie zmieżając do Wacława

kaznodziei,

Bo się obom, mocium panie,

Jakem szlahcic, co dostanie.

Odhodzi w dżwi środkowe

SCENA DRUGA

Papkin, Wacław

PAPKIN

Diabeł pali w tym Cześniku.

WACŁAW

Hcieć ih zbliżyć czasu szkoda.

PAPKIN

Mało zysku, dużo kżyku.

WACŁAW

Tyh dwuh ludzi — ogień, woda.

PAPKIN

Cuż, paniczu, będzie z nami?

WACŁAW

Ha, zostanę tu w niewoli.

PAPKIN

Brałem jeńcuw tysiącami,

Co zawiśli od mej woli;

Bom lat dziesięć toczył boje,

Gdzie się lały krwawe zdroje,

Tak, że wkoło na mil cztery

Jak czerwone było może. —

Tam zyskałem i ordery,

I tytuły, i honory;

Ale tego być nie może.

Zbyt to szczytne dla nas wzory;

Dziś utarczka jest igraszką,

A twa wolność będzie fraszką.

WACŁAW

Ja w niewoli tu zostanę.

PAPKIN

Prawo wstżymać jest mi dane,

Alem zawsze był wspaniały,

Pżyjmę zatem okup mały.

WACŁAW

Ja w niewoli zostać muszę.

PAPKIN

Znaj więc wielką moją duszę:

Jesteś wolny — idź do diaska.

A za wolność dasz, co łaska.

WACŁAW

Ja zostanę tu w niewoli.

PAPKIN

Ale Cześnik nie pozwoli.

WACŁAW

Kto mnie ujął, nieh mnie tżyma.

PAPKIN

Ale, bratku, sensu nié ma;

Nie daj grosza, a idź sobie.

WACŁAW

I puł kroku stąd nie zrobię.

PAPKIN

Idź, bom gotuw użyć broni.

WACŁAW

zawsze z flegmą

A ja tylko własnej dłoni.

PAPKIN

na stronie

Cuż za człowiek, u kaduka!

Samohcący guza szuka

I mnie jeszcze go nagoni.

do Wacława

Buj się Boga — idź do czarta.

WACŁAW

Nie, nie pujdę — tu zostanę.

PAPKIN

A to jakaś ćma uparta!

WACŁAW

pokazując na sakiewkę

Ale patż no, bratku, co to?

PAPKIN

Bżęknij tylko.

WACŁAW

Złoto?

PAPKIN

Złoto.

WACŁAW

Będzie twoim.

PAPKIN

Nieh pan siada.

WACŁAW

Ale darmo nikt nie daje.

PAPKIN

Wielka prawda! — Cuż wypada,

Abym zrobił? Gdyż zostaję

W położeniu arcyciasnym:

Za procentem moim własnym

Tżeba jeździć jak w konkury,

A w kieszeni, panie bracie,

Albo pustki, albo dziury.

WACŁAW

Koham Klarę.

PAPKIN

na stronie

Otuż macie!

WACŁAW

I hcę zostać tu pży Klarze.

PAPKIN

To źle.

WACŁAW

howając sakiewkę

Czy źle?

PAPKIN

zatżymując mu rękę

Niekoniecznie,

Ale Cześnik w tym zamiaże

Będzie pewnie działać spżecznie.

WACŁAW

Niehaj nie wie.

PAPKIN

Jak się dowie?

WACŁAW

Nieh mnie pżyjmie.

PAPKIN

Trudno będzie.

WACŁAW

bżęcząc złotem

Tu początek, koniec w głowie.

PAPKIN

A jak Cześnik na mnie wsiędzie?

WACŁAW

Nic nie znaczy.

PAPKIN

Ba! jak komu.

wzruszając głową

I dla Klary — komisaża.

WACŁAW

Jestem Wacław.

PAPKIN

Syn Rejenta!

O dla Boga! I w tym domu!

Waszmość obu nas naraża,

Oba idziem na praszczęta.

Wacław bżęknął sakiewką.

Bżęczy pięknie...

WACŁAW

Miej za dane,

Jeśli w służbie tu zostanę.

PAPKIN

Ha! sprubuję...

hce wziąć sakiewkę

WACŁAW

odsuwając

Puźniej nieco —

Lecz pamiętaj, że z mej wieży

Szybko kulki na duł lecą —

Fiut z wiatruwki — Papkin leży...

Gdyby zdradzić hęć go jęła.

PAPKIN

W skrytym toku tego dzieła

Tak postąpię, jak należy,

Nie zważając na pżymuwkę.

Ale, Waciu, jak mnie kohasz,

Dzisiaj jeszcze spal wiatruwkę.

WACŁAW

Nie trać czasu.

PAPKIN

Idę, idę.

na stronie

Diabeł nadał tryumf taki!

Coraz głębiej włażę w biédę.

W moim jeńcu mam rywala —

Pżykro z bliska — gożej z dala —

Tamten zamknie, ten zastżeli —

A bodaj cię diabli wzięli!

wracając ode dżwi

A sakiewka?

WACŁAW

Zostać może.

PAPKIN

W samej żeczy?

WACŁAW

Nie inaczéj.

Papkin wyhodzi środkowymi dżwiami.

SCENA TŻECIA

Wacław, Klara

KLARA

Co wyrabiasz, o muj Boże!

Tżeba by mi być w rozpaczy,

Żebym tylko czasu miała.

WACŁAW

Co się stało? co się dzieje?

KLARA

Jeszcze mi się w oczy śmieje!

Ja wiem wszystko, bom słuhała —

Hcesz tu zostać.

WACŁAW

Cuż w tym złego?

KLARA

Miej rozsądek.

WACŁAW

Cuż mi z niego?

Kiedy już jest dowiedzione,

Że rozsądku zwykłą drogą

Niezawodnie połączone

Losy nasze być nie mogą.

Po cuż w dawnej trwać kolei?

Dalej żwawo manowcami,

Gdzie zadnieje bżask nadziei,

Gdzie mniej ciemno jest pżed nami!

Nie żucajmy na bok okiem,

Bo pżepaści pewnie wkoło,

Ale w niebo wzniusłszy czoło,

Śmiałym napżud idźmy krokiem.

A jeżeli stałość będzie

Toważyszyć w naszym pędzie,

Mimo sporu, pżeszkud wielu

Dojdziem pżecie kiedyś celu.

KLARA

Dobże muwisz, idźmy śmiało!

Prostą drogą zyszczym mało,

Pżekonałeś, pżyjacielu;

Lepiej muwisz niż dziś rano,

Gdyś ucieczkę z sobą radził.

Ale nużby cię poznano?

Nużby Papkin ufność zdradził?

WACŁAW

Nie patż w pżepaść, moja droga,

Tu do serca nahyl skronie:

Prędko zniknie każda trwoga,

Gdy w miłości wzrok utonie.

KLARA

Zostań zatem w imię Boże,

Masz ode mnie pozwolenie.

WACŁAW

Twoje, Klaro, nie pomoże,

Lubo z życiem ruwnie cenię.

KLARA

I do stryja trafim może,

A to wolą Podstoliny.

Bo wiedz, iż w tej właśnie hwili

Miłość sobie oświadczyli —

Ona skromna, raczka spiekła,

Ale rączkę mu pżyżekła.

Ująć ci ją łatwo będzie,

Pohlebiając w każdym względzie.

Hwal bez miary rozum, cnoty,

Piękność, kształtność jej osoby,

A czym zehcesz, w naszym domu

Tej zostaniesz jeszcze doby.

WACŁAW

Z komisaża na pisaża!

Zły coś pozur stąd wynika!

Ależ znowu, wszak się zważa

Honor służby u Cześnika.

KLARA

Biegnę, powiem Podstolinie,

Że ktoś z prośbą tu ją czeka.

podając mu rękę

Miej nadzieję — złe pżeminie —

Hwila szczęścia niedaleka.

odhodzi w dżwi prawe

SCENA CZWARTA

WACŁAW

Pżed godziną z trwogi mdleje,

Za godzinę — wzorem męstwa.

To nie widzi podobieństwa,

To ma więcej niż nadzieję. —

O płci piękna, luba, droga!

Twoja radość, twoje żale

To jeziora lekkie fale:

Jedna drugą ciągle ściga,

Ta się shyla, ta się dźwiga,

Ale zawsze w blasku słońca,

Zawsze czysta i bez końca! —

A my dumni władcy świata,

Mimo siebie pohwyceni,

Za tym cieniem, co ulata,

Całe życie, z hwili w hwilę,

Pżepędzamy jak motyle.

SCENA PIĄTA

Wacław, Podstolina z dżwi prawyh.

PODSTOLINA

Gdzież suplikant? — O cuż prosi?

WACŁAW

z niskim ukłonem

Tu jest natręt.

PODSTOLINA

Ty młodzianie?

WACŁAW

jeszcze nahylony

Zbyt się winnym może stanie,

Iż tak śmiało wzrok podnosi...

Ha!

PODSTOLINA

Co widzę!

WACŁAW

po krutkim milczeniu

Anna!

PODSTOLINA

Wacław!

WACŁAW

z pomieszaniem

Nie wiem wprawdzie...

PODSTOLINA

To spotkanie!...

WACŁAW

Ty więc jesteś Podstoliną?

PODSTOLINA

Nie wiedziałżeś?

WACŁAW

jak wpżudy

Pżed godziną...

na stronie

Co tu muwić! — z jakiej roli? —

PODSTOLINA

Nie wiedziałżeś, że podstoli

Czepiersiński, mąż muj tżeci,

Nieh nad duszą Bóg mu świeci,

Zaślubiwszy mnie na wiosnę,

Już w jesieni leżał w grobie?

WACŁAW

Tak, tak, pżypominam sobie.

PODSTOLINA

Oddał duha na mym łonie.

WACŁAW

roztargniony

Oddał? — tak, tak, oddał pewnie.

PODSTOLINA

Zapłakałam zrazu żewnie:

Nie mieć męża mocno boli;

Lecz i smutek w czasie tonie.

WACŁAW

roztargniony

Więc utonął pan Podstoli...

PODSTOLINA

Ktuż powiada?

WACŁAW

Nie powiada?

Dobże. — Zatem odejść muszę.

PODSTOLINA

zatżymując go

Co on myśli? co on gada?

Ty szalejesz, na mą duszę!

WACŁAW

To być może.

PODSTOLINA

czule

Ja cię zwiążę,

Ja cię zamknę, drogi książę.

WACŁAW

Ah, nie powtuż tego słowa!

Patż, jak wstydem cały płonę

Za studenckie pżewinienia.

Ni tytułu, ni imienia

Wacław dalej nie zahowa.

Bo te były —

PODSTOLINA

Cuż?

WACŁAW

Zmyślone.

PODSTOLINA

Wszystko?

WACŁAW

Wszystko, co do joty.

PODSTOLINA

I nie księciem?

WACŁAW

Ani trohę.

PODSTOLINA

Cuż za powud?

WACŁAW

Myśli płohe,

Szał młodości — hęć pustoty —

Jednym słowem, coś bez celu

Jak to każde głupstwo prawie.

PODSTOLINA

Ależ miłość twa, Wacławie?

WACŁAW

na stronie

Siedźże teraz w wilczym dole!

PODSTOLINA

Ten rumieniec na twym czole

Jak tłumaczyć? — Ja czekałam,

W całej Litwie cię szukałam,

Lecz o księciu Radosławie

Nikt nie wiedział, nie mugł wiedzieć.

WACŁAW

Byłem... młody...

PODSTOLINA

powtażając ironicznie

«Byłem młody?»

Ale biegły w swojej sztuce.

WACŁAW

Tego nie wiem.

PODSTOLINA

Są dowody.

WACŁAW

A to jakie?

PODSTOLINA

Twoja zdrada.

WACŁAW

Żem się zmienił, być to może;

Trudnoż kohać nieustannie!

Lecz gdy karcić mnie wypada,

Cuż pżystoi zmiennej Annie? —

Nie szukałaś zbyt daleko,

Nie czekałaś czas zbyt długi —

Podstolemu spadło wieko,

Już ci Cześnik na usługi,

I nieh dzisiaj Cześnik ziewnie,

Jutro krajczy będzie pewnie.

Ja wyżutuw ci nie robię,

Owszem, owszem, szczęść ci Boże,

Lecz co czynić wolno tobie,

Niehże każdy czynić może.

Gdym więc zmieniał czucia moje,

Szedłem tylko w twoje ślady;

I zdradzaliśmy oboje,

Lub też wcale nie ma zdrady.

PODSTOLINA

Jestem wdową, muj Wacławie.

WACŁAW

Ja żonaty jestem prawie.

PODSTOLINA

Ktuż ty jesteś, ty zbyt znany?

WACŁAW

Wacław Milczek.

PODSTOLINA

Syn Rejenta?!

Tu, w tym domu...

WACŁAW

kończąc

Zabłąkany.

PODSTOLINA

Jestem trwogą wskruś pżejęta —

W oczah ciemno — serce bije —

Jak cię Cześnik tu odkryje!...

Jak rywala pozna w tobie!...

WACŁAW

Ah, nie znajdzie go już we mnie.

PODSTOLINA

Nie zapieraj się daremnie:

Wszak błagałeś Podstolinę,

By do ciebie wyjść raczyła.

Czeguż żądasz?

WACŁAW

Niehaj zginę,

Jeśli sam wiem. — Bywaj zdrowa!

PODSTOLINA

zatżymując go

Zawsze jeszcze dawna głowa!

Stuj, nie odhodź!

WACŁAW

na stronie

Ah, Papkinie,

Wziąłeś, wziąłeś mnie w niewolę!

PODSTOLINA

Tyś kohany był jedynie;

Nad sto książąt ciebie wolę! —

Do myh komnat hodź w ukrycie,

Tam bezpieczny będziesz, luby,

Bo cię broni moje życie,

Bo z obrony szuka hluby.

SCENA SZUSTA

Podstolina, Wacław, Klara z dżwi prawyh.

WACŁAW

ujżawszy Klarę, boleśnie

Ah!

KLARA

wesoło

I cuż?

PODSTOLINA

To jest...

WACŁAW

Nic nié ma...

KLARA

do Podstoliny

Czeguż żąda?

PODSTOLINA

na stronie

Co powiedzieć?

KLARA

na stronie

Dobże idzie — już z nim tżyma.

głośno

Nie powinnam może wiedzieć?

WACŁAW

O, dlaczego!

PODSTOLINA

Wielkiej wagi

Jest interes jegomości,

Działać trudno bez rozwagi.

Zatem, proszę, nie muw słowa,

Że o jego wiesz bytności —

Puźniej całą żecz wyłuszczę.

WACŁAW

ciho do Podstoliny

Ja odejdę.

PODSTOLINA

podobnież

Ja nie puszczę.

głośno

Proszę z sobą waszmość pana!

Jego sprawa zawikłana,

Muszę pżejżeć dokumenta.

do Klary, całując ją w czoło

A Klarunia nieh pamięta

Nie powiadać nic nikomu.

KLARA

Nikt się w tym nie dowie domu.

PODSTOLINA

Bo nad miarę nam zaszkodzi;

Puźniej powiem, o co hodzi.

odhodzi kiwnąwszy na Wacława, ktury ze spuszczoną głową odhodzi za nią w dżwi prawe

KLARA

sama

Śmieszniejszego cuż być może,

Jak gdy zwodzić hce zwiedziony!

Ah, jak Wacław w swej pokoże

Zdał się wzywać jej obrony!

Ledwiem, ledwie śmieh wstżymała,

Ale hola, hola, panno!

Do tryumfu nie masz prawa;

Hoć początek dobry miała,

Nie wygrana pżeto sprawa.

SCENA SIUDMA

Klara, Papkin

PAPKIN

Jak w dezertej Arabiji

Złotosiejny wzrok Febowy

Niesie skwarem śmierć liliji,

Aż nakłoni białej głowy;

A zebrana na błękicie

Płodorodna kropla rosy

Wraca zwiędłej nowe życie

I unosi pod niebiosy —

Ruwno-władna, ruwno-czynna

Prezencyja twoja miła,

Starościanko miodopłynna,

z ukłonem

Dla twojego sługi była.

Jużem bliski był zwiędnienia,

Gdy twe oko wszystko zmienia.

Oby kiedyś dały bogi,

Abym niosąc odwet drogi,

Nim czas raźniej mahnie kosą,

Był twym żarem, był twą rosą.

ukłon głęboki

KLARA

ironicznie całą tę scenę, oddając niski ukłon

Ruwnie z rytmu jak z oręża

Tak sławnego dostać męża

Jest zaszczytem białogłowy;

Ale każdy dziś młodzieniec

Miłosnymi, czczymi słowy

Zwykł pżeplatać ślubny wieniec,

Trudno zawsze dawać wiarę.

PAPKIN

Czyż nie wieżyć, wielkie nieba!

Że się koha piękną Klarę?

Czyliż na to pżysiąg tżeba?

KLARA

Że się koha — nie potżeba;

A że zawsze ruwnie będzie

I pżysięga nic nie znaczy.

PAPKIN

Ah, na serca mego gżędzie

Nieh twe ziarnko bujać raczy:

A zadatek ten twuj mały

Puści kożeń wiecznotrwały.

KLARA

W dawnyh czasah ryceż prawy,

Lubo zdobion wieńcem sławy,

Lubo staczał krwawe boje,

Nim oświadczył miłość swoję —

Ku czci drogiej swej kohanki

W turniejowe wjeżdżał szranki,

Tam na kopią dzielnie gonił,

Po dziesięciu zsadzał z koni,

I dopiero gdy się skłonił

Wziąć nagrodę z lubej dłoni,

Błagał, aby sercu miła

Kohać mu się pozwoliła —

By mu wolno pod jej barwą

Kruszyć kopie, miecze ścierać,

Dla niej tylko żyć, umierać!

PAPKIN

Z tego stroju i z tej broni

Marsowego znać piastuna,

Co w rycerskiej zbiegł pogoni

Od bieguna do bieguna.

Oby moja Artemiza,

Światu groźne to żelazo,

Krwią jak gąbka napęczniałe,

Pżemuwiło hoć tą razą

Wam na wiarę, mnie na hwałę —

z coraz większym zapałem

Gdzie na skale grud kamienny,

Gdzie działami mur bżemienny,

Gdzie bagnetuw ostre wały,

Gdzie sklepienie z dzid i szabli —

Tam był Papkin — lew zuhwały!

Stżelec boski! — rębacz diabli!

Jęk, szczęk, kżyk, ryk, śmierć dokoła —

Tu bezbronny pardon woła,

Tu dziewica ręce łamie,

Matka płacze, dziecię kwili,

Ale spada moje ramię:

Ci, co żywi, już nie żyli.

Klara parska śmiehem.

Pżebacz zapał zgrozo-krwawy

Rycerskiego uniesienia,

Ale widzisz: dość mam sławy,

Brak mi tylko pozwolenia,

Bym w fortunnyh stanął żędzie,

Kturyh celem Klara będzie.

KLARA

Więc zezwalam.

PAPKIN

klękając

Pżyjmij śluby...

KLARA

Hola! teraz lata pruby,

W nih dowody posłuszeństwa,

Wytrwałości i śmiałości.

PAPKIN

O krulowo wszehpiękności!

Ornamencie człowieczeństwa!

Powiedz: «W ogień skocz, Papkinie» —

A twuj Papkin w ogniu zginie.

wstaje

KLARA

Nie tak srogie me żądanie:

Klejnot rycerskiego stanu

Pastwą ognia nie zostanie.

Lecz powtażam waszmość panu:

Posłuszeństwa, wytrwałości

I śmiałości żądam pruby.

PAPKIN

W każdej znajdę powud hluby.

KLARA

Posłuszeństwa hcąc dać miarę

Milczeć tżeba sześć miesięcy.

PAPKIN

Nic nie gadać?

KLARA

Tak — nic więcéj.

Wytrwałości zaś dam wiarę,

Gdy o hlebie i o wodzie...

PAPKIN

Tylko, pżebug, niezbyt długo.

KLARA

Rok i dni sześć.

PAPKIN

boleśnie

Jestem w grobie...

z ukłonem

Ale zawsze twoim sługą.

KLARA

Zaś śmiałości — w tym sposobie

Da mi dowud, kto dać zehce:

W oddalonej stąd krainie

Jadowity potwur słynie,

Najmężniejszym trwogą bywa,

Krokodylem się nazywa.

Nieh go shwyci i pżystawi,

Moje oko nim zabawi;

Bom ciekawa jest nad miarę

Widzieć żywą tę poczwarę.

To jest wolą niewzruszoną —

A kto spełni, co ja każę,

Ten powiedzie pżed ołtaże,

Tego tylko będę żoną.

ukłoniwszy się, odhodzi w dżwi prawe

SCENA USMA

PAPKIN

po długim milczeniu

Krrrokodyla!

ironicznie

Tylko tyle!

Co za koncept, u kaduka!

Pannom w głowie krokodyle,

Bo dziś każda zgrozy szuka.

To dziś modne, wdzięczne, ładne,

Co zabujcze, co szkaradne! —

Dawniej młoda panieneczka

Mile żekła kohankowi:

«Daj mi, luby, kanareczka» —

A dziś każda swemu powié:

«Jeśli nie hcesz mojej zguby,

Krrokodyla daj mi, luby!»

po krutkim milczeniu

Post, milczenie — wszystko fraszka,

Straży pży mnie nie postawi. —

Ale potwur nie igraszka,

Czart, nie Papkin go pżystawi.

idzie ku dżwiom prawym i spotyka się z wybiegającym Wacławem

Ha!

WACŁAW

Co?

PAPKIN

Nic.

WACŁAW

żucając mu sakiewkę

Masz — milcz, bo wiesz!

PAPKIN

hwytając sakiewkę

Wiem.

Wacław odhodzi. Po krutkim milczeniu.

Wiem? — Nic nie wiem! — Czy zostaje,

Czy odhodzi, za co daje,

Nie wiem wcale. — Wiem, że złoto,

Wiem, że dając zrobił ładnie,

Ale nie wiem, od Cześnika

Czy mi na kark co nie spadnie. —

Wiem, jak zdradzę zalotnika,

Że z wiatruwki dmuhnąć gotuw,

Ale nie wiem, nie wiem wcale,

Czy na końcu z tyh obrotuw

Od Cześnika łeb ocalę. —

Wiem i nie wiem — sprawa diabla:

Tutaj kulka, a tu szabla —

Jednak dobże żekł pan Benet:

podżucając sakiewkę

Beatus, qui tenet.

SCENA DZIEWIĄTA

Papkin, Cześnik z dżwi środkowyh.

CZEŚNIK

Winszuj, waszmość, mi sukcesu!

Dzisiaj moje zrękowiny:

Już finalnie, bez regresu

Słowom dostał Podstoliny.

PAPKIN

Ja wiem, jak to pżyszło drogo:

Wszak ci moją to robotą.

CZEŚNIK

O! waściną! — Patżcie no go!

Mnie się waszeć pytaj o to.

oglądnąwszy się

Tak mi się tam w dobrą hwilę

Nawinęła snadnie, mile,

Dała zezek, umizg taki,

Żem posunął w koperczaki. —

Ona daléj w ceregiele —

Ni siak, ni tak, tędy, siędy,

A ja sobie coraz bliżej,

Śrud hyhotek, śrud gawędy

Bliżej... bliżej... cmok! nareszcie —

dobrodusznie

A! zrobiłem wstyd niewieście;

Jak alkiermes wskruś spłonęła —

Mnie konfuzja ogarnęła —

Tak że wziąwszy za pas nogi,

Hciałem drapnąć za tży progi. —

Wtedy ona, mocium panie,

Zawołała: «Stuj, Macieju —

Nieh się twoja wola stanie,

Ja pżyjmuję ją w pokoże —

Masz ten pierścień — szczęść nam Boże!»

PAPKIN

Daj go kaci! wielka sztuka!

CZEŚNIK

w złości

Z rewerencją, u kaduka,

Bo...

wskazuje dżwi

PAPKIN

A zawsześ w gniewie skory.

Jakie by to były spory,

Gdybym nie miał krwi zimniejszej —

Ale muwmy o ważniejszej

Teraz żeczy.

CZEŚNIK

Ja tak radzę.

PAPKIN

Uw młodzieniec od Rejenta,

Co mnie długo popamięta,

Bardzo prosi, czy nie może

Pży waszmości zostać dwoże.

Zdatny, zwinny, wierny będzie,

Lecz co z tego?

tajemnie

Muwią wszędzie,

Że za kołnież nie wyleje.

CZEŚNIK

Nie wyleje czy wyleje —

Miejsca u mnie nie zagżeje:

Bo nie będę z ziemi zbierał,

Co Milczkowi z nosa spadnie...

Hyba gdyby się opierał,

Hciał zatżymać samowładnie,

Wtedy pżyjmę na pżekorę.

Będziesz mugł to poznać snadnie,

Bo imprezę inną biorę:

Za dzisiejszą mą swawolę

I że w muże gdzieś tam dziura,

Gotuw pieniać mnie szlahciura —

Więc kżyżową skończyć wolę,

Pujdziesz wyzwać, mocium panie;

Circa quartam i nieh mi stanie

U tżeh kopcuw w Czarnym Lesie,

do siebie

Jak mu utnę jedno uho,

A czej z drugim się wyniesie!

PAPKIN

Lepiej pisać.

CZEŚNIK

A, broń Boże!

Tam objaśnień, tam namowy,

Tam potżeba tęgiej głowy.

PAPKIN

Muszę pżyznać się waszmości:

Od ostatniej mej słabości

Tak zgłupiałem!

CZEŚNIK

To być może.

PAPKIN

Zatem...

CZEŚNIK

Wykręt nie pomoże.

PAPKIN

Miejże, człeku, Boga w duszy,

Nie wysyłaj nieboraka;

Nim mu w lesie utniesz uszy,

Mnie tam spotka hańba jaka —

Wszakżeś muwił dzisiaj rano:

«Miłe mi jest jeszcze życie,

Gotuw otruć, zabić skrycie».

CZEŚNIK

Skrycie — nie, na boskim świecie!

PAPKIN

niekontent

Ej tam, co tam!

CZEŚNIK

Tać ci pżecie

Mnie pod nosem łba nie utnie.

PAPKIN

Diabeł nie śpi.

CZEŚNIK

Bałamutnie!

PAPKIN

pokazując powieszenie

A nużby mnie...

CZEŚNIK

grożąc

Nieh sprubuje!

Taką bym mu kurtę skroił!

PAPKIN

Diabliż mi tam po tej kurcie,

Jak zadyndam gdzie na furcie.

CZEŚNIK

głaszcząc go

Wiesz co, Papciu — spraw się ładnie,

A w kieszonkę grubo wpadnie.

całuje go w czoło i odhodzi w dżwi lewe, Papkin, ze skżywioną tważą i kiwając głową, w dżwi środkowe

Akt tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

AKT TŻECI

Pokuj Rejenta.

SCENA PIERWSZA

Rejent siedzi pży stoliku i pisze. Dwuh mulaży pży dżwiah stoi.

Rejent, MULAŻE

REJENT

Muj majstruniu, muwcie śmiało,

Opiszemy sprawę całą;

Na te ciężkie nasze czasy

Boskim darem takie basy.

Każdy kułak spieniężymy:

Że was bito, wszyscy wiémy.

MULAŻ

Niekoniecznie.

REJENT

Bili pżecie,

Muj majstruniu.

MULAŻ

Niewyraźnie.

REJENT

Czeguż jeszcze wam nie stało?

Bo mahano dosyć raźnie.

MULAŻ

Ot, szturknięto tam coś mało.

DRUGI MULAŻ

Ktuż tam za to skarżyć zehce!

REJENT

Lecz kto szturka, ten nie łehce?

MULAŻ

Ha! Zapewne.

REJENT

A więc bije?

MULAŻ

Oczywiście.

REJENT

Komu kije

Porahują kości w gżbiecie,

Ten jest bity — wszak to wiecie?

A kto bity, ten jest zbity?

Co?

MULAŻ

Ha! dobże pan powiada,

Ten jest zbity.

REJENT

Więc was zbili,

To żecz jasna, moi mili.

MULAŻ

Ta, już jakoś tak wypada.

REJENT

napisawszy

Skaleczyli?

MULAŻ

A, broń Boże!

REJENT

Nie, serdeńko?

MULAŻ

Ah, nie.

REJENT

Pżecie

Znak, drapnięcie?

MULAŻ

pomuwiwszy z drugim

Znajdziem może.

REJENT

A drapnięcie, pewnie wiecie,

Mała ranka, nic innego.

MULAŻ

Tać, tak niby.

REJENT

Mała, wielka,

Jednym słowem, rana wszelka

Skąd pohodzi?

MULAŻ

Niby... z tego...

REJENT

Z skaleczenia.

MULAŻ

Nie inaczej.

REJENT

Mieć więc ranę tyle znaczy,

Co mieć ciało skaleczone:

Że zaś raną jest drapnięcie,

Więc zapewnić możem święcie,

Że jesteście skaleczeni,

Pżez to hleba pozbawieni.

MULAŻ

O! to znowu...

REJENT

Pozbawiony

Jesteś, bratku, i z pżyczyny,

Że ci nie dam okruszyny —

pisze

Zatem, zatem skaleczeni,

Pżez to hleba pozbawieni,

Z matką — żoną — czworgiem dzieci.

MULAŻ

Nie mam dzieci.

DRUGI MULAŻ

Nie mam żony.

REJENT

Co? nie macie? — nic nie szkodzi —

Mieć możecie — tacy młodzi.

MULAŻ

Ha!

DRUGI MULAŻ

Tać prawda.

REJENT

napisawszy

Akt skończony.

Teraz jeszcze zaświadczycie,

Że nastawał na me życie.

Stary Cześnik, jęty szałem,

Stżelał do mnie.

MULAŻ

Nie widziałem.

REJENT

Wołał stżelby.

DRUGI MULAŻ

Nie słyszałem.

MULAŻ

Wołał wprawdzie: «Daj gwintuwki!» —

Lecz hciał stżelać do makuwki.

REJENT

Do makuwki... do makuwki...

No, no, dosyć tego będzie —

Świadkuw na to znajdę wszędzie —

Nie brak świadkuw na tym świecie,

Teraz hodźcie — bliżej! bliżej! —

Znakiem kżyża podpiszecie. —

Michał Kafar trohę niżej —

Tak, tak — Maciej Miętus — pięknie! —

Za ten kżyżyk będą grosze,

A Cześniczek z żułci pęknie.

MULAŻ

Najpokorniej teraz proszę,

Coś z dawnego nam pżypadnie.

REJENT

Cześnik wszystko będzie płacił.

MULAŻ

Jakoś, panie, to nieładnie...

REJENT

Byleś wasze nic nie stracił.

MULAŻ

Tum pracował...

REJENT

popyhając ih ku dżwiom

Idźże z Bogiem,

Bo się poznasz z moim progiem.

MULAŻ

Tu zapłata, każdy powie...

REJENT

popyhając ku dżwiom

Idź, serdeńko, bo cię tżepnę.

MULAŻ

we dżwiah

Ależ pżecie...

REJENT

zamykając dżwi

Bądźcie zdrowi!

Dobży ludzie, bądźcie zdrowi!

wracając

Czapkę pżedam, pas zastawię,

A Cześnika stąd wykużę;

Będzie potem o tej sprawie

Na wołowej pisał skuże.

Lecz tajemne moje wieści,

Jeśli wszystkie z prawdą zgodne,

Tym, czym teraz serce pieści,

Najboleśniej go ubodnę.

SCENA DRUGA

Rejent, Wacław

REJENT

W czas pżyhodzisz, drogi synu,

Pomuwimy słuwek parę. —

siada i daje znak synowi, aby usiadł

Z niejednego twego czynu

Niezahwianą wziąłem wiarę,

Iż wstępując w moje ślady,

Pobożności kroczysz drogą;

Że złe myśli, podłe rady

Nigdy zwieść cię z niej nie mogą.

Rade temu serce moje,

Quandoquidem już pży grobie,

Żyję tylko jeszcze w tobie.

ociera łzy

Sekatury — gożkie znoje,

W nieustannej alternacie

Składam kornie ciebie gwoli

Pży Najwyższym Majestacie;

Bo ja tylko, moje dziecię,

Do fortunnej twojej doli

Aspiruję jeszcze w świecie.

WACŁAW

Łaski ojca dobrodzieja,

Acz nieczęsty, dowud drogi.

REJENT

W tobie jedna ma nadzieja,

Lecz zazdroszczą mi jej wrogi;

Syna z ojcem hcą rozdzielić,

Hcą się smutkiem mym weselić.

Złego duha pną mamidła,

Twej młodości stawią sidła.

WACŁAW

Nie rozumiem.

REJENT

Nie rozumiesz?

Starościanka...

WACŁAW

Cna dziewica,

Tę ubustwiać...

REJENT

Skrycie umiesz...

WACŁAW

Jeśli była tajemnica,

To dlatego, żem hciał wpżody

Do sąsiedzkiej skłonić zgody.

REJENT

Mnie z Cześnikiem? — O muj Boże!

Ktuż jej więcej pragnąć może

Niż ja, człowiek bogobojny.

WACŁAW

Zezwul zatem, abym z Klarą...

REJENT

Być nie może żadną miarą;

Cześnik burda, ja spokojny.

WACŁAW

Lecz cuż Klara temu winna,

Że czasami stryj szalony?

REJENT

Czy tam winna, czy niewinna,

Innej waści tżeba żony;

I, serdeńko, będzie inna.

WACŁAW

Ah, muj ojcze, wyrok srogi...

REJENT

Nieodmienny, synku drogi.

WACŁAW

Moja dola, żekłeś pżecie,

Jednym celem na tym świecie.

REJENT

Bóg to widzi i ocenia.

WACŁAW

Ja ją koham.

REJENT

z uśmiehem

To się zdaje.

WACŁAW

Nie pżeżyję rozłączenia.

REJENT

Ja się tego nie pżestraszę.

WACŁAW

I pżysięgam.

REJENT

surowo

Zamilcz wasze!

ze słodyczą

Co los spuści, pżyjąć tżeba:

Nieh się dzieje wola nieba. —

Lecz, serdeńko, gdyś tak stały,

Gdzież dawniejsze twe zapały?

Milczysz — jakże?

ironicznie

Nie do wiary,

Jak o wszystkim wie ten stary!

WACŁAW

Młodość... może...

REJENT

Podstolina

Była quondam ta jedyna!

Ta wybrana! Ta kohana!

Teraz bawi u Cześnika.

WACŁAW

z pośpiehem

Zaręczona Cześnikowi.

REJENT

Puty temu nie uwieżę,

Puki sama nie odpowié.

WACŁAW

Nie odpowié? Podstolina?

REJENT

Zapytałem ją w tej mieże;

A jeżeli Bóg dozwoli,

Pżyjmie rękę mego syna.

WACŁAW

Lecz nie pżyjmie syn jej ręki.

REJENT

Syn posłuszny, Bogu dzięki. —

Intercyzę pżyłączyłem,

Gdzie dokładnie wyraziłem:

Ktura zerwać zehce strona,

Ta zapłaci sto tysięcy.

WACŁAW

Moje szczęście warte więcéj.

REJENT

Szczęściem będzie taka żona.

WACŁAW

Wpżud mogiła mnie pżykryje...

Lecz i Cześnik jeszcze żyje,

On nas spali w pierwszym pędzie.

REJENT

z flegmą, jak zawsze

Ha! — to Cześnik wisieć będzie.

Nieh się dzieje wola nieba,

Z nią się zawsze zgadzać tżeba.

WACŁAW

Ojcze!

REJENT

Synu!

WACŁAW

Ostre noże

Topisz w sercu syna twego.

REJENT

Nie ma złego bez dobrego.

WACŁAW

Zmień twuj rozkaz.

REJENT

Być nie może.

WACŁAW

żucając mu się do nug

Ah, litości!

REJENT

Tę zyskałeś!

Patż, ja płaczę.

WACŁAW

wstając

Mieć nadzieję?

REJENT

Nie, serdeńko, być nie może.

WACŁAW

Ja z rozpaczy oszaleję.

REJENT

Patż, ja płaczę... ani słowa! —

Cnota, synu, jest budowa,

Jest to ziarno, kture sieje...

Wacław odhodzi. Po krutkim milczeniu.

Jeszcze diable młoda głowa.

SCENA TŻECIA

REJENT

Co skłoniło Podstolinę,

Wduwkę tantną, wduwkę gładką,

Za takową iść gadzinę,

To dotyhczas jest zagadką;

Ale wątpić nie wypada,

Iż zamienić będzie rada.

prostując się

Acz i starość bywa żwawa,

Wżdy wiek młody ma swe prawa.

Ale Cześnik, gdy postżeże,

Iż na dudka wystryhnięty,

Może... może... strah mnie bieże,

Apopleksją będzie tknięty...

Nieh się dzieje wola nieba,

Z nią się zawsze zgadzać tżeba.

SCENA CZWARTA

Rejent, Papkin

PAPKIN

wsuwając się trwożliwie

Wolnoż wstąpić?

REJENT

Bardzo proszę.

PAPKIN

z najniższym ukłonem i nieśmiało

Pana w domu i Rejenta

Widzieć w godnej tej osobie

Hluba wielka, niepojęta

Spada na mnie w tejże dobie,

Jak niemylnie pewnie wnoszę?

REJENT

pokornie

Tak jest — sługa uniżony.

Wolnoż mi się w odwet spytać,

Kogom zyskał honor witać?

PAPKIN

na stronie

Hm! pokorna coś szlahciurka,

Z każdym słowem daje nurka —

Niepotżebne miałem względy.

śmielej

Jestem Papkin.

Rejent wskazuje z ukłonem kżesło na środku stojące. Papkin pżypatruje się z uwagą Rejentowi, ktury jak zawsze z założonymi na piersiah rękoma, nieporuszenie w miejscu stoi. Papkin muwi dalej na stronie.

Jak uważam,

Skończę wszystko bez pomocy.

głośno, wyciągając się na kżeśle

Jestem Papkin — lew pułnocy,

Rotmistż sławny i kawaler —

okazując gestem wstęgi orderowe

Tak, siak, tedy i owędy.

Mądry w radzie, dzielny w boju,

Dusza wojny, wrug pokoju.

Znają Szwedy, muzułmany,

Sasy, Włochy i Hiszpany

Artemizy ostże sławne

I nim władać ramię wprawne.

Jednym słowem, krutko muwiąc,

Kula ziemska zna Papkina —

Teraz, bratku, daj mi wina.

REJENT

po krutkim wahaniu, na stronie

Nemo sapiens, nisi patiens.

Dostaje butelkę spod stolika kilimkiem nakrytego, patży w nią do światła, nalewa lampeczkę i podaje Papkinowi, ktury muwi, co następuje.

PAPKIN

na stronie

O! Brat szlahcic thużem podszyt! —

Po zleceniu od Cześnika

Może sobie udrę łyka.

nakrywa głowę — pije

Cienkusz!

pije

deresz!

pije

REJENT

na stronie

Nadto śmiało.

PAPKIN

Istna lura, panie bracie,

Cuż, lepszego tu nie macie?

REJENT

Wybacz, waszmość, lecz nie stało.

PAPKIN

Otuż to jest szlahta nasza!

ze wzgardą

Siedzi na wsi — sieje, wieje —

Zżędzi, nudzi, gdera, łaje.

A dać wina — to nie staje.

idzie do stolika, nalewa sobie. Rejent nieporuszony prowadzi go oczyma

Albo jeśli pżyjdzie flasza,

Samą maścią już pżestrasza;

Potem prosi: «Jeśli łaska» —

Nie proś, nie nudź, hreczkosieju,

A lepszego daj, u diaska!

REJENT

Ależ mości dobrodzieju...

PAPKIN

pijąc

Mętne, kwaśne nad pojęcie —

Istna lura, muj Rejencie!

REJENT

na stronie

Cierpliwości wiele tżeba;

Nieh się dzieje wola nieba.

PAPKIN

Zwiedź piwnice wszystkie moje,

Gdzie z puł świata masz napoje,

Gdzie sto beczek stoi żędem!

Jeśli znajdziesz co takiego,

Dam ci, bratku, konia z żędem.

REJENT

z ukłonem

Pozwul spytać, panie drogi,

Gdyż nie znana mi pżyczyna,

Co w nikczemne moje progi

Marsowego wiedzie syna?

PAPKIN

rozpierając się na kżeśle pży stoliku

Co? Hcesz wiedzieć?

REJENT

Proszę o to.

PAPKIN

Więc staję tu, wiedz, niecnoto,

Z strony jaśnie wielmożnego

Cześnika Raptusiewicza,

Co go ranka dzisiejszego

Twyh służalcuw sprośna dzicza,

Godna jednak pryncypała,

W jego zamku napaść śmiała.

REJENT

Muwże, waszmość, trohę ciszéj,

Jego sługa dobże słyszy.

PAPKIN

Muwię zawsze podług woli.

REJENT

Ależ bo mnie głowa boli.

PAPKIN

jeszcze głośniej

Że tam komu w uszah stżyka

Albo że tam czyj łeb hory,

Pżez to nigdy w pieśń słowika

Nie odmienią głos stentory.

REJENT

słodko

Ależ bo ja mam i ludzi.

Każę oknem cię wyżucić.

Papkin w miarę słuw Rejenta wstaje z wolna, zdejmując kapelusz.

A tam dobry kawał z gury.

PAPKIN

O, nie tżeba.

REJENT

Jest tam ktury!

Hola!

PAPKIN

Nieh się pan nie trudzi.

REJENT

Pan jak piurko stąd wyjedzie.

do służącyh

Czekać w cztereh tam za dżwiami!

PAPKIN

Ale na cuż to, sąsiedzie,

Tej parady między nami?

REJENT

Teraz słuham waszmość pana.

sadzając go prawie gwałtem

Bardzo proszę — bardzo proszę —

siada blisko i napżeciwko

Jakaż czynność jest mu dana?

nie spuszcza z oka Papkina

PAPKIN

Jesteś trohę nadto żywy:

Nie wiedziałem, Bóg mi świadkiem,

Że tak bardzo masz słuh tkliwy —

Pżestżeż, proszę, gdy pżypadkiem —

Jakieś słuwko głośniej powiem.

REJENT

Czy się prędko żeczy dowiem?

PAPKIN

bardzo ciho

Zaraz — Cześnik bardzo prosi...

REJENT

Hę!

PAPKIN

Czy głośniej?

na znak potakujący Rejenta muwi dalej

Cześnik prosi...

To jest... raczej Cześnik wnosi,

Że, by skończyć w jednej hwili

Kontrowersją, co... zrobili...

nie mogąc uniknąć wzroku Rejenta, miesza się coraz więcej

Dobże muwię... co zrobili...

Kontrowersją... jak żecz znana...

Że tak... to jest... że... spży... spżyja...

odwracając się, na stronie

A to jakiś wzrok szatana,

Cały język w trąbkę zwija.

REJENT

Ja nie jestem pojąć w stanie,

Waszmość prawisz zbyt zawiło.

PAPKIN

wstając

Bo to... bo te... wybacz, panie,

Wino trohę mocne było.

A nie jestem zbyt wymowny...

ciszej

Czy tyh cztereh jeszcze stoi?

REJENT

Jednym słowem — muj szanowny,

Dobry sąsiad czego żąda?

PAPKIN

Lecz się poseł trohę —

REJENT

kończąc

...Boi.

Bądź, serdeńko, bez obawy.

PAPKIN

Więc Cześnika prośba niesie,

Abyś waszmość circa quartam

U tżeh kopcuw w Czarnym Lesie

Stanął z szablą do rozprawy.

REJENT

ironicznie

Stary Cześnik jeszcze żwawy!

PAPKIN

ośmielając się

Ba! To wszyscy wiedzą pżecie,

Że niemylne jego ciosy —

Wszakże w całym już powiecie

Pokarbował szlahcie nosy,

Tylko jeszcze...

REJENT

Ciszej, proszę.

PAPKIN

oglądając się na dżwi

Prawda, ciszej. — Ciho zatem

Jego gżeczną prośbę wnoszę

I dołączam moją własną

O odpowiedź krutką, jasną.

REJENT

Tę listownie mu udzielę,

Ale jakże się to zgadza:

Wszak ci jutro ma wesele.

PAPKIN

śmielej

Tamto temu nie pżeszkadza:

Rano pierścień — w puł dnia szabla —

Wieczur kielih — w nocy...

REJENT

słodko

Ciho.

PAPKIN

Prawda, ciho.

na stronie

Sprawa diabla,

Ani mrumru. — Czy mnie liho

Tu pżyniosło w takie szpony!

REJENT

ironicznie

Wielkiż afekt pżyszłej żony?

PAPKIN

Fiu! fiu! fiu! — Taż z miłości

Tżykroć na dzień wpada w mdłości —

Cześnik, także rozogniony,

Jak gromnica ku niej pała —

Będzie para doskonała.

A że wierna w każdej sprawie,

Ręce, nogi w zakład stawię.

SCENA PIĄTA

Rejent, Papkin, Podstolina

PODSTOLINA

Otuż jestem na wezwanie

W twoim domu, muj Rejencie,

Co dowodem nieh się stanie,

Żem zmieniła pżedsięwzięcie.

Nie straciłam na namyśle

Niepotżebnym czasu wiele —

Bo ja żadko kiedy myślę,

Alem za to hyża w dziele —

I nie muwiąc Cześnikowi:

Muj staruszku, bądźcie zdrowi,

Milsze od was są sąsiady —

Podpisuję twe układy

I w minucie tutaj staję. —

oddając papier złożony

Waszmość panu jeden daję,

Drugi odpis u mnie będzie.

Gdy więc pewność w każdym względzie

I wzajemnie dane słowa,

Witam ciebie jak synowa.

REJENT

Wielki splendor na mnie spływa,

Moja pani miłościwa,

I fortuna w złotej nawie

Żagiel dla mnie swuj rozpięła,

Gdyś hętliwie i łaskawie

W twoje skarbne serce wzięła

Najkorniejsze prośby moje.

Tak jest, pani miłościwa,

Wielki splendor na mnie spływa;

A na szczepu mego tżaski

Jeszcze większy spłynąć może,

Bo hcesz z arcywielkiej łaski

Mego syna dzielić łoże.

Niehże mi tu wolno będzie

Na tej lihej, własnej gżędzie,

Polecając waszmość pani

Trwałej pżyhylności zdroje

I powolne służby moje,

Do maluczkih upaść nużek,

Jako sługa i podnużek.

całuje ją w rękę

PAPKIN

na stronie

Co ja słyszę! Co, u kata!

Zdmuhnął żonę Cześnikowi

I z nią syna swego swata!

Wszak ci Cześnik, gdy się dowie,

Jak szczupaka go rozpłata.

PODSTOLINA

Nie myśl jednak, muj Rejencie,

Że to z gustu do odmiany

Wzięłam inne pżedsięwzięcie;

Syn twuj, Wacław, był mi znany,

Bardzo znany — jednym słowem,

Na cuż mam się kryć w tej mieże:

Był kohany — kohał szczeże.

PAPKIN

klaskając w palce

Tędy droga!

PODSTOLINA

Cuż to znaczy?

Papkin tu?

PAPKIN

Tak, Papkin czeka,

Aż go Anna zoczyć raczy.

PODSTOLINA

do Rejenta

Waszmość cierpisz tego człeka?

do Papkina

Precz mi z oczu!

PAPKIN

z pośpiehem

Idę.

REJENT

Czekaj,

Wasze!

PAPKIN

Czekam.

REJENT

Odpis pżecie.

PODSTOLINA

On to zdradną swą wymową

Mnie, zbyt słabej, mnie, kobiecie,

Opłakane wyrwał słowo.

PAPKIN

Ja?

PODSTOLINA

I gdyby nie ta zmiana,

Szłabym biedna w moc tyrana.

PAPKIN

do siebie

Dzień feralny!

REJENT

do Podstoliny

Wola nieba,

Z nią się zawsze zgadzać tżeba.

Ale teraz moje zdanie,

Że gdy Cześnik nie wie jeszcze

O nam hlubnie zaszłej zmianie,

Lubo w piśmie żecz umieszczę,

Dobże będzie, gdy z twej strony

Papkin weźmie zapewnienie

I powtuży to, co w liście.

PAPKIN

na stronie

Hce mnie zgubić, oczywiście!

REJENT

Daj mu, pani, twe zlecenie,

A ja skreślę słuwek parę.

odhodzi

SCENA SZUSTA

Podstolina, Papkin

PAPKIN

odprowadzając go oczyma

Podstolino! mam dać wiarę?

Co to znaczy? gdzie sumienie?

REJENT

ukazując głowę w dżwiah

Proszę ciszéj.

PAPKIN

Prawda, ciszéj.

na stronie

I pżez mury czart ten słyszy.

ciho do Podstoliny

Ah, co robisz, Podstolino?

Z twej pżyczyny wszyscy zginą —

Czyliż Cześnik ci nie znany?

On nie zniesie tego sromu,

On pohodnią i żelazem

Śmierć wyżuci w wasze ściany,

Gruz zostawi z tego domu.

Buj się Boga, hodźmy razem

oglądając się i odprowadzając coraz dalej na stronę

Ah, ty nie wiesz, gdzieś pżybyła...

W jakiej strasznej jesteś toni...

Ciho!... Gdyby nie w tej dłoni

Artemizy groźna siła,

Już by... sza!... Nieh Bóg nas broni!...

Dalej we dżwi i na shody.

PODSTOLINA

wyrywając się

Wolna droga.

PAPKIN

Niekoniecznie,

Cztereh stoi.

PODSTOLINA

Lecz weź wpżody

Pożegnanie dla Cześnika:

Kłaniaj mu się bardzo gżecznie,

Powiedz oraz, jak mą duszę

Zbyt boleśnie żal pżenika,

Że się tak z nim rozstać muszę —

Nieh porywczo mnie nie gani...

PAPKIN

Banialuki, moja pani,

Tyh ode mnie nie usłyszy.

SCENA SIUDMA

Podstolina, Papkin, Rejent

REJENT

Ciszéj z łaski.

PAPKIN

Prawda, ciszéj.

REJENT

Oto jest list do sąsiada...

PAPKIN

Ambasada diable śliska!

REJENT

Żegnam.

PAPKIN

w ukłonah

Papkin nużki ściska.

Za pżyjęcie dzięki składa.

Ukłony i ceremonie aż do końca sceny.

REJENT

Nie ma za co.

PAPKIN

O, i owszem.

REJENT

odprowadzając go

Sługa, sługa uniżony.

PAPKIN

Proszę wrucić.

REJENT

Nie wypada.

PAPKIN

Suplikuję.

REJENT

Tylko z gury.

PAPKIN

Nie pozwolę.

Dżwi otwierają się i widać cztereh pahołkuw.

REJENT

Jest tam ktury!

PAPKIN

O, bez wszelkih ceremonii.

REJENT

do pahołkuw

Panu temu wskazać drogę.

PAPKIN

Ściskam nużki — trafić mogę.

REJENT

Wziąć pod ręce — nie bez laski —

Shody ciemne — macać tżeba —

PAPKIN

Ściskam nużki — zbytek łaski. —

z ukłonem, jednym susem za dżwiami się znajduje, dżwi się zamykają, słyhać łoskot, jak gdyby kto zleciał ze shoduw.

Podstolina idzie ku Rejentowi.

REJENT

wracając

Nieh się dzieje wola nieba,

Z nią się zawsze zgadzać tżeba!

Akt czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

AKT CZWARTY

Sala w domu Cześnika. Oprucz dżwi bocznyh jedne większe w głębi, po prawej stronie od kaplicy, stoły po obu stronah, na stole po prawej stronie kałamaż i co tżeba do pisania, butelka i para kieliszkuw, w głębi pżybijają girlandy.

SCENA PIERWSZA

Cześnik, Dyndalski

Pży podniesieniu kurtyny Dyndalski stoi pży siedzącym Cześniku, tżymając dwie karabele, tżecią Cześnik ogląda podczas pierwszyh wierszy. W głębi Śmigalski i Perełka.

CZEŚNIK

tżymając karabelę

No, Śmigalski! Czas pżyspiesza,

Dalej, dalej na deresza:

Inwitacją nieś piorunem

I spełń gładko me rozkazy. —

Powtuż wszystkim po tży razy,

Że na jutro, ja, pan młody,

Na weselne proszę gody.

Rozumiesz? No! Ruszaj z Bogiem. —

Śmigalski odhodzi. Po krutkim milczeniu.

Hej, Perełka! waść mi jutro

Nie zaglądaj do blaszanki,

Bobym waści pżypiekł gżanki,

Jutro sztukę pokaż światu:

Nie żałować, mocium panie,

Cynamonu i muszkatu,

I wszelkiego aromatu,

Aby było, jak należy.

Masz do ryby szafran świeży

I bakalii po dostatku —

Niehże będzie dobże, bratku.

PEREŁKA

Jakaż cyfra, jaśnie panie,

Na pośrodku stołu stanie?

CZEŚNIK

M.H. — M.H. — Maciej, Hanna.

W guże serca, w dole Vivat,

A z konceptem wszystko wszędzie.

PEREŁKA

Jaśnie panie, dobże będzie.

na znak odhodzi

CZEŚNIK

po krutkim milczeniu, oglądając karabelę

Długo Papkin coś nie wraca.

Rejent siedzi jak lis w jamie,

Skąd wykużyć — ciężka praca;

Lecz wyciągnie moje ramię,

Jeśli jakie, mocium panie,

Korowody robić zehce.

DYNDALSKI

Ba! — bo kto bądź nieuroku

Z jaśnie panem w szranki stanie,

Tego wcześnie coś w nos łehce.

CZEŚNIK

oddając jedną, a biorąc drugą karabelę

A łehtliwej diable skury

Ci z palestry ihmościowie;

Nie dotżyma żaden kroku,

Hociaż wyjdzie czasem ktury.

DYNDALSKI

Ba!

CZEŚNIK

dobywając szabli

He, he, he, Pani Barska!

Pod Słonimem, Podhajcami,

Berdyczowem, Łomazami

Dobże mi się wysłużyła.

Inna też to sprawa była!

Młudź, acz dzielna, w boju dziarska,

Prym dawała starszym w radzie,

Tak jak w poczet Bóg nas kładzie.

Ale teraz to się staje,

Że od kury mędrsze jaje.

po krutkim milczeniu

Tęga głownia, mocium panie —

Lecz demeszkę pżecie wolę.

odmieniwszy szabli

Ej, to śmiga! — jakby wrosła —

Niejednego ona posła

Wykżesała z kandydata;

Niejednemu pro memoria

Gdzieś pży uhu napisała:

mahając

«Jak się wznosi, ledwie błyśnie —

Oddaj się Bogu, jak świśnie!»

SCENA DRUGA

Cześnik, Papkin

Dyndalski pomugłszy pżypasać karabelę Cześnikowi, odhodzi w dżwi lewe.

CZEŚNIK

Jesteś pżecie...

PAPKIN

kapelusz na bakier, ale włosy i suknie trohę w nieładzie

Z suhym gardłem —

Pozwul kapkę. To mi sprawa!

nalewa sobie i pije

Toż mu piepżu w nos natarłem,

Aż mu urusł na tży piędzie!

CZEŚNIK

Toż to teraz pływać będzie!

PAPKIN

Lecz ten Rejent sztuczka żwawa,

I szatańska pży tym postać;

Omal, omal żem nie musiał

Artemizy z pohew dostać.

Lecz się bałem, muwiąc szczeże,

Bo jak zwąha moje ramię,

Czart ją hyba zdzierży w mieże.

CZEŚNIK

Jak ten nequam ostro kłamie!

Lecz cuż Rejent? będęż wiedzieć? —

PAPKIN

Pżyjął gżecznie — prosił siedzieć —

Dodał wina, zieleniaka —

CZEŚNIK

jakby do siebie

Otruł pewnie...

PAPKIN

Jak to? co to?

CZEŚNIK

Nie, nie...

PAPKIN

Ale...

CZEŚNIK

I cuż dalej?

PAPKIN

Otruł, muwisz?

CZEŚNIK

Z tą niecnotą

Nie ma żartu, mocium panie.

PAPKIN

Mnie bez tego... coś tu pali.

CZEŚNIK

Jakże pżyjął me wyzwanie?

Cuż?

Milczenie.

A tam co? głuhoniemy?

Papkin osłupiały, nie patżąc się, oddaje list.

Aha! z listu się dowiemy.

czyta

Co, co, co, co!

prędko

co, co, co, co!

postępując w największej złości ku Papkinowi, za każdym krokiem kżyczy „co!”, jakby nie mugł słuw znaleźć

Papkin cofa się aż za stolik, po lewej stronie stojący.

Co, co, co, co!

PAPKIN

To, to, to, to!

CZEŚNIK

Podstolina...

PAPKIN

płaczliwie sens kończąc

Nam skrewiła.

CZEŚNIK

Do Rejenta...

PAPKIN

jak wyżej

...zabłądziła.

CZEŚNIK

Do Rejenta... do Rejenta?

I hce... hce pujść...

PAPKIN

truhlejąc

...za Wacława.

CZEŚNIK

I tyś milczał, ćmo pżeklęta!...

Ale krutka będzie sprawa...

O płci zdradna! czci niewarta!

Obyś była jak ta karta

W moim ręku teraz cała.

mnąc list

Tak, tu...

PAPKIN

wpadając w mowę, na stronie

Z pyszna by się miała!

CZEŚNIK

Utarłbym cię w proh z kretesem —

Ale czasu nie hcę tracić.

Do weselnej sarabandy

Muszę skżypka im zapłacić —

Nieh im zagra, a od uha!

Aż się Rejent w kułko zwinie!

Pozna szlahcic po festynie,

Jak się panu w kaszę dmuha!

Hola, ciury! Hej, dwożanie!

Dalej za mną, mocium panie!

wyhodzi środkowymi dżwiami

SCENA TŻECIA

Papkin, puźniej Dyndalski.

PAPKIN

po długim milczeniu kżywi się, potem macając się po bżuhu

Tu coś boli. — Oj! aj! piecze —

Ah, to wino! takie męty!

O zbrodniażu! O pżeklęty!

Taką piękną niszczysz rużę!

Dyndalski wyhodzi z dżwi lewyh.

Ah, Dyndalsiu, cny człowiecze!

Ah, powiedzcie, czy być może?

DYNDALSKI

Co, czy może?

PAPKIN

Że ta żmija,

Ten w Rejenta czart wcielony,

Dziś trucizną mnie zabija?

DYNDALSKI

Ej, gdzie znowu!

PAPKIN

Nie wieżycie?

DYNDALSKI

Kto by się tam i łakomił

Na waszmości nędzne życie!

PAPKIN

Nic nie będzie zatem złego?

DYNDALSKI

Ej, nie.

PAPKIN

Cześnik muwił pżecie...

DYNDALSKI

Ha, to znowu co innego.

Jaśnie panu wszystko w świecie

Tak jest znane, jakby komu,

Muj paniczu, w własnym domu.

Otruł! — proszę! — co za psota!

PAPKIN

Jakaż wasza teraz rada?

Robić, począć co wypada?

DYNDALSKI

Ha!

zażywa

Po księdza posłać tżeba —

wyhodząc w dżwi środkowe

Proszę, proszę, to niecnota!

SCENA CZWARTA

PAPKIN

żucając się na kżesło

Umżeć, umżeć! Wielkie nieba!

po krutkim milczeniu

Lecz gdzież była moja głowa!

Jam go beształ, mieszał z błotem,

On traktament miał dać potem;

I ten pośpieh jego wielki,

Z jakim wziął się do butelki,

Z jakim nalał lampkę całą.

Jeszcze że mi było mało! —

Tak, połknąłem, mam truciznę,

Już się z tego nie wyśliznę,

Więc testament muj ułożę —

z płaczem niepżesadzonym

Potem kupię wieczne łoże,

Potem pogżeb swuj zapłacę —

Potem — Requiescat in pace.

Papkin, ocierając często z łez oczy, pisze czas jakiś.

SCENA PIĄTA

Papkin, Cześnik, Dyndalski

CZEŚNIK

Hola, hola, nie tak zrobię —

Wszystko to są z mydła bańki —

Lepszą zemstę pżysposobię,

Ale tżeba zażyć z mańki.

Bylem syna dostał w siatkę,

Mam dla niego dobrą klatkę;

A tatulem się nie straszę,

Potem o tem...

do Papkina

Puszczaj wasze.

PAPKIN

nie oglądając się

Ja testament teraz piszę.

CZEŚNIK

Niehże o tym już nie słyszę,

Bo do czubkuw odwieźć każę.

PAPKIN

wstając

Czy tak? —

do siebie

Zaraz legat zmażę.

Papkin pżenosi się do stolika, po lewej stronie będącego.

CZEŚNIK

do Dyndalskiego

Siadaj waść tu — zmaczaj piuro,

Będziesz pisał po mym słowie.

DYNDALSKI

Stawiam tytle niezbyt skoro.

CZEŚNIK

Właśnie babskiej tżeba ręki.

Życie w zakład, gaszka złowię —

Dobże będzie.

DYNDALSKI

usiadłszy bokiem do widzuw napżeciwko Cześnika i wkładając okulary

Bogu dzięki!

CZEŚNIK

Teraz tżeba pisać właśnie

Jakby Klara do Wacława.

DYNDALSKI

O! o!

CZEŚNIK

No, cuż: o, o — ?

DYNDALSKI

podnosząc się

Jaśnie

Panie, wszak to despekt dla niej.

CZEŚNIK

Co się waszeć o to pyta!

Maczaj piuro — pisz i kwita.

Dyndalski siada wyprostowany na bżeżku kżesła i macza piuro, Papkin w ciągu tej sceny pisze, czasem wstaje, pżehodzi się w głębi, macza piuro u stolika, pży kturym Cześnik siedzi, znowu siada, ciągle płacząc, wszakże bez pżesady.

CZEŚNIK

po krutkim myśleniu

Tylko że to, mocium panie,

Aby udać, tżeba sztuki.

Owe brednie, banialuki,

To miłosne świegotanie...

myśli

Jak tu zacząć, mocium panie?

DYNDALSKI

podnosząc się

Cnym afektem ulubiony...

CZEŚNIK

O... o... o... o!... Jak od żony —

A tu tżeba puł, ćwierć słowa,

Ni tak, ni siak — niby owa:

«I hciałabym, i boję się».

O! — już wiesz — no! — na tym sztuka...

Lecz nie waści w tym nauka.

Pisz waść:

nuci

Zaraz.

nuci dyktując

Bardzo proszę.

pokazując palcem na pismo

Co to jest?

DYNDALSKI

podnosząc się, jak to za każdą razą, kiedy muwi do Cześnika

«B».

CZEŚNIK

To?

DYNDALSKI

«B» duże —

A capite, jaśnie panie.

CZEŚNIK

pżez stuł patżąc

«B»? — to kreska — gdzież dwa bżuszki?

DYNDALSKI

Jeden w spodzie, drugi w guże.

CZEŚNIK

dostając okularuw

Cuż u czarta.

bieże papier

Tać jest — duże —

Tu Papkin nahyla się pżez Cześnika, hcąc zmaczać piuro, ten go odtrąca muwiąc co niżej, potem prowadzi go oczyma aż na miejsce.

Czy go!...

Papkin odtrącony odhodzi, pżystępując z tyłu do stolika stąpa na nogę Dyndalskiemu.

DYNDALSKI

Ta, bo!

CZEŚNIK

pżypatrując się pismu

«B», «B» duże.

Kto pomyśli, może zgadnie.

No, no — pisz waść — a dokładnie.

dyktuje

Bardzo proszę... mocium panie...

Mocium panie... me wezwanie...

Mocium panie, wziąć w sposobie,

Mocium panie... wziąć w sposobie,

Jako ufność ku osobie...

Mocium panie, waszmość pana;

Ktura, lubo mało znana...

pokazując palcem

Cuż to jest?

DYNDALSKI

podnosząc się

Żyd, jaśnie panie.

Lecz w literę go pżerobię.

CZEŚNIK

Jak mi jeszcze kropla skapie,

To cię tżepnę tak po łapie,

Aż proformę wspomnisz sobie. —

Czytaj waść.

Dyndalski obciera pot aż po karku.

No! jak tam było?

DYNDALSKI

czyta

Bardzo proszę, mocium panie,

Mocium panie, me wezwanie,

Mocium panie, wziąć w sposobie,

Mocium...

CZEŚNIK

wyrywa i dże papier

Nieh cię czarci hwycą

Z taką pustą muzgownicą!

«Mocium panie» — cymbał pisze!

DYNDALSKI

Jaśnie pana własne słowo.

CZEŚNIK

Milcz, waść! — pżepisz to de novo,

«Mocium panie» opuść wszędzie.

DYNDALSKI

hcąc zbierać kawałki

Z tyh kawałkuw trudno będzie.

CZEŚNIK

Pisz de novo — pisz, powiadam —

Muzgu we łbie za tży grosze!

Siadaj! — siadaj, muwię.

DYNDALSKI

Siadam.

CZEŚNIK

I powtażaj.

dyktuje

Bardzo proszę,

Moć...

zatyka sobie usta

DYNDALSKI

powtażając napisane

Moć.

CZEŚNIK

zrywając się

Co, moć? cuż moć znaczy?

Z tym hebesem nie pomoże;

Tżeba zrobić to inaczej. —

Nawet lepiej będzie może,

Gdy wyprawię doń paholę

Z ustną prośbą. — Tak, tak wolę. —

Słuhaj. — Idź mi... Ależ, ale!

Rejentowicz od nikogo

Nie jest u mnie znany wcale.

PAPKIN

obojętnie

Wszyscy go tu poznać mogą,

Wszak był rano.

CZEŚNIK

Co? uw młody?

Komisażem co się mienił?

PAPKIN

Nie inaczej.

CZEŚNIK

Na me szkody

W me komnaty ćwik się wkrada,

A ten milczy, nie powiada!

PAPKIN

obojętnie

Abym milczał, dał to złoto.

CZEŚNIK

biorąc się za głowę

O dla Boga! ty niecnoto!

PAPKIN

Kto już na puł w grobie stoi,

Twego gniewu się nie boi.

żucając sakiewkę na ziemię

Cuż ten kruszec w takiej poże!

CZEŚNIK

Milcz mi, wasze!

PAPKIN

Ktuż go ceni!

Na cuż mi się pżydać może? —

Kiedy Dyndalski hce podnieść sakiewkę, Papkin go upżedza, kończąc mowę.

Hyba tylko do kieszeni.

CZEŚNIK

Ciho, ciho, bez hałasu.

Teraz na to nie ma czasu —

Ale jakem szlahcic prawy,

Zdasz mi poczet z twojej sprawy.

do Dyndalskiego

Wasze idź mi — wypraw Rózię,

Nieh do Milczka wkraść się stara,

Nieh młodemu Wacławowi,

Paniczowi — no wiesz? — powié,

Że go prosi panna Klara,

By nie muwiąc nic nikomu

Hciał na hwilę pżyjść łaskawie —

Aby nie był wżdy w obawie,

Bo Cześnika nie ma w domu.

No, rozumiesz?

DYNDALSKI

Dokumentnie.

CZEŚNIK

Sam tymczasem zwiń się skżętnie:

Kilku ludzi u wyłomu

Postaw w kżakah. — Jeno nogą

Gaszek będzie za granicą,

Łapes capes — nieh go hwycą;

A pujść nie hce — związać mogą.

DYNDALSKI

Ależ despekt, jaśnie panie,

Tak postąpić jakby z ciurą.

CZEŚNIK

Wasze byłeś, jesteś rurą. —

Jak rozkażę, tak się stanie.

hce odejść

PAPKIN

zastępując drogę

Cześniku.

CZEŚNIK

Cuż?

PAPKIN

podając piuro

Jako świadek.

CZEŚNIK

Idź do kata!

odhodzi z Dyndalskim w dżwi środkowe

PAPKIN

sam, powtażając

«Idź do kata!»

Wdzięczność ludzi, wielkość świata —

Każdy siebie ma na względzie

A drugiego za nażędzie.

Puki dobre — cacko, złoto;

Jak zepsute — ruszaj w błoto.

SCENA SZUSTA

Papkin, Klara z dżwi prawyh.

PAPKIN

O myh myśli ty bogini!

O ty jedna litościwa!

Pasmo życia jad pżerywa,

Ale serce, jakby w skżyni,

Miłość k’tobie zawsze kryje.

KLARA

Cuż się stało?

PAPKIN

Już nie żyję. —

Byłbym pżywiuzł krokodyla,

Byłbym zyskał twoją rękę;

Lecz ostatnia pżyszła hwila,

Dziś rycerską kończę mękę.

KLARA

na stronie

Stracił zmysły do ostatka.

PAPKIN

Ten testament wręczę tobie:

Racz posłuhać, jakby matka,

I zapłakać na mym grobie.

czyta, łzy często ocierając

Ja, Józef Papkin, syn mego ojca Jana Papkina...