Wesele on nowypolski.pl

Akt I

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Wesele

Dramat w tżeh aktah

OSOBY:

GOSPODARZ
GOSPODYNI
PAN MŁODY
PANNA MŁODA
MARYSIA
WOJTEK
OJCIEC
DZIAD
JASIEK
KASPER
POETA
DZIENNIKARZ
NOS
KSIĄDZ
MARYNA
ZOSIA
RADCZYNI
HANECZKA
CZEPIEC
CZEPCOWA
KLIMINA
KASIA
STASZEK
KUBA
ŻYD
RACHEL
MUZYKANT
ISIA

OSOBY DRAMATU:

CHOCHOŁ
WIDMO
STAŃCZYK
HETMAN
RYCEŻ CZARNY
UPIUR
WERNYHORA

DEKORACJA:

Noc listopadowa; w hacie, w świetlicy. Izba wybielona siwo, prawie błękitna, jednym szarawym tonem pułbłękitu obejmująca i spżęty, i ludzi, ktuży się pżez nią pżesuną.

Pżez dżwi otwarte z boku, ku sieni, słyhać huczne weselisko, buczące basy, piskanie skżypiec, niesforny klarnet, hukania hłopuw i bab i pżygłuszający wszystką nutę jeden melodyjny szum i rumot tupotającyh tanceży, co się tam kręcą w zbitej masie w takt jakiejś ginącej we wżawie piosenki....

Akt II

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

AKT II

Świeczniki pogaszone; na stole mała lampka kuhenna

SCENA I

Gospodyni, Isia

GOSPODYNI

Tża rozbirać dzieci spać,

już pułnocno godzina.

ISIA

Mnie sie nie hce spać,

pokil bedom grać,

a tamte dziecka śpiom,

nieh se lezom, tak jak som.

GOSPODYNI

Hodź tu zaraz.

ISIA

Matusiu,

jesce ino w kułko raz;

pżyjżę im sie z komina.

GOSPODYNI

Nie bedzies kcieć jutro wstać;

z łużka tżeba wyganiać,

a do łużka tżeba gnać.

ISIA

Nie, nie pude, matusiu,

zaroz bedom cepiny,

muse widzieć cepiny,

matusieńku, matusiu,

ino dziś, ino dziś.

GOSPODYNI

Ocy ci sie pżymykają,

ślipki ci sie mruzom.

ISIA

Hciałabym być duzom:

jak cepiny pżypinają,

jak druhny słuzom.

GOSPODYNI

A pżynieś tu lampę haw,

pozakołysz dziecko,

dobże mi sie spraw,

to pudzies w kułecko.

SCENA II

Gospodyni, Isia, Klimina

KLIMINA

w drugiej izbie

Juz cepiny, juz cepiny,

podciez tam, podciez juz,

na mężatki szyćkie mus.

Obiedwie zaświecają małe łojuwki i z płonącymi świeczkami w rękah idą ku Weselu, gdzie się odbywają oczepiny. Po ih odejściu hwilę Isia sama bawi się rozkręcaniem i pżykręcaniem lampki i patży we światło. Pułnoc bije na zegaże w izbie.

SCENA III

Isia, Chochoł

CHOCHOŁ

Kto mnie wołał,

czego hciał —

zebrałem się,

w com ta miał:

jestem, jestem

na Wesele,

pżyjedzie tu

gości wiele,

żeby ino wiher wiał.

Co się w duszy komu gra,

co kto w swoih widzi snah:

czy to gżeh,

czy to śmieh,

czy to kapcan, czy to pan,

na Wesele pżyjdzie w tan.

ISIA

Aj, aj, aj — aj, aj, aj,

a cuz to za śmieć?!

CHOCHOŁ

Tatusiowi powiadaj,

że tu gości będzie miał,

jako hciał, jako hciał.

ISIA

A ty mi się pżepadaj,

śmieciu jakiś, hohole,

huś ha, na pole!

CHOCHOŁ

Tatusiowi powiadaj...

ISIA

Huś ha, na pole,

głupi śmieciu, hohole!

CHOCHOŁ

Szepnij w uho mamusie...

ISIA

Wynoha, paralusie!

CHOCHOŁ

Kto mnie wołał,

czego hciał...

ISIA

A, słomiany nygusie,

wynoha, paralusie!

CHOCHOŁ

Ubrałem sie, w com ta miał,

sam twuj tatuś na mnie wdział,

bo się bał, bo się bał,

jak jesienny wiher dął,

zaś bym zwiądł, ruży kżak,

a tak, tak, a tak, tak,

skądże bym ja sam to wziął...

ISIA

Idź precz, idź precz, na pole,

huś ha, hulaj, hohole!

CHOCHOŁ

Kto mnie wołał,

czego hciał,

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

SCENA IV

Marysia, Wojtek

MARYSIA

Odpocnijze haw, Wojtecku,

bo i jo tańcem zmęcona.

WOJTEK

O mojaś ty, serce, zona,

moja duszo, tak mi smutno

o ciebie — idź ta ku muzyce,

hulaj...

MARYSIA

Tak se ta znuw nie zyce,

żebym wystoć nie mogła

pży tobie.

WOJTEK

Nagle mi się zawruciło w głowie,

jakby twoje to wesele było,

nuci

„ale nie nase, Marysiu,

ale nie nase...”

MARYSIA

Podź hań, pży dzieciah se siądź,

pośpij, zaśpisz bolenie.

WOJTEK

W głowie mi sie zamrocyło,

inom ku muzyce wszed,

i tak mi sie uwidziło,

ze łazom koło nos cienie...

MARYSIA

Czarno figura po ścienie

ze światła — o, patżajże sie,

widzis, jak po wszyćkim goni — ?

WOJTEK

nuci

„Pilnuj, parobku, koni,

pon ci dziewuhę zgoni...”

Pżystaw gęby, żonisiu.

MARYSIA

Smęcisz czego — ?

WOJTEK

Marysiu!

Gdy oboje idą do alkieża w głębi, Marysia zabiera lampkę ze stołu. Izba pozostaje ciemna — tylko alkież oświetlony i od weselnyh dżwi smuga światła.

SCENA V

Marysia, Widmo

WIDMO

Miałem ci być poślubiony,

moja ślubna ty.

MARYSIA

Bywałeś muj nażeczony,

pżyżekałeś mi.

WIDMO

Byłaś dla mnie słońce złote,

w moim domku zimno mnie.

MARYSIA

Mruz jakisi od wos wionie,

zimnem ubiur dmie.

WIDMO

Ogniem, żarem lico płonie,

zaś krew w tobie wre.

MARYSIA

Miałam ci być poślubiona

i muj ślubny ty.

WIDMO

Maryś, Maryś, nażeczona,

długie moje sny.

MARYSIA

Ka ty mieszkasz, kaś ty jest?

Jehałeś do obcyh miest,

czekałam cie długo, długo

i nie doczekałam sie.

Kaś ty jest, kajś ty jest,

gdzie ty mieszkasz, gdzie?

WIDMO

Goniłem do rużnyh miest,

rozhulaniec, pędziwiatr,

ażem gdziesi w ziemię wpad,

gdzie mnie toczy gad.

MARYSIA

O muj Boże, Boże muj,

to juz ciebie tocy gad.

WIDMO

Zwabiło mnie eho z Tatr,

otom jest, otom jest,

zwabiły mnie głosy z hat,

do myśli mi pżyszedł gest

pżypomnieć się z dawnyh lat;

domek muj, podobnoś grub,

nie jestem wymagający,

pżeszedłem niejedną z prub,

ale żebym ja był trup,

nie wież, Maryś, bo to kłam;

żywie Duch, żywie Duch,

wytężyłem cały słuh,

zwabiły mnie głosy z hat.

MARYSIA

Ka twuj grub, ka twuj grub?

Pono gdziesi zadaleko,

nie dobiegnie, nie doleci.

Ona pżesłania oczy ręką, on zaś jej, nagły, dłoń odrywa.

WIDMO

Łzy mnie palą, łzy mnie pieką,

liho bież grub muj;

otom jest, otom twuj;

czy pamiętasz jeszcze dzień,

jak nas gruszy cienił cień,

tu w tym sadzie, na zieleni,

śrud połednia, śrud promieni,

pży mnie stałaś: w dłoni dłoń — ?

MARYSIA

Dawno, dawno, tyle lat.

WIDMO

Skłońże ku mnie głuwkę, skłoń.

MARYSIA

Hańśmy stoli w dłoni dłoń —

szedł od ciebie swat.

WIDMO

Dawno, dawno, tyle lat.

MARYSIA

Miałabym tylo wesele,

co jak dziś, jak to dziś.

WIDMO

Potańcujmy raz dokoła,

potem zaś znuw mus mnie iść.

MARYSIA

Som tu twoi pżyjaciele,

ostań hwile.

WIDMO

Raz dokoła,

— — — — — — — — — — — —

potem to już mus mnie iść:

mus mnie woła, mus mnie woła.

MARYSIA

Ano dziś nasze wesele;

raz dokoła, raz dokoła.

WIDMO

Taki smutek idzie z czoła...

MARYSIA

Takie zimno wieje z ust...

WIDMO

Pżytul mnie do twoih hust,

pżytul mnie do piersi, rąk...

MARYSIA

Nie hytaj sie moih wstąg,

taki wieje trupi ciąg.

WIDMO

Kohaj...!

MARYSIA

Precz, nie sięgaj lic.

WIDMO

Nie broń mi się — nic to, nic...

MARYSIA

Zimnem dołu wieje struj,

ty nie muj, ty nie muj!

WIDMO

Mus mnie woła, mus mnie woła,

raz dokoła...

MARYSIA

Stuj, ah, stuj!

SCENA VI

Marysia, Wojtek

WOJTEK

Maryś — jakoześ ty blado — ?

MARYSIA

To światła sie takie kładą

po tważy...

WOJTEK

Tżęsiesz się cała.

MARYSIA

Uhyliłam dżwi i stamtąd powiała

jakaś zawieja — to nic —

WOJTEK

A to znuw czerwoność do lic

pżyszła —

MARYSIA

Z twojego patżenia;

pżytul mnie, Wojtecku, do siebie,

wole ciebie, wole ciebie.

WOJTEK

nuci

„Pujdze, Maryś, po niewoli

na muj jeden zagon roli”.

SCENA VII

Stańczyk, Dziennikarz

STAŃCZYK

idąc

Ktoś się za mną włuczy wciąż.

DZIENNIKARZ

Ktoś pżede mną ciągle stąpa.

STAŃCZYK

już był usiadł

Domek mały, hata skąpa:

Polska, swoi, własne łzy,

własne trwogi, zbrodnie, sny,

własne brudy, podłość, kłam;

znam, zanadto dobże znam.

DZIENNIKARZ

Zacz kto? —

STAŃCZYK

Błazen.

DZIENNIKARZ

poznając

Wielki mąż!

STAŃCZYK

Wielki, bo w błazeńskiej szacie;

wielki, bo wam z oczu zszedł,

błaznuw coraz więcej macie,

nieomal błazeńskie wiece;

Salve, bracie!

DZIENNIKARZ

Ojcze, Salve!

Szereg dobryh błaznuw zżedł,

pżywdziewamy szarą barwę;

koncept narodowy gaśnie;

gasną coraz te pohodnie,

kture do hajdukuw ręku

pżywiązane żarem płoną.

Skąpały, zżarły się świece,

a że do rąk pżytroczone,

więc jeszcze palą się ręce,

w tę samą zaklęte stronę. —

Tżeba by do służby narodu

błaznuw całego zastępu;

palą się hajduki w męce,

z własnego bulu się śmieją;

gasną świece narodowe,

okropne żeczy się dzieją,

śmiehem i szyderstwem biegu

obudzić, ośmielić zdolne

serce spodlone, niewolne,

kture naszą krew zaprawia.

STAŃCZYK

A wolicie spać —

DZIENNIKARZ

To jedno!

Usypiam duszę mą biedną

i usypiam brata mego;

wszystko jedno, wszystko jedno,

tyle złego, co dobrego,

okropne żeczy się dzieją.

Patżeć na pżebiegi zdażeń —

dalekie, dalekie od mażeń,

tak odległe od wszystkiego,

co było wielkie w kraju;

że wszystko, co było, pżepadło,

bezpowrotnie w mroku zbladło:

to bajki o Trzecim Maju!

Matkę do trumny się kładło,

siostry i rodzinę całą;

ksiądz pokropił i poświęcił,

grabaże gruz pżywalili;

epigonuw co zostało,

na stypie się weselili

wesołością, co pżeklina;

w pijaństwie duszę zabili,

a nie mogli zabić serca.

Zostało serce, co woła,

spłakane u bram kościoła,

skrwawione u wrut świątyni

i jeszcze w męce okrutnej,

w czułej litości rozżutnej

samo siebie wini.

STAŃCZYK

Asan jako spowiedź czyni,

spowiedź, widzę, cudzyh gżehuw;

Acan się zalewa łzami,

duszę krwawi, serce krwawi;

ale znać z Acana mowy,

że jest — tak — pżeciętnie zdrowy;

jutro humor się naprawi. —

Gotuw mi płakać najżewniej,

rozczulać się cudzyh gżehuw,

u bliskiego widzieć tramy,

zbrodnie, brudy, gżehy, plamy

i za swojego bliskiego

uczynić publiczną spowiedź. —

A! doprawdy! warte śmiehuw —

Może jeszcze rozgżeszenie

wziąć kapłańskie z cudzyh zbrodni —

DZIENNIKARZ

Wina ojca idzie w syna;

niegodnyh synowie niegodni;

ten pżeklina, uw pżeklina —

rud pamięta, brat pamięta,

kto te pozakładał pęta

i że ręka, co pżeklęta,

była swoja. — Rozbrat wieczny

duszy z ciałem, ciała z duszą;

w nim się słabi kruszą —

miecz do walki obosieczny —

myśmy słabi. — Wielkość gniecie,

pżekleństwo nosi na gżbiecie:

zbrodnie nosi, czarne kiry,

szatę krwawą Dejaniry

Wielkość: Zbrodnia; Małość: podła —

Jakaż nasza dzisiaj Wola?!

Czarodziejska dłoń ogrodła

nasze pola.

STAŃCZYK

Łzy ze źrudła!

Tyle żaluw o nieswoje!?

A cuż tobie niepokoje

tyh, co w grobah leżą?

Myślisz — że się trupy odświeżą

strojem i nową odzieżą —

a ty z trupami pod rękę

będziesz szedł na Ucztę-mękę

i jako potrawy żuł,

czym się tylko kiejś kto truł;

wsączał w siebie i pił,

czym tylko kto gdzie gnił;

czy to ma być twoja krew?!

DZIENNIKARZ

Moja krew, moja krew —

czy ja wiem — okżyk mew,

gdy gonią ponad skały,

okżyk mew osmętniały,

żałośliwy, straszny,

gdy od bżegu odbiegły daleko.

Może cihe, strop się hmuży,

ale buża i orkan daleko.

Tylko głuhość i pustka bezmierna —

a tu skżydła rozhwiane do lotu,

nie pragną, nie pragną powrotu

i wiedzą, że tam, gdzie dążą,

wylądu szukać daremno;

pżekleństwu swojemu wierne,

lecą — i nie śmieją ustać,

aż krew do ust pocznie hlustać

ze znużenia — wtedy padną,

łzą niepożegnane żadną,

bo śmierć ulga, ulga zgon.

STAŃCZYK

Zaśpiewałeś kruczy ton;

tobież tylko dzwoni w głuszy

pogżebowyh jękuw dzwon?

— — — — — — — — — — — —

A słyszałżeś kiedy, z wieży

jak dźwięczy i śpiewa On?

DZIENNIKARZ

Zygmunt, Zygmunt...

STAŃCZYK

Dzwon krulewski: —

Siedziałem u krulewskih stup,

krulewski za mną dwur:

synaczek i kilka cur,

Włoszka — a wielki hur

kleru zawodził hymny; —

a dzwon wshodził.

Patżali wszyscy w gurę,

a dzwon wshodził —

zawisnął u szczytuw

i z wyżyn się rozdzwonił:

głos leciał, polatał,

kołysał się gurnie,

wysoko, podhmurnie —

a tłum się wielki pokłonił.

Pojżałem na krula,

a krul się zapłonił...

Dzwon dzwonił

— — — — — — — — — — — —

DZIENNIKARZ

A toć on nam tętni dziś,

jak gżebiemy, kto nam drogi;

zwołuje nas, każąc iść

posłuhać kościelnyh szumuw,

w wielkim zamęcie rozumuw,

w wielkim modlitew rozjęku,

On pan, ten dzwon krulewski,

nieustający w bżęku,

o pękniętym sercu:

nasz ton. — Nad pżepaścią stoję

i nie znam, gdzie drogi moje.

STAŃCZYK

Byś serce moje rozkroił,

nic w nim nie najdziesz inszego,

jako te niepokoje:

sromota, sromota, wstyd,

palący wstyd;

jakoweś Fata nas pędzą

w pżepaść —

DZIENNIKARZ

Ty Wid!

STAŃCZYK

Ja Wstyd!!

Piekło wiem gorsze niż Dante,

piekło żywe.

DZIENNIKARZ

Żyję w Piekle!

STAŃCZYK

Społem w pżepaść!

DZIENNIKARZ

Społeczeństwo!

Oto tortury najsroższe,

śmieh, błazeństwo —

to my duhy najuboższe. —

„Społem” to jest malowanka,

„społem” to duma panka,

„społem” to jest hłopskie „w pysk”,

„społem” to papuzia kohanka,

prużność, nadczłowieczeństwo —

i pży tym to maleństwo:

serce pęknione, co krwawi.

STAŃCZYK

Asan prawi —

jako najwalniejsi gębacze,

odrośl od tyh samyh pni

z moih dni.

DZIENNIKARZ

Wolałbym już stokroć razy

policzone dni

niż ten bieg, bieg, pęd, gonitwa

ku pżepaści, othłani, zawrotom!

Ah, kresu, ah, kresu lotom!

Stacza się sercowa bitwa,

opadam coraz na głazy,

mże na ustah modlitwa,

ah, kresu, ah, kresu lotom! —

Niehby się raz wszystko spali,

zetże się, na proh się zsypie,

jak kolumny, na gruz się rozwali,

byśmy padli potruci

jadami w pogżebowej stypie;

niehajby się raz wszystko spali,

i te nasze polskie posty

dusz do polskih świętyh,

i te nasze tęczowe mosty

czułości nad pustką rozpiętyh,

malowanki Częstochowskie

w koronah — i wszystkie Wiary!

Nieszczęścia wołam!!

STAŃCZYK

Puszczyku...

DZIENNIKARZ

Może by Nieszczęście nareście

dobyło nam z piersi kżyku,

kżyku, co by był nasz,

z tego pokolenia. —

Ah, Sumienia, Sumienia!

Już było tyh prawd bez liku

dla nas — Prawdy czy Fraszki??

Stoimy u polskih granic,

a mamy obecność za nic,

od talentuw zawisłe igraszki.

STAŃCZYK

Puszczyku!

Zgrałeś się pży zielonym stoliku

czy z kobietami w gorączce

opętałeś duszę mdłością

i w tej momentu palączce

oślep gnasz we własne pruhno.

A gdy na nie wihry dmuhną,

rozleci się zgasłe pruhno,

zamurują się othłanie

i kżyk i jęk, i wołanie

zda ci się błazeństwem duszy,

kture nikogo nie skruszy,

kture zeżre siebie samo,

a tżewia mu gniciem cuhną. —

Znam ja, co jest serce targać

gwoźdźmi, co się w serce wbiły,

biczem własne smagać ciało,

plwać na zbrodnie, lżyć złej woli,

ale Świętości nie szargać,

bo tża, żeby święte były,

ale Świętości nie szargać:

to boli.

DZIENNIKARZ

Tragediante...

STAŃCZYK

Commediante,

dla ciebie błazeńska laska.

DZIENNIKARZ

Piastujesz ją, piastun stary;

znasz tylko: status quo ante;

błazeństwo z tobą się zrosło.

STAŃCZYK

Oto naści twoje wiosło:

błądzący w odmętuw powodzi,

masz tu kaduceus polski,

mąć nim wodę, mąć.

DZIENNIKARZ

Fatum nas w obłędy wodzi:

u rozstajnyh drug zły Duch!

Tu moje rozstajne drogi;

ty muj Duch-zły — demon, Szatan;

błazeństwem ja z tobą zbratan,

byłem ci duszą poswatan,

nim dusza stała się trup; —

a teraz mi pahnie grub,

czuję trąd.

STAŃCZYK

Naści; żądź!

Masz tu kaduceus polski,

mąć nim wodę, mąć.

DZIENNIKARZ

Nie hcę żadnyh więcej prub.

Serce miałem kiedyś młode,

porwałeś mi serce młode,

wlałeś jad goryczny w krew.

Nie widzę, nie widzę drug,

zaćmił mi się Bóg...

STAŃCZYK

Fata pędzą, pędzą Fata —

Wielkość — Nicość — pusty dzwon,

serce strute —

udeżyłeś błazna ton:

moją nutę.

Kłam sercu, nikt nie zrozumie,

hasaj w tłumie!

Masz tu kaduceus, hwyć!

Żądź!

Mąć nim wodę, mąć!

Na Wesele! Na Wesele!

Idź!

Mąć tę narodową kadź,

serce truj, głowę trać!

Na Wesele! Na Wesele!

Staj na czele!!!

SCENA VIII

Dziennikarz, Poeta

DZIENNIKARZ

Może z mętuw się dobędzie człowieka;

może minie palączka i głud;

ot, kaleka ja, ot, ja kaleka:

każdy dzień piekielny trud.

Młodości! wyrwi mię z cieśni,

oplatają mnie gżyby i pleśni;

o Młodości, jakożeś daleko,

a to jeszcze wczora, prawie wczora...

POETA

Cużeś tak się rozżalił, rozpalił,

czy cię jakie pżemieniły cuda?

DZIENNIKARZ

A pżeszedł tu koło mnie cień,

cień goryczy pełen wielkoluda

i ostawił mi laseczkę kaduczą.

POETA

Nie pżeczę, że rozmyślania uczą,

ale cuż tak sobie żalisz serce?

DZIENNIKARZ

Oh, w okropnej jestem poniewierce;

po torturah mię duhowyh włuczą,

więżą mnie konwenansowe szpangi:

oto droga utarta do rangi,

a ja gardzę, ja gardzę, ja plwam

na to wszystko, ze serca szczerego —

i nie zdołam rozerwać obroży,

a wstrętuw coraz się mnoży

i cokolwiek słyszę, to mnie drażni.

Pżyjaźń farsą, Litość: kłam,

a słyszę, że gadają o pżyjaźni.

Miłość farsą —

słyszę wkoło pułszepty miłości.

Kłamstwo Szczerość, a widzę tu gości

i muzyki słyszę swoje, polskie, nasze,

i po ścianah złożone pałasze,

obrazeczki, sceny narodowe.

To mnie drażni i męczy, i boli:

Czy my mamy prawo do czego?!!

Czy my mamy jakie prawo żyć...?

My motyle i świerszcze w niewoli,

puhnąć poczniemy i tyć

z trucizny, kturą nas leczą.

I tę naszą dolę kaleczą,

widzieć i trupem gnić...

POETA

Rozżaliłeś się, działa muzyka,

to się koło widzeń zamyka

i działa na nerwy.

DZIENNIKARZ

Na nerwy!?

Na nerwy działa te, na te sieci,

kture mają duszę w uwięzi,

że gdy tak mi grają bez pżerwy,

zdało mi się, że moja dusza

ze mnie wyszła i koło mnie świeci.

POETA

Zdawało ci się — sam muwisz pżez to,

że o jedno złudzenie więcej.

DZIENNIKARZ

Poezjo! — tyś to jest spokojną sjestą;

hcesz mnie uśpić, znieczulić, zniewolić,

byle słuwka nie wyżec goręcej.

Ah, nie ukrywaj — nie udawaj,

ty sameś w ogniu — to maska

ten pozorny spokuj — to kłam.

A! ta muzyka tak bżęczy,

jak z ula dzwonienie pszczuł —

a my jak szerszenie:

to mi się żuca do garła

ta duża wesołość narodowa,

to mi się rozszeża głowa

szumem, gwarnością, zawrotem

i nawet mi jest wstrętny bul.

POETA

Daj rękę.

DZIENNIKARZ

Eh, daj mi pokuj —

wyjdę za prug — jak wieje od pul...

Powietża, powietża!...

POETA

Daj dłoń...

DZIENNIKARZ

Daj mi spokuj!

SCENA IX

Poeta, Rycerz

POETA

Otwarła się toń!

Upomina się o swoje Umarła.

Szumem, gwarnością, zawrotem

idzie ku nam z powrotem;

jakaś Przemoc wrotom grobu się wydarła,

oto, słyszę, woła:

RYCEŻ

Daj dłoń!!

POETA

Puszczaj!

RYCEŻ

Ty muj!

POETA

Puszczaj!

RYCEŻ

Ty muj!!

POETA

Żelazem owita ręka,

żelazem zakryta skroń.

RYCEŻ

Zbieraj się, skżydlaty ptaku,

nędzażu, na koń, na koń,

pżepadnie pżekleństwo, męka!

POETA

Co muwisz, okropne widziadło,

na koń? — gdzie? — jak?

Żelazna twoja dzwoni szczęka,

żelazna więzi mnie ręka.

RYCEŻ

Na koń, zbudź się, ty żak,

ty lecieć masz jak ptak!

Bioręć w pętle.

POETA

Na arkan mnie wiąże!

RYCEŻ

Poznasz, ktom jest, gdy zaciążę —

ty więzień muj, mnie służ;

biorę pżemocą, Ja Moc:

za mną, pżede mną

ognia kuż;

po drogah, po kturyh lecę,

dżewa się palą jak świece,

ciskają się błyskawice,

jak lecę, Duch:

wytężaj, wytężaj słuh!

POETA

Puszczaj, pżepadaj w Noc —

o, ręce, ręce martwieją...

RYCEŻ

Ty muj!

POETA

Precz. —

RYCEŻ

Słysz grom...

POETA

Zatżasnął się cały dom...

RYCEŻ

A czy wiesz, czym ty masz być,

o czym tobie mażyć, śnić?

POETA

Sen, mażenie, mara, wid.

RYCEŻ

Jutro dzień! pżede dniem świt!

Wiesz ty, czym ty mogłeś być?

POETA

Słowo, Widmo gończe!

RYCEŻ

Zwiastun!!

POETA

Głos jak mażeń moih piastun;

Ryceż, Widmo, urojenie

pżyoblekło szatę żywą.

RYCEŻ

Krwi, krwi pragnę, krwawe żniwo!

Wracam do dom w noc szczęśliwą,

w noc ponuryh wihruw łkań.

Niosę dań, orężną dań.

POETA

Wracasz do dom ze snuw, z dali...

RYCEŻ

Z dali, hen z zaświatuw, z prohuw. —

Pżeszedłem ogień, co pali,

pżeszedłem zapady lohuw.

Ścigam, gonię, moc roztrwonię.

Niosę dań, orężną dań.

POETA

W noc ponuryh wihruw łkań

wstajesz z lohuw, z prohuw, skał...

RYCEŻ

Na głos muj ty będziesz drżał:

Grunwald, miecze, krul Jagiełło!

Hajno się po zbrojah cięło,

a wihr wył i dął, i wiał;

stosy trupuw, stosy ciał,

a krew żeką płynie, żeką!

Tam to jest!! Olbżymuw dzieło;

Witołd, Zawisza, Jagiełło,

tam to jest!! — Z pobojowiska

zbroica się w skibah pżebłyska,

żelezce, połamane groty,

dżewce powbijane do ciał,

z trupuw zapora, z trupuw wał,

rycerski zgotowiony stos:

Ofiarnica —

tam leć — tam hodź, tam leć!!!

brać z tej zbrojowni zbroje.

kopije, miecz i szczyt

i stać tam wśrud krwi,

aż na ogromny głos

bladością się powlecze świt,

a ciała wstaną,

a zbroje wzejdą

i pohwycą kopije, i pżejdą!!!

Spiesz, tam leżą stosy ciał;

pżeparłem trumniska wieko,

czas, bym wstał, czas, bym wstał.

POETA

Łzy mnie pieką, łzy mnie pieką,

czymże bym ja tam być miał.

RYCEŻ

Niosę dań, orężny szał.

POETA

Deh twuj zimny, deh grobowy...

RYCEŻ

Patżaj w tważ, patż mi w tważ,

ślubuj duszę, duszę dasz.

POETA

Za pżyłbicą pustość, proh;

w oczah twoih czarny loh,

za pżyłbicą Noc;

zbroja głuhym jękiem bżękła.

RYCEŻ

Miecz, miecz, siła nieulękła;

patżaj w tważ, patżaj w tważ;

ty mnie znasz.

POETA

Ktoś jest?

RYCEŻ

Moc.

POETA

— — Pżyłbicę wznieś!

RYCEŻ

Rękę daj.

POETA

Duszę weź.

RYCEŻ

Patż!!

POETA

Śmierć — — — Noc!

SCENA X

Poeta, Pan Młody

POETA

Potęga, wieczysta Potęga,

Moc niepżeparta!!

PAN MŁODY

O czym muwisz — ?

POETA

Niedołęga

byłem — a dzieła to mitręga

prużna — mgła nic niewarta.

Teraz naraz się koło mnie zapaliło

i gore — i piersi się palą;

zdaje mi się, że słyszę gdzieś gurą,

jak skały się padają

i w othłań z łoskotem się walą.

PAN MŁODY

Będziesz sonet pisać czy oktawę?

POETA

Nie — pżewiduję inszą zabawę;

poczułem na szyi arkan —

Polska to jest wielka żecz:

podłość odżucić precz,

wypisać świętą sprawę

na tarczy, jako ideę, godło,

i orle skżydła pżyprawić,

husarskie skżydlate szelki

założyć,

a już wstanie kturyś wielki,

już wstanie jakiś polski święty.

PAN MŁODY

Zajmujące.

POETA

Ty tematem zajęty.

PAN MŁODY

Myślałżeś ty co więcej

niż poemat?

POETA

Może ja to myślę goręcej

i w tej hwili to jeszcze się pali —

jeszcze — a jutro się zawali

w gruz ten pożarny gmah.

A! hciałbym wstąpić w to Piekło

Ah!

PAN MŁODY

Rozpalony.

POETA

Piekło żywe

w tej hacie, w zaklętym dwoże:

Piekło goże!

PAN MŁODY

A to coże?!

SCENA XI

Pan Młody, Hetman, Chór

HUR

Hej, panie, panie Branecki,

nie żałuj grosika, nie żałuj,

pocałuj się z nami, pocałuj,

nie żałuj dukacika, nie żałuj,

dajże go nam z tej kieski!

HETMAN

Ha, szatańce, sztab moskieski,

znajcie pana, bieżcie złoto,

nie stoję ja pan o złoto;

piekielna mnie dziś gospoda:

hulaj dusza, z wami zgoda.

HUR

Hulaj dusza, z nami w zgodzie,

potańcujemy w gospodzie;

pocałuj się z nami, pocałuj,

nie żałujta, hetmanie, kieski,

braliśta pieniążek moskieski,

hej, hetmanie, hetmanie Branecki!!

HETMAN

Bieżcie złoto, pali złoto.

HUR

Pali pieniążek moskieski?

HETMAN

Piekielna mnie dziś gospoda:

diabły moją piją krew;

szarpają mi pierś, plecyska,

psy zjawiska, łby ogniska;

szarpają, sięgają tżew!

PAN MŁODY

Wojewoda! Wojewoda!

HETMAN

Puszczajcie, litości!

PAN MŁODY

Jezu!!

SCENA XII

Pan Młody, Hetman

HETMAN

Ha, pżepadli kędyś diabli,

ktoś się doli ulitował;

rana jeno straszna boli — —

puste żale, mnie nie szkoda,

bo ja pan, piekielny pan,

drwię z serdecznyh ran.

Setkę lat pżez puszczę gnam,

pżez bur gonię, gęsty las,

pżez ugory, łąki, błoń —

upałami bije skroń,

młotami serce wali,

ogień wnętżności pali — — —

Każ muzyce dla mnie grać,

mnie na Piekło stać.

Ja pan, ćwierć kraju mam w ręku,

a jak kto po cihuteńku

powie „Jezus” — ja wolny na hwilę,

powietżem się zasilę:

odethnąłem piersią całą;

bież ty, ile złota zostało,

patż, oto niecki,

diabli mi to kazali nieść;

co noc tak świeżyh nasypią,

a sztabowi, czerńcy pżeklęci,

kżyczą za mną: panie Branecki,

nie żałuj; — krew moją hlipią — —

Masz!

PAN MŁODY

Hetmaniłeś ty, hetmanie,

hocia byłeś łotr,

i sam krul był tobie kmotr;

pżewodziłeś, pżewodziłeś,

a my dzisiaj w psiej niewoli:

nie hetmany, stżęp, łahmany, gruz;

duszę ziębi mruz;

ciebie ogień, ogień pali —

pżecz już nic nas nie ocali,

ani krul, ani bul,

ani żale, ni płakanie,

hej, hetmanie, hej, hetmanie

dzisiaj to muj dzień miłości...

HETMAN

Czepiłeś się hamskiej dziewki?!

Polska to wszystko hołota,

tylko im złota;

tża było do bękartuw Carycy

iść smalić holewki:

byłać ta we mnie cnota.

Asan mi tu Polski nie żałuj,

jesteś szlahcic, to się z nami pocałuj,

jesteś wolny!

PAN MŁODY

Bież cię diabli.

HETMAN

Gębuj, widzęś nie pży szabli.

SCENA XIII

Pan Młody, Hetman, Chór

HETMAN

Ścigają psy, kąsają psy.

HUR

Pżeklęty ty, pżeklęty ty.

HETMAN

Sursum corda, serce żreją —

serce mi wyjmują z tżew.

HUR

Zapżedałeś kraj, ty lew;

złotem pysk ci zaleją!

Złoty pan, weselny pan,

pujdźże w tan, pujdźże w tan!

HETMAN

Złoto pali, złoto war;

sursum corda, wiwat Car!

HUR

Lejcie mu do pyska żar,

sięgajcie mu dłońmi tżew.

HETMAN

Piją krew, żłopają krew,

cielsko drą po kawale!

HUR

Złoty pan, weselny pan,

Pujdźże w tan, dalej w tan:

na Weselu hula Śmierć,

garniec pereł, złota ćwierć,

zapżedałeś Czortu kraj.

HETMAN

Żłopią krew Czarty Moskale,

sursum corda, wiwat Car!

HUR

Huś ha, huś — haj go, haj!

Pujdźże w tan, dalej w tan!

Złoty pan! weselny pan!

SCENA XIV

Pan Młody, Dziad

PAN MŁODY

Tyle się pżewlekło mar

z okropnym śmiehem Piekła...

DZIAD

Cuż wam to? cuż wam to?

Czy was panna młoda użekła?

PAN MŁODY

Oj, tu Diabły, ze samego Piekła,

włuczyły pżede mną człowieka,

ah, powietża, thu...

DZIAD

Cuż pon ucieka?

SCENA XV

Dziad, Upiór

DZIAD

za Panem Młodym

Miałem żec, cosi miałem żec:

Szczęść Boże pży weselu.

UPIUR

Pżyjacielu, pżyjacielu...

DZIAD

Kto! ty we krwi! precz, piekielny!

UPIUR

Ja weselny, ja weselny,

dajcie, bracie, kubeł wody:

ręce myć, gębe myć,

hce mi się tu na Weselu

żyć, hulać, pić.

DZIAD

Precz, pżeklęty, precz, pżeklęty.

UPIUR

Dajcie, bracie, kubeł wody:

gębe myć, ręce myć...

DZIAD

Krew na sukniah, krew na włosah...

UPIUR

Nie pyskuj, nie powtażaj. —

Już, już wiedzą o tym w niebiosah.

nuci

„A stało się to w Zapusty”.

DZIAD

Precz, pżeklęty, precz, pżeklęty.

UPIUR

Jeno ty nie pżeklinaj usty,

boś brat — drżyj! ja Szela!!

Pżyszedłem tu do Wesela,

bo byłem ih ojcom kat,

a dzisiaj ja jestem swat!!

Umyje się, wystroje się.

Dajcie, bracie, kubeł wody:

ręce myć, gębe myć,

suknie prać — nie będzie znać;

hce mi się tu na Weselu

żyć, hulać, pić —

jeno ta plama na czole...

DZIAD

Holera!

UPIUR

Zaraza, grub.

DZIAD

Precz, precz, ty trup!

UPIUR

Widzisz, w orderah hodzę.

DZIAD

O! plamy na podłodze od nug.

UPIUR

To krew, obmyję prug,

dajcie ino, bracie, wody,

kubeł wody — gębe myć,

suknie prać — nie będzie znać.

DZIAD

Pżeklęty! Maryjo, strać!

UPIUR

Gadu, gadu, stary dziadu,

tża się do roboty brać;

kubeł wody, gębe myć,

nie bede prużno stać,

na Wesele, na Wesele,

podź tańcować, bośma brać.

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

SCENA XVI

Kasper, Kasia, Jasiek

JASIEK

Kasiu —

KASPER

Kasiu —

KASIA

Cuz ta, Jasiu?

JASIEK

Bo to widzis, Kasiu, że to —

tak mnie ciągnie bez puł.

KASPER

Pudź, Kasicko, ku mnie, cosi

mom ci sepnonć.

KASIA

Co, że co — ?

KASPER

Radź, co z nami — ?

KASIA

Kiej na ogrodzie rosi.

KASPER

Kiejbyśmy byli sami!...

JASIEK

Kasper — idze pod stodołę.

KASIA

Po co? — Idze ty.

KASPER

Wis, bracie,

idź ty pirwy — namość słomę.

KASIA

Pżyjdziewa.

JASIEK

Cuz sie tżymacie,

lgnies do niego — ?

KASPER

To sie zeń.

JASIEK

Do zeniacki pirsy leń,

a wpuł hyci, zwyobraco.

KASPER

Jest ta Kasie hycić za co.

JASIEK

Juz bym do wos nic nie cuł —

ino ciągnie mnie bez puł.

KASIA

Pżynieś wudki.

KASPER

Naści grosz.

JASIEK

Zaros, juści racje mos,

lece!

SCENA XVII

Kasper, Kasia

KASIA

Powiedziałam tak na hece.

KASPER

Kasiu, dyć to k’sobie miło,

byśwa poszli spolnie ka.

KASIA

Na ogrodzie sie zrosiło —

jak kces gęby, na —

KASPER

Ino by najmilej było

k’sobie, Kasiu, byle ka.

KASIA

Juści, miło, Kaspruś — co?

k’sobie —

KASPER

Ano —

KASIA

Juści...

KASPER

Zaś.

KASIA

Splezła mi się wstązka kaś —

KASPER

Wstązka od gorseta?

KASIA

Nie ta,

pżewiązka spodnicki.

KASPER

Kabyśwa pośli, Kasicko,

mojeś ty palące policki.

nuci

„Ino mi się nie broń dziś,

jutro mozes sobie iść”.

SCENA XVIII

Kasper, Kasia, Nos

NOS

z flaszką i kieliszkiem

W twoje ręce.

KASPER

Podziękować.

NOS

A dej Kasię pocałować.

KASPER

W twoje ręce!

KASIA

Podziękować!

NOS

A teraz pocałuj z woli.

KASIA

Ej ta, cuz to — ?

NOS

Nie zaboli —

Kasiu, dziwcze, co za dąs,

i on, i ja gołowąs;

hcesz go, to ci go nie bronię;

niedobże ci w tej koronie.

KASIA

Pudzies pon, patżcie go,

ledwo pżysed, juz by kcioł.

NOS

Adie, druhna, jak nie, to nie.

KASPER

Cało flaszkę bestia shloł.

SCENA XIX

Panna Młoda, Pan Młody

PANNA MŁODA

Oh, mujeśty, juz nie mogę tańcować,

a tańce, nie hciałabym żałować

jutro, że dzisiaj nie dosyć,

jak dzisiaj, że nie dość wczora,

ażem osłabła, aż prawie hora,

ino, że mi nie tża doktora,

ino tańca —

PAN MŁODY

Jak paciorki rużańca,

taniec jeden, jak drugi

jednaki,

a łańcuh taneczny długi,

do rana, a od rana do nocy.

PANNA MŁODA

Pokiel starcy piecywa i kołocy,

hulać, hulać w kułecko, tańcować...

PAN MŁODY

A pocałuj, bo będziesz żałować.

PANNA MŁODA

Tak ci mnie to granie tkliwi —

PAN MŁODY

Poczekaj, będziemy szczęśliwi —

PANNA MŁODA

Muj ty Boże — !

PAN MŁODY

W jakim dwoże;

postawimy se dwur modżewiowy,

bżuzek pżed oknami posadzę.

PANNA MŁODA

Bżoza straśnie sybko pusco,

het ściany we tży roki ocieni.

PAN MŁODY

Będziemy se siedzieć w zieleni,

będziemy se siedzieć w maju,

we kwitnącym sadzie.

PANNA MŁODA

W paradzie.

PAN MŁODY

nuci

„A jak będzie słońce i pogoda,

słońce i pogoda...”

PANNA MŁODA

nuci

„Pujdziemy se razem do ogroda —

będziemy se fijołecki smykać...”

SCENA XX

Dziennikarz, Zosia

ZOSIA

Ah!

DZIENNIKARZ

Aa! —

ZOSIA

Bardzo ciemno.

DZIENNIKARZ

Nie widno.

ZOSIA

Zmęczonam, wciąż w kułko, w kułko...

DZIENNIKARZ

I cuż? hłopy pani nie bżydną?

ZOSIA

Nie wiem — nie; — patżę na ludzi

jak na pżerużnyh ludzi.

DZIENNIKARZ

A tak się serduszko budzi.

ZOSIA

Patżę i usypiam serce;

to ładne — to bardzo gurne,

ale z tego co? — ja czuję,

muru głową nie pżewiercę,

a jak widzę w lihej poniewierce

żeczy gurne i piękne, i czułe,

to mnie boli.

DZIENNIKARZ

A ten bul pżehodzi.

ZOSIA

A pan ma swoją bibułę,

żeby bul każdy pżeszedł.

DZIENNIKARZ

Epidemia.

ZOSIA

Pan nie wieży, co niepżewidziane?

A wie pan, ojczyzna to hemia;

serce, jak się czego uczepi,

to dynamit.

DZIENNIKARZ

Coraz lepiéj,

jeszcze jeden taniec w kułko,

a edukacja skończona.

ZOSIA

Nie byłabym ja hłopu żona;

nikt mnie w śluby nie poprosi —

ale myślę, panie redaktoże,

że tam w tej wiejskiej komoże,

w pułblasku kuhennej lampy,

że tam muj taniec coś znaczy.

DZIENNIKARZ

Gdy sama to pani uznać raczy... —

ZOSIA

Pan skąd się tu bieże?

DZIENNIKARZ

Ja się patżę, lubię i nie wieżę,

za to wieżę w panią.

ZOSIA

Za co?

DZIENNIKARZ

Za tę minkę, oczy, gest.

ZOSIA

Podobam się?

DZIENNIKARZ

W tym coś jest.

SCENA XXI

Poeta, Rachel

POETA

To pani, o, proszę wejść.

RACHEL

Idę za panem jak cień;

pan się może śmiać,

ale mnie się wymażyło,

że się tu zaczyna coś dziać — ?

POETA

Może — a w tej hwili na dwoże

pani mi się z dala pokazała,

jak płomieniste widziadło.

RACHEL

Byłam w ten szal owita cała

i w świetle ode dżwi, ot tak.

POETA

Noc nasze pżeinacza widzenia.

RACHEL

Ja prawie że jestem w trwodze —

a wie pan, że się zwruciłam w drodze,

bo mi w popżek ścieżki pżeszła

jakaś osoba...

POETA

To są ludowe baśnie.

RACHEL

Hodzą hałaśnie

w huczącym wihże; pan widzi,

jaki się huragan zrywa,

jak świszczy i dżewa szamoce —

POETA

Zatżąsł szybami; — patż pani,

czego nie dostżegam w ogrodzie...

RACHEL

Tak bardzo ciemno...

POETA

Ktoś wyrwał kżew rużany.

RACHEL

Czy ten, co był w słomę odziany?

POETA

No ten hohoł.

RACHEL

Ktoś połamał? —

a myśmy, cośmy to hcieli

z nim — ?

POETA

Myśmy lecieli

na lep poezji — i teraz

dwur się od poezji tżęsie;

odbywa się wielkie darcie

piur wszelijakiego drobiu:

grunwaldzkie duhowe starcie,

lecą piura orle, pawie, gęsie,

wnet ujżymy husarię i krula;

zatżęsło się tu ze wszeh jak do ula.

RACHEL

W powietżu atmosferyczna zmiana:

hata stała się rozkohana

w polskości — właściwa skala:

żar, co się duhem udziela,

co się na powietżu spala

jak garść lnu.

POETA

Dawno nie miałem snu,

jak ten wieczur, jak ta noc.

RACHEL

Pżedziwna, pżedziwna Moc,

te potęgi walczące, ten wiatr,

jakieś prastare siły.

POETA

Hen z Tatr

pżylatują ku mnie pżypomnienia!

Skżydeł! — nad ten las z kamienia

lecieć — w gurę —

RACHEL

Na szczyty!

POETA

Walküra!

RACHEL

Dzisiejsze sny,

po tej nocy niepżespanej,

będą cudne — bo oczy patżące

stały się figurami ludne,

kture się niełatwo zatżeć dadzą.

POETA

Hodźmy patżeć!

SCENA XXII

Gospodarz, Kuba

KUBA

Jakiś pon, jakiś pon

zsiadają z siwka w podwużu;

koń ogromniec...

GOSPODARZ

Weźcie konia

razem ze Staszkiem ku szopie;

podżućcie co żryć.

KUBA

A pon musi wielgi być:

ubiory na nim czerwone,

siwa broda a lira u siodła,

jak te dziady z Kalwaryje

co nosą lirę u pasa.

Nieh pon wyjdą w sień.

GOSPODARZ

Bania się z gośćmi rozbiła

w ten weselny dzień;

koguż ta ciekawość pżywiodła?

Latarkę zaświeć! —

KUBA

Jak żyje,

jeszczem takiego Polaka

nie ujzoł —

GOSPODARZ

Bo żyjesz mało;

jeszcze duża takih Polaków ostało,

co są piękni.

KUBA

A kaz się to wszyćko kryje? —

O, zaroz będzie latarka,

ino sie pżypiece siarka.

SCENA XXIII

Gospodarz, Gospodyni, Kuba

GOSPODARZ

Słyszysz, ponoś ktoś w gościnę,

jakiś jakby wielki gość...

GOSPODYNI

Tu dżwi zawżes — tam se gważcie,

jo już mom tyh tańcuw dość;

a cuż ty mos za tęgom minę,

coś ty jakisik niepewny — ?

GOSPODARZ

Ino, matuś, zaś nie sważcie —

ja tak dziś pży Weselu żewny;

jakiś gość nie lada jaki...

GOSPODYNI

Tu dżwi zawżes, tam se gważcie.

GOSPODARZ

Kto to taki, kto to taki — — ?

SCENA XXIV

Gospodarz, Wernyhora

WERNYHORA

Sława, panie Włodzimierzu,

zjehałem tu gość.

GOSPODARZ

Spocznij, Wasza Mość;

żona stroi się w alkieżu...

WERNYHORA

Ostań, panie Włodzimierzu.

GOSPODARZ

Żona stroi się w alkieżu;

niespodziany gość,

właśnie była pży pacieżu,

bo się dziecka kładło spać.

WERNYHORA

Niehajże żona w alkieżu...

GOSPODARZ

Bo się dziecka kładło spać,

a ci nie pżestają grać:

jak wesele, to wesele,

to nie będą w miejscu stać;

ot, tu żona jest w alkieżu.

WERNYHORA

Niehajże żony w alkieżu,

niehże tańcuje Wesele.

Siądźże, panie Włodzimierzu,

mam Asaństwu nowin wiele:

Pomuwimy o Przymierzu.

GOSPODARZ

Ano proszę, bardzo proszę.

WERNYHORA

Siadaj.

GOSPODARZ

Siadam — zacny gość —

bardzo proszę, bardzo proszę;

ceremonii dość.

WERNYHORA

Ja z daleka — hen od kresuw,

konia zgnałem.

GOSPODARZ

Podły czas.

A do wszystkih spadłyh biesuw,

toście tu są pierwszy raz;

ktuż was zwabił w taki czas?

A do wszystkih spadłyh biesuw,

żeście tak niespodziewanie

w noc i na to weselisko

zehcieli tu, Ichmość Panie?

WERNYHORA

Z daleka, a miałem blisko

i wybrałem Weselisko,

boście som tu jakoś wraz,

i wybrałem Ichmość Mości

dom, gdzie ludzie sercem prości.

GOSPODARZ

Wasza Mość mieliście blisko,

serceście zobligowali —

myśmy sobie prości — mali.

WERNYHORA

Z daleka, a miałem blisko;

ledwom wymienił nazwisko,

a zaraz mi pokazali

tacy hłopcy, żeścy, mali.

GOSPODARZ

Co to u nih serce z miską;

pżybieżali, powiadali,

czego nie zjęzykowali:

że pan stary, że Dziad stary,

że Dziad z lirą, brodą siwą...

WERNYHORA

Ot, dziadzisko z siwą brodą.

Dawnoż było w duszy młodo;

żeście sobie prości, mali,

toście wielkih kżywd nie znali. —

Hudobę macie szczęśliwą.

GOSPODARZ

A ot, takie złote żniwo,

złote pola — pokoszone —

wszystko błoto — zadyszczone; —

sady cihe — kwitną, rodzą,

jedne z drugih same wshodzą:

złote żniwo, serce z miską;

nie tżeba szukać daleko,

kiedy było jakoś blisko.

Pokażę waćpanu żonę.

WERNYHORA

Złote żniwo, serce złote:

jeszcze u was w duszy młodo,

żeście sobie prości, mali,

toście wielkih kżywd nie znali. —

Może żona ma robotę — ?

GOSPODARZ

Żona stroi się w alkieżu,

hce się wydać urodziwa,

że to gość niespodziewany,

każe zaraz podać piwa.

WERNYHORA

Zostaw, panie Włodzimierzu,

że to hwila osobliwa...

GOSPODARZ

Lepiej gważy się pży szklenie,

że to z drogi, tyle błoto;

lepiej gada się pży wenie.

WERNYHORA

Kiej się nie rozhodzi o to;

że to hwila osobliwa,

możemy na osobności

porozmawiać.

GOSPODARZ

Słuham Mości;

a to hwila osobliwa.

Wolnoć spytać o nazwisko... — ?

WERNYHORA

Nie poznałeś — ?

GOSPODARZ

Ktoś mi znany,

ktoś serdeczny, ktoś kohany,

ktoś, co groźny — dawny, stary,

jak wiek cały...

WERNYHORA

Dawnej wiary.

GOSPODARZ

Ktoś mi znany, niespodziany...

WERNYHORA

Pżypominasz krwawe łuny

i jęk dzwonuw, i pioruny,

i żeź krwawą, krwawe żeki?

GOSPODARZ

A sen, sen jakiś daleki,

jeszcze w uszah mam te dzwony —

mieszają weselne grajki:

jakieś stare dumy, bajki.

WERNYHORA

Jeszcze w uszah mam te dzwony

ponad ih weselne grajki:

jęk posępny, jęk męczony,

tyle krwi żezanyh ciał;

ja tam był, pży trupah stał;

jeszcze w uszah mam te dzwony.

Patżyłem się na lud święty,

jako upadał pżeklęty,

pżekleństwami potępiony:

kiedy ojce klną na synuw,

kiedy syny pżeklną ojce,

takie jęczące ogrojce

łez krwawiącyh, łez serdecznyh

słyszałem w tyh głosah wiecznyh:

w głosah dzwonuw jęk szalony —

jeszcze w uszah mam te dzwony.

GOSPODARZ

Dawne czasy — dawne wieki,

a sen, sen jakiś daleki,

jęki pżygłuszają grajki;

jakieś stare dumy, bajki.

WERNYHORA

Ja stałem w pożarnej łunie

na siwym, na siwym rumaku,

czekając Bożego znaku.

Za mną piorun po piorunie

bije z hmur, pżez niebo łyska.

GOSPODARZ

Żecz daleka — taka bliska,

ktoś mi znany, niespodziany;

ktoś, o kturym jeszcze wczora

tylko we śnie, tylko w maże:

Pan-Dziad z lirą...

WERNYHORA

Wernyhora.

GOSPODARZ

Pan-Dziad z lirą — Wernyhora!

Wy mnie znany — spodziewany,

Wy, o kturym jeszcze wczora

tylko we śnie, tylko w maże:

jak owi dawni mocaże,

Wy na koniu, siwym koniu,

popżed dom muj, z wieścią.

WERNYHORA

Słowem!

GOSPODARZ

Wy ze Słowem — Wy ze Słowem!

WERNYHORA

Ja z Rozkazem.

GOSPODARZ

Rozkaz-Słowo!

Dawno serce już gotowo

tem wezwaniem piorunowem.

WERNYHORA

Słowo-Rozkaz, Rozkaz-Słowo;

dla serca serce gotowo.

Słuhaj, panie Włodzimierzu:

oto hwila osobliwa,

pomuwimy o Przymierzu.

GOSPODARZ

To jak ze snu prawda żywa,

hwila dziwnie osobliwa.

Jakiż rozkaz?

WERNYHORA

Tży zlecenia.

GOSPODARZ

Hwila dziwnie osobliwa:

żem niejako jest wezwany.

WERNYHORA

Roześlesz wici pżed świtem,

powołasz gromadzkie stany.

GOSPODARZ

To jak ze snu prawda żywa;

prawie że są wszyscy społem

u mnie pżez to weselisko.

WERNYHORA

Ma być jawne, co jest krytem;

co dalekie było — blisko.

Dziś u Waści weselisko;

prawie że są wszyscy społem;

roześlesz wici pżed świtem;

nieh jadą we cztery strony.

GOSPODARZ

Porozsełam konno gońce,

roześlę wici pżed świtem;

zaraz się poradzę żony —

ona swoim hłopskim sprytem.

WERNYHORA

Nieh jadą we cztery strony!

Bądź gotuw, nim wstanie słońce.

Skoro porozsełasz gońce,

zgromadzisz lud pżed kościołem,

jak są zdrowi, prości, mali;

ażeby godność poznali,

Bogiem powitasz ih kołem,

a wtedy pżykaż im ciszą,

nieh żaden bżeszczot nie szczęknie,

a skoro żesza uklęknie,

nieh wszyscy natężą słuh:

czy tętentu nie posłyszą

od Krakowskiego gościńca — ?

GOSPODARZ

Wytężam, wytężam słuh.

WERNYHORA

Ja wiem, żeś jest Asan zuh

Od Krakowskiego gościńca

czy tętentu nie posłyszą,

czy już jadę z Archaniołem — ?

GOSPODARZ

Wytężam, wytężam słuh —

hoćby i największy zuh,

jak to, co to, rozpoczęcie — —?

WERNYHORA

Słuhać ślepo, wieżyć święcie;

ja wiem, żeś jest Asan zuh.

GOSPODARZ

Ja mam stanąć pżed kościołem?

to jak we śnie prawda żywa.

Ktuż mnie daży tym zaszczytem;

ktuż śle ku mnie dawne gońce:

hwila dziwno osobliwa.

WERNYHORA

Bądź gotuw, nim wstanie Słońce.

GOSPODARZ

Wstaną kosy w słońca świcie;

będę gotuw!

WERNYHORA

Pżysiąż Słowo.

GOSPODARZ

Żekłem.

WERNYHORA

Pżysiąż.

GOSPODARZ

Rośnie życie.

Czyli marą Wy widmową,

czyliś Waść jest upiur grobuw,

czy ty pruhno, czy ty czarem,

żeś ze słowem pżyszedł starem,

żeś na mnie użył sposobuw

i co we mnie tajemnicą,

ty muwisz jak żecz prawdziwą;

jako żywo, jako żywo — !

WERNYHORA

Muwię Słowo — żecz prawdziwą;

hwila, hwila osobliwa:

wybrałem dziś weselisko,

twuj dworek, drużkę, zagrodę. —

Słyszysz, jaki wiher wyje!

Słyszysz, wielki deszcz się pluszcze!

Słyszysz, hżęszczą wielkie dżewa

i jako tżaskają kuszcze:

to tam moja drużba śpiéwa,

tysiąc koni grudy bije

ze złotymi podkowami!

GOSPODARZ

Jezus, zmiłuj się nad nami — — !

WERNYHORA

Leć kto pierwszy do Warszawy

z horągwią i hufcem sprawy,

z ryngrafem Bogarodzicy;

kto zwoła sejmowe stany,

kto na sejmie się pojawi

Sam w stolicy — ten nas zbawi!

GOSPODARZ

Jako żywo, jako żywo;

Waść mi takie dziwa prawi,

i to jako żecz prawdziwą.

WERNYHORA

Wszystko święte, wszystko żywo:

z daleka, a miałem blisko;

wybrałem twuj dom, zagrodę

i wybrałem Weselisko.

Waszmość rękę miej szczęśliwą:

Daję Waści złoty rug.

GOSPODARZ

Złoty rug.

WERNYHORA

Możesz nim powołać hur.

GOSPODARZ

Bratni zbur.

WERNYHORA

Na jego rycerny głos

spotężni się Duch,

podejmie Los.

Daję w twoje ręce rug.

GOSPODARZ

Dziękuj Bóg.

WERNYHORA

Waść masz porozsełać wici,

lud zgromadzić pżed kaplicą.

GOSPODARZ

Jutro? — skoro się zgromadzą?

mają radzić? — co uradzą?

WERNYHORA

Jutro: wielką tajemnicą,

jutro skoro się zgromadzą,

nieh nie radzą, nic nie radzą,

jednoś niehaj w ciszy staną.

Jutro wielką tajemnicą.

A ty wstawszy bardzo rano,

skoro zejdzie pierwsze słońce.

ku drogom natężaj słuh.

GOSPODARZ

Jutro?!

WERNYHORA

Jutro!!!

GOSPODARZ

Wszelki duh!!!

SCENA XXV

Gospodarz, Gospodyni

GOSPODARZ

Żono, słuhaj no, żonisia,

pudź no, Hanuś!

GOSPODYNI

Cuz takiego?!

GOSPODARZ

Osobliwy ten dzień dzisia,

tyle naraz wiem nowego.

GOSPODYNI

A złego co, cy dobrego?

GOSPODARZ

A wiesz, mama, tyle tego,

że mi w głowie huczy, szumi;

kto zrozumi, kto zrozumi?

GOSPODYNI

Cuz takiego, cuz takiego?

możeś hory, ktuż ten stary?

GOSPODARZ

Kto ten stary: — Wernyhora;

jeno nie muw to nikomu,

to ci muwię po kryjomu,

i on był tu w tajemnicy.

GOSPODYNI

Ka już posed — — ?

GOSPODARZ

Precz odjehał,

bardzo ważne muwił żeczy:

tża się zbierać.

GOSPODYNI

A co tobie?

GOSPODARZ

Tża się zbierać, pasy, torby,

moja flinta, pistolety

i te szable wezmę obie — — !

GOSPODYNI

O Jezusie, jakieś borby

po nocy, gdzież to, cuż znowu — — ?

GOSPODARZ

Mam być gotuw.

GOSPODYNI

Gwałtu, rety!

Ledwo stoisz, jesteś hory.

GOSPODARZ

Zaraz konno jehać muszę.

GOSPODYNI

Jeszcze spadniesz ka do rowu...

GOSPODARZ

Popżysiągłem się na duszę;

konno muszę — — !

GOSPODYNI

Cary, zmory,

jakaś siła?!

GOSPODARZ

Od tej pory

żyć zaczniemy — coś wielkiego!

GOSPODYNI

Howaj Boże czego złego.

GOSPODARZ

Z daleka jehał, miał blisko;

goniec, zwiastun, Wernyhora!

Tam! już jakaś wielka Zgoda.

Z daleka jehał, miał blisko —

koniec i początek Sprawy.

Kazał. — Słowo. Słuhać muszę,

zapżysiągłem się na duszę.

Jego siła mnie użekła:

Duch narodu!

GOSPODYNI

Widmo z Piekła!

gwałtu, rety, jesteś hory,

cosi, gdziesi, kajsi, ktosi –

piłeś duza.

GOSPODARZ

Duch ponosi!

SCENA XXVI

Gospodarz, Jasiek

GOSPODARZ

Jasiek!!

JASIEK

Pon co!?

GOSPODARZ

Sam tu!

JASIEK

Juści!

GOSPODARZ

Siodłać konia, dosiądź szkapy,

pojedziesz zwoływać hłopy!

JASIEK

Jehać, teraz, tżeba — — ?

GOSPODARZ

Musi!

JASIEK

Zagubię się w tej celuści,

wszędy straszne błotne hlapy.

GOSPODARZ

Aleś Jasiek, co pżeleci!

JASIEK

Konia se odwiąze z szopy!

GOSPODARZ

Musi! Ważne żeczy.

JASIEK

Nasza?

GOSPODARZ

Pżeleć, pżeleć w cztery strony;

pukaj w okna, zakżycz „musi”;

nieh tu staną pżede świtem,

nieh tu staną pżed kaplicą

hłopy z ostżem rozmaitem.

JASIEK

Hłopy z kosą — dobra nasza!

GOSPODARZ

Dobędzie się i pałasza.

JASIEK

Że pon wojak — dobra nasza!

GOSPODARZ

Dobra nasza!

JASIEK

Lecę duhem!

GOSPODARZ

Tajemnica!

JASIEK

Hłopy z kosą!

Same wihry mnie poniosą!

GOSPODARZ

Nieh pżed świtem staną.

JASIEK

Musi!!

GOSPODARZ

A nie słuhaj, hoć czart kusi,

jeno prosto.

JASIEK

Swego nosa.

GOSPODARZ

Nim na wżosy padnie rosa,

zanim ptaki zaświergocą...

JASIEK

Lecę duhem.

GOSPODARZ

A leć z mocą!

JASIEK

Hej!

GOSPODARZ

wręcza Jaśkowi złoty rug, ktury otżymał był od Wernyhory

Masz w łapę, to jest dar.

JASIEK

Szczyre złoto, cuż to?

GOSPODARZ

Czar!

Owiń se o szyję sznur

i dzierż mocno cięgiem rug.

Bacuj u rozstajnyh drug,

by cię jaki czart nie zmug.

Nie hylaj się nigdzie po nic,

ino leć.

JASIEK

Do samyh granic!

GOSPODARZ

Wruć, nim tżeci pieje kur;

wrucisz, to se staniesz tu;

wtedy zadmij tęgo w rug,

to się taki wzmoże Duch,

jaki nie był od lat stu —

bo wszyscy wytężą słuh.

Ino nie zgub, bo rug złoty,

bo go zseła Jasny Bóg.

JASIEK

Wolę goreć w Piekle poty.

GOSPODARZ

Bez tego złotego dźwięku

wniwecz pujdzie cały ruh.

JASIEK

Opasę sie.

GOSPODARZ

Nie szarp w ręku!

JASIEK

Hajże — !

GOSPODARZ

Leć, krakowski zuh!

JASIEK

ktury był wybiegł, wraca, hylając się za czapką pożuconą na podłodze

Moja copka z pawim piurem.

GOSPODARZ

Stawaj tu pżed tżecim kurem.

SCENA XXVII

Gospodarz, Staszek

STASZEK

Cy pon słyszą, co sie dzioło:

teraz sie tak wiher wzdon,

jak odjehał stary pon.

GOSPODARZ

Toś ty pżywodził starego,

tego pana w delii, w pąsah?

STASZEK

Kiela tego, tela tego,

złote iskry miał na wąsah,

a ta delijo pąsowa,

to jak ogień, jak płomieniec,

a koń diabeł, czart, odmieniec.

GOSPODARZ

Koń siwy, czaprakiem kryty,

czaprak tkany, rozmaity.

STASZEK

U siodła pistolcuw dwoje.

GOSPODARZ

I lira pżez siodło zwisła.

STASZEK

Wszystko jakbyście widzieli...

GOSPODARZ

Gdziesi, kiedyś coś widziałem...

STASZEK

Pży samiuśkim koniu stałem;

szkapa jak ogonem świsła —

skąd ta u niej tako siła —

to pysk Kubie osmaliła.

GOSPODARZ

Kuba stżymał?

STASZEK

A, psiawiara,

nijak stżymać się nie dała,

ino het ogonem prała,

żeśmy oba sie hycili

uzdek — aż i dosiadł Stary.

GOSPODARZ

Siadł, pojehał —

STASZEK

A cy cary,

koń — jak ony nań sie zwalił,

jakby wągle w nim rozpalił:

ogniem piernuł, ogniem łysnął,

jak się naroz bez płot cisnął,

mnie i Kubie pysk osmalił.

GOSPODARZ

A wszelki duh Pana Boga:

na zegaże po pułnocku.

STASZEK

Została zguba u proga...

GOSPODARZ

Zguba!?

STASZEK

podaje Gospodarzowi złotą podkowę

Na!

GOSPODARZ

Złota podkowa —

STASZEK

Błyskotała sie na błocku.

GOSPODARZ

Wymowniejsze niźli słowa:

znak widoczny, oczywisty,

że zawitał gość ognisty

na stepowym siwym koniu,

z lirą dzwoniącą u siodła:

orły, kosy, szable, godła!

SCENA XXVIII

Gospodarz, Gospodyni, Staszek

GOSPODARZ

Patżaj, Hanuś!

GOSPODYNI

Scęście w ręku!

GOSPODARZ

Szczęście, szczęście znalezione.

GOSPODYNI

Ka?

GOSPODARZ

Pod progiem na pżysieniu;

szczęście w ręku.

GOSPODYNI

Cała złota,

o mistyrna tyz robota.

Ktuż to zgubił? — Shować tżeba.

GOSPODARZ

Zwołać ludzi — spadło z nieba;

tża pokazać zgromadzeniu.

SCENA XXIX

Gospodarz, Gospodyni

GOSPODYNI

Ni ma cego — Scęście w ręku;

tego z ręki się nie zbywa,

w tajemnicy się ukrywa,

światom się nie pżekazuje:

Scęście swoje sie szanuje!

GOSPODARZ

Złota!

GOSPODYNI

Prawda.

GOSPODARZ

Żuć do skżyni!

Prawdziwieś do ręki wzięła;

szczęście swoje się szanuje,

czyli Piekła dar, czy z Nieba —

aleć jensze szczęście moje.

GOSPODYNI

Cuz ty godos, ja sie boje.

GOSPODARZ

A boś jeszcze nie pojęła:

skończyć nędzę — zacząć dzieła.

GOSPODYNI

Jakie dzieła, co za dzieła?

cużem to ja nie pojęła?

GOSPODARZ

Orły, kosy, szable, godła,

pany, hłopy, hłopy, pany:

cały świat zaczarowany,

wszystko była maska podła:

hłopy, pany, pany, hłopy,

szable, godła, herby, kosy,

aż na głowie wstają włosy,

wszystko była podła maska

farbiona — jak do obrazka:

cały świat zaczarowany.

GOSPODYNI

A cuż tobie, cy gorącka?

GOSPODARZ

Snuło się to jak gorączka,

jak gorączka na wulkanie,

jak szumienie na organie:

takie figury w koronie,

tacy pyszni szlahta w herbie,

pałace, zamczyska, wille,

tabunami gnane konie,

sześciu paradnikuw w tyle:

hulaj dusza bez kontusza

z animuszem, hulaj dusza!!

ani zbili pan w koronie,

że stoimy gdzieś na szczerbie,

ani zbili szlahta w herbie,

ani zbili hłop pży roli,

czy tam kogo gdzie co boli:

wuł pży roli, świnia w ganku —

hulajże, panie kohanku.

GOSPODYNI

Połużże sie, boś pijany.

GOSPODARZ

Świat pijany, świat pijany,

cały świat zaczarowany

puść mnie, ja mam jehać, muszę,

popżysiągłem się na duszę.

GOSPODYNI

Gwałtu, rety!!!

SCENA XXX

Gospodarz, Gospodyni, Goście z miasta

WSZYSCY

Co się dzieje??

Co się stało?

GOSPODYNI

Ot, szaleje!

GOSPODARZ

Wy a wy — co wy jesteście:

wy się wynudzicie w mieście,

to sie wam do wsi zahciało:

tam wam mało, tu wam mało,

a ot, co z nas pozostało:

lalki, szopka, podłe maski,

farbowany fałsz, obrazki;

niegdyś, gdzieś tam, tęgie pyski

i do szabli, i do miski;

kiedyś, gdzieś tam, tęgie dusze,

pułwariackie animusze:

kogoś zbawiać, kogoś siekać;

dzisiaj nie ma na co czekać.

Nastruj? macie ot nastroje:

w pysk wam muwię litość moje.

pluje

Książka pohodzi z serwisu Wolne Lektury: Stanisław Wyspiański, „Wesele”. Utwur w domenie publicznej. Zmiany: pisownia nowopolska (ó → u, rz → ż, ch → h; nazwy własne bez zmian), bez pżypisuw.

Akt III

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

AKT III

SCENA I

Gospodarz

Hodzi tam i sam; zatżaskując zamyka to jedne, to drugie dżwi, kture ktoś od zewnątż otwoży; wreszcie znużony położył się na zestawionyh kżesłah, dżemiący. Pokuj jest ciemny.

Wszystko już odtąd muwione pułgłosem.

SCENA II

Gospodarz, Poeta, Nos, Pan Młody, Gospodyni, Panna Młoda

POETA

Spił sie, no!

GOSPODARZ

Zwyczajna żecz:

powinien mieć polski łeb

i do szabli, i do szklanki

— a tymczasem usnął kiep.

NOS

Do szklanki i do kohanki —

— hociaż nie — hociaż nie; —

żecz mi się inaczej widzi,

coś mnie tak pod sercem rwie,

może z tego będzie co; —

wino, wudka — to nie to,

czynnik głuwny: ...miecz.

GOSPODARZ

Miecz — miecz, czynnik głuwny miecz.

POETA

Dziwna żecz — dziwna żecz;

połużcie go spać.

PAN MŁODY

Szarpie sie.

NOS

Widzi mi się, jestem w lesie;

uciekają dżewa precz....

PAN MŁODY

Czy cię nudzi?

NOS

Wszystko nudzi,

wszystko mi się pżykży już;

koło serca mi się studzi,

odleciał mnie Anioł struż;

ino mi się widzi las

i te dżewa lecą precz:

wszystko hula: has, has, has.

PANNA MŁODA

To sie spił.

POETA

Ciekawa żecz.

GOSPODARZ

Wszystko zawsze jest ciekawe,

wszystko interesujące.

PAN MŁODY

Własny ton, muzyka duszy;

ton, pżez ktury dusza kżyczy.

POETA

Ciszej — czegoś sobie życzy.

NOS

Kapkę wina, w gardle suszy.

POETA

Masz —

NOS

do Poety

Znam, znam: evviva l’arte,

życie nasze nic niewarte:

kult Bachusa i Astarte.

Ha! tża znosić Fata, Los,

konsekwentnie prużny tżos;

o Wielkościach darmo śnić,

tżeba żyć, tżeba żyć. —

Bonaparte, ten miał nos.

GOSPODARZ

ze swego miejsca

Gdzieżeś ty się tak uwinoł,

ledwo drugi dzień wesela,

jużeś powalony z nug.

NOS

Hciałem, żebym w tłumie zginął,

żeby się tak zniwelować,

zanużyć się po szczyt głowy

w ten świat zdrowy;

indywidualność zdusić,

do prostoty się pżymusić,

ale cuż, kiedy natura

rozśpiewała moją duszę;

mimo żem hciał się pogłębić,

na plan pierwszy wstąpić muszę —

czuję! psiakrew, serce czuję...

POETA

Nie żarty, horoba serca;

po cuż pijesz?

PAN MŁODY

Niebezpieczno,

ah, to już prawie szaleństwo.

GOSPODARZ

mrucząc

...A jednak i to... męczeństwo:

żyć z tą pustką w duszy wieczną.

NOS

Piję, piję, bo ja muszę,

bo jak piję, to mnie kłuje;

wtedy w piersi serce czuję,

strasznie wiele odgaduję:

tak po polsku coś miarkuję

szumi las, huczy las:

has, has, has.

Chopin gdyby jeszcze żył,

toby pił —

has, has, has,

szumi las, huczy las.

POETA

Połużże się na kanapie,

jak się wyśpisz, pujdziesz w tan.

NOS

Tańcowałem z Morawianką,

nikt jej nie hciał w taniec brać,

pżecie mnie na litość stać:

ona hłopka, a ja pan,

jak się pżeśpię, nieh poczeka.

GOSPODARZ

majacząc

Sen — sen: — nieh poczeka tam;...

długa droga i daleka,

jedzie drogą wielki pan...

POETA

do brata

Coś się maży — — ?

GOSPODARZ

I ja śpiący.

GOSPODYNI

do męża

Podź na łużko, zgotowione.

GOSPODARZ

Nie — zostanę tu w fotelu.

ku Nosowi

He, dobranoc, pżyjacielu,

tyh prawdziwyh już niewielu.

NOS

układa się na sofie; do Pana Młodego

Całowałem Morawiankę,

a tżymałem flaszkę w łapie;

flaszka mi się pżehyliła

i czuję, że wino kapie;

szkoda wina; — w tym pżyczyna,

że tżymałem flaszkę w łapie;

hciałem wyjąć korek, a tu

korek coraz na spud idzie;

myślę sobie, daj go katu,

wyciągnę korek za włos,

za włos długi Morawianki,

a ona poszła po szklanki;

no, ale się jakoś stało,

że wypiłem flaszkę całą

i... musiałem wypić włos!

i to mnie tak rozmażyło,

żem się kohać począł naraz —

hcę całować drugi raz

i tutaj nowy ambaras,

bom runął jak, jak — jak głaz.

PAN MŁODY

Pamiętaj na drugi raz:

wpżud całować, potem pić.

POETA

Wpżudy zmarnieć, potem żyć.

GOSPODYNI

A podźcie juz, niehże śpiom.

NOS

Tom te rom tom, tom, tom, tom...

PANNA MŁODA

Ostawcie ih, podźcie już.

POETA

Ciekawy stan takih dusz.

PAN MŁODY

My jeno znamy połowę

o sobie — ktuż resztę wie — — ?

POETA

Gdzie to człowiek hadza w śnie:

straszno tam, tutaj źle;

prawie co dzień myślę o tem:

jak to długo może trwać — ?

NOS

Na ten temat myślę co dzień;

jak się wyśpię, powiem mowę —

hce mi się okrutnie spać,

najlepiej na ten temat śpię.

PAN MŁODY

Całe ciało zlane potem.

POETA

Tża mu suknie insze wdziać.

NOS

Wieczność — czy tak rozumiecie — ?

Nieskończoność — hej, gdzieś, hej —

ty mi, panno, wina lej;

spłyniem, inni po nas pżyjdą.

GOSPODARZ

Czy oni już raz stąd wyjdą!

Nie tłuczcie się — ruszaj tam,

hcę mieć spokuj, hcę być sam.

NOS

Spłyniem, inni po nas pżyjdą;

uciekajcie, kysz, a kysz —

après nous le déluge.

Nos zasypia na sofie, Gospodarz na fotelu i kżesłah i tak już śpiący obaj pozostają.

SCENA III

Czepiec, Muzykant we dżwiah wejściowyh

CZEPIEC

Durny gajdusie,

piniądze tobyś hcioł brać?!

MUZYKANT

Nie gawędźcie, gospodożu,

połużcie się spać;

nieh se potańcują inni.

CZEPIEC

Psiekwie — mieście grać powinni;

to mnie kazujecie leżeć,

jagem wom zesypoł piniądze. —

Patżyć! — jak wom pyski spiere.

Będziecie czy nie będziecie grać — ?

MUZYKANT

Nie gawędźcie, gospodożu,

połużcie się spać;

nieh se potańcują inni.

CZEPIEC

Psiekwie — mieście grać powinni.

MUZYKANT

Szustkeście dali,

juześmy wom pżegrali;

nieh se potańcują inni.

CZEPIEC

Psiekwie — mieście grać powinni.

SCENA IV

Czepiec, Czepcowa

CZEPCOWA

Dejze pokuj —

cuz ci ta o głupie granie;

zastępujesz ta komu.

CZEPIEC

Następ — jo im sprawie lanie.

CZEPCOWA

Pojdze do dom, boś ohlany.

CZEPIEC

Caf się, babo — jo pijany?

Szuruj do domu!

Skżypkowie, jo mom rękę silno,

moze wicie — po dobroci.

CZEPCOWA

O cuz to ci — o cuz to ci?

CZEPIEC

Następ, ja im sprawie lanie.

CZEPCOWA

Dejze pokuj.

CZEPIEC

Psie gazdonie,

pokil muwię po dobroci.

SCENA V

Czepcowa, Gospodyni

CZEPCOWA

Was ta śpi.

GOSPODYNI

Muj ta śpi.

CZEPCOWA

Telo z tym Weselem zahodu.

GOSPODYNI

Nieh sie ta pocieszom z młodu.

CZEPCOWA

Juści, ino tylecka człowieka,

co sie nawesołuje z młodu;

puźni ino cięgiem nażeka:

tego szkoda, tego szkoda...

GOSPODYNI

Tak ta, jak ta, jak sie co da.

CZEPCOWA

Ale piknie sie odbywo.

Ino to miastowe państwo

patży sie, patży, a poziwo;

widać to niewyspane cy jakie;

poziwo, a nie odydzie;

widać im sie szyćko udało; —

a napżyjezdzało niemało.

GOSPODYNI

Tylo ozrywki w cały bidzie.

SCENA VI

Rachel, Poeta

RACHEL

Ah, panie, jak to piękna dla pana

hwila — ja panu oddana;

a że to tak pżemija

i ani się pan coraz zbliża,

ani ja, bo ja wciąż nieśmiała.

POETA

Pani by tam stała i stała

na tym wihże...

RACHEL

A, ten pęd; a potem te głosy coraz cihsze —

coraz dalsze — i ta muzyka bliska,

i te wszystkie na sadzie zjawiska,

kturem ja widziała —

a że to tak pżemija;

że my się rozejdziemy

że się wzajem zapomniemy,

to jest, pan mnie zapomni,

i jak się Rachel opżytomni,

to będzie mażyć

i może będzie smutna.

POETA

To będzie pani kontenta,

że myśl tak upornie zajęta

smutkiem — a Smutek to Piękno.

RACHEL

A jak struny sie jakie rozpękną

i zacznie grać ten żal.

POETA

Wtedy pani weźmie szal

i pżystanie jak Polymnia w ogrodzie,

i pomyśli — — jaki kruj jest w modzie,

jak się ubrać, mając pujść na bal

lub do koncertowyh sal,

a tam — to się spotkamy.

RACHEL

No a cuż ten serdeczny żal

i ta na moim czole hmura — ?

POETA

A od czeguż jest literatura ?

to wejdzie w sztukę;

w jakiejkolwiek formie, ale wejdzie:

czy jako sonet, czy liryka,

czy feleton powieści.

RACHEL

A moja muzyka

serca — prawie miłość do pana

najszczersza — — ?

POETA

Ta będzie najszczeżej oddana,

co do wiersza.

SCENA VII

Haneczka, Pan Młody

HANECZKA

Dziękuję ci, panie bratku,

tak mi dobże było tańcować.

PAN MŁODY

Dobże, kwiatku?

HANECZKA

Jakem sie zaczęła kręcić

tak w kułeczko, tak w kułeczko,

takem i hciała pocałować

drużbę.

PAN MŁODY

Dziecko?!

HANECZKA

No a wy, to sie całujecie

nie jak dzieci.

PAN MŁODY

My jako poeci,

to nam, to niby uhodzi,

to się inaczej rozumie.

HANECZKA

A ja to w sobie zatłumię?

Niehże pżecie sie wyszumię

w czułości dla tyh Krakusów.

PAN MŁODY

Wszystko dobże, prucz całusuw

HANECZKA

Całus nie jest żadną stratą.

PAN MŁODY

Drużbowie za głupi na to.

HANECZKA

To tak muwisz na ostatku!

PAN MŁODY

Nie tża, kwiatku!

SCENA VIII

Poeta, Maryna

POETA

Coraz piękniej — pani sama.

MARYNA

Pięknieję w tej samotności;

pan już, widzę, pżypiął skżydła,

pan już upoetyzował hwilę

i dom cały, wesele i gości.

POETA

Tak — już wszelakie straszydła,

cały raj fantastyczności

zimaginowałem żywy.

MARYNA

No i stał się pan szczęśliwy,

miarkując talentu tyle;

a my co — my nie poeci; —

czy nie uważa pan, że nad nas leci

jakaś kaskada czułości,

że się nam na oczah świeci,

jakbyśmy już coś widzieli — ?

POETA

Może, to może być,

że staliście się anieli

pżez tę noc niepżespaną,

pżetańczoną, pżegraną

a dalej co — ?

MARYNA

Myślę właśnie,

co dalej z anielstwem począć —

że do wozu się koniki zapżągnie,

my siądziemy — lokaj tżaśnie

z bicza — i wszystko...

POETA

Jak z bicza tżask zgaśnie.

MARYNA

No ale ktuż

ten ton tak wysoki uciągnie??

Tam poza mną, jak stałam

pży skżypku — wysłuhałam:

muwili o Polsce hłopi

i muwili wcale rozsądnie i szczeże:

że tego, tamtego tżeba bić,

że się nie tżeba dać, że tżeba jakoś żyć,

że dłużej tak nie może trwać,

i, wie pan — jakoś temu wieżę,

że to było rozsądnie i szczeże.

POETA

Że jakby pżyszło do czego...

MARYNA

Kiedy!?

POETA

Bo po co się to ciągle skarżyć biedy:

po co myśleć.

MARYNA

Żeczywiście, po co —

POETA

A za popędem idąc...

MARYNA

Jak kto! —

POETA

Oni i my — my i oni,

na wyścigi — kto kogo pżegoni!

MARYNA

A pan na Pegazie na hmuże.

Mnie się zdaje — że coś jest...

POETA

Tam?!

MARYNA

Tam — tu! — w całej polskiej natuże

pżemiana.

POETA

Obserwacja?

MARYNA

Ja wrużę.

POETA

Ah, wieżę pani, i ja też pżemieniony,

a jeszcze sobie nie wieżę

i hoć wszystko pani muwię szczeże,

to pżed sobą prawdę własną kryję

i we mgle jakowejś żyję.

Tyle się podłości i głupoty

koło mnie wlokło jak psuw,

czepiało się moih rąk,

czepiało się moih nug;

z tylum już zawracał drug

dla mgieł, dla nocy, ciemności!

Oszaleć — bo wszędy czuję

ten ustruj poetyczności

i wszystko we mnie tańcuje:

mgły i smutek, i podłości —

i na skżydłah mi cięży

ciężar jakby cudzyh łez:

ktoś płacze

i łzy się do mojej duszy

czepiły — skżydeł nie ruszy

muj Duch, bo spętany.

Słyszałem, jakby gdzieś nad nami

w guże, czy u stropuw, czy hmur,

ktoś żewnymi płakał łzami.

MARYNA

Co panu jest, co panu jest,

nieh pan idzie ohłonąć na dwoże,

na wihże.

POETA

Tam! tam goże

jeszcze więcej — tam mnie porywa

ten sad, gdzie dżewa ogromnieją

i ponurość się rodzi straszliwa

z kżewuw i pni, i liści — co rdzewieją

w ciemni, jak majaki

spokojnyh Słowiańskich Bogów.

MARYNA

— A, prawda się jak oliwa

zbiera; — cuż to pana boli?

myśl — ?

POETA

Ta myśl mnie boli: —

jest ktoś, co mnie wiąże do roli,

i ktoś, co mnie od roli odrywa;

jest ktoś, co mi skżydła rozwija,

i ktoś, co mi skżydła pęta;

jest ktoś, co mi oczy zakrywa,

i ktoś, co światło ciska;

jest jakaś ręka święta

i jest dłoń inna, pżeklęta;

jest Szczęście, co się ze mną mija,

i Nieszczęście, kture mnie tuli.

MARYNA

Że to pan wszystko tak pamięta,

że pan tym wszystkim tak się czuli.

SCENA IX

Czepiec, Kuba

CZEPIEC

Pudzies, smyku! pudzies, zdybiu!

KUBA

Dejciez pokuj, panie wujcie.

CZEPIEC

Nie kręć się tu pod nogami,

tu starszeństwo ino sami.

KUBA

A jo coś wim i pedziołbym,

żebyście się nie ciskali.

CZEPIEC

Co...?

KUBA

Wy macie pujść kajś z nim.

tu wskazuje Gospodarza

CZEPIEC

wskazując

Z tym...

KUBA

wskazując

Co śpi.

CZEPIEC

Ka?

KUBA

Na Moskali!

CZEPIEC

Co, ja z nim, z tym, co śpi — — ?!

KUBA

Cyt, jemu sie cosik śni;

był u niego jakiś pon,

bary mioł jak hlebny piec.

CZEPIEC

Jakiś bardzo znakomity pon,

jeźli bary mioł jak piec.

KUBA

Zajehał konno w podwuże,

a potem, jak se pogadali

z tym, co śpi — pon Jaśka wzion;

Jasiek zaraz konia spion

i zakżyknął: bić Moskali!

Myśmy dwa ze Staskiem stali.

Jesce wam i to powtużę,

jak oni tu sie zgodali...

CZEPIEC

A ten pon — — ?

KUBA

Gość z Ukrainy,

jakiś okropnie bogaty,

straśnie polskie robił miny.

CZEPIEC

Stary — ?

KUBA

Pono setne laty. —

Muwili o jakisi żezi, krwi —

że tża objezdzywać dwory;

pon był do szyćkiego skory,

tak się prędziuśko zmuwili,

że jak stary już skońcyli,

tośmy ledwo odskocyli

ze Staskiem ode dżwi

i niby to, ze tżymomy siwka.

CZEPIEC

Koń był siwy — ?

KUBA

Jak śnig, mliko,

a czaprak pozłocisty.

CZEPIEC

Czy to nie jakosi podrywka,

czy Czart może ze mnie drwi?

Kto go więcej widzioł?

KUBA

Nik.

CZEPIEC

Staszek: bajok, a ty: śpik.

KUBA

Nie wieżycie? — jest podkowa,

bo koń złotem był podkuty;

oddarła sie i jo naloz.

CZEPIEC

Gdzie jest?

KUBA

A oddałem zaroz,

a matuś showali do skżynie.

CZEPIEC

Showali podkowę do skżyni — ?

nikomu nie pokazali;

jak na dobrom gospodynie.

dobże — to sie nawet hwali.

Ale Szczęście! — Jo już wim,

tża, żebyśmy poszli z nim.

Słuhaj, Kuba, pudź ty ze mną,

bo jest ciemno.

Bedzies świciuł, zbierema się!

z gestem w stronę Gospodarza

Czekajcie! Rozmuwiewa sie!

SCENA X

Czepiec, Dziad

CZEPIEC

nastąpił we dżwiah na whodzącego

A cużeś za...!

DZIAD

Panie wujcie!

CZEPIEC

Ni mocie ka? W drodze stujcie?!

DZIAD

A stżeżcie sie — zmiłujcie sie —

tak sie rozpytujom hłopy,

jakby się co miało dziać:

hcom sie do żelastwa brać.

CZEPIEC

Stanie sie, co ma sie stać.

DZIAD

Jasiek cosi po wsi gonił

konno — w okna wszystkim dzwonił.

CZEPIEC

Czy ja spał, gdziem ja był!

DZIAD

Wyście, panie wujcie, pił.

SCENA XI

Czepiec, Gospodyni

GOSPODYNI

Muj ta śpi...

CZEPIEC

Wasz ta śpi...

GOSPODYNI

Tyla sie naciskoł, szumioł,

zwymyśloł het dookoła.

CZEPIEC

Muwił co i ciekawego?

GOSPODYNI

A kto by ta co rozumioł?

CZEPIEC

To może co będzie — hę?

GOSPODYNI

Tylo z tego, co z niczego;

kajś sie zbiroł, kajś sie broł,

moze by był kogo proł.

CZEPIEC

Moze by nie było źle?

GOSPODYNI

Moze byście hcieli ś nim

konno lecieć?

CZEPIEC

Konno, gdzie — !?

GOSPODYNI

Jo to wim?

CZEPIEC

A muwił tyz więcy co?

GOSPODYNI

Jo to wim?

CZEPIEC

Kto jak kto — ale jo!

SCENA XII

Radczyni, Dziennikarz

RADCZYNI

Panowie macie tak wiele

absorbującej pracy — a Wesele

zwabiło pana.

DZIENNIKARZ

Rad jestem

od głupstwa oderwać się hwilę.

RADCZYNI

Pańska praca: żecz serio,

a pan takim pżekreśla ją gestem,

tak ją wspomina niemile,

tę żecz serio.

DZIENNIKARZ

Żeczy serio nie ma;

wszystko jest prowizoryczne:

pżekonania, opinie, twierdzenia.

RADCZYNI

Jednak Prawda — ?

DZIENNIKARZ

Nawet Prawdy cienia!

RADCZYNI

To tak zależy od człowieka:

ale gdy pan sam ucieka

z posterunku — —?

DZIENNIKARZ

Pani, to akcyza:

„Placuwka” — imaginacja;

Danaid zbyteczne trudy.

RADCZYNI

— — A to pan bywa wiele — ?

DZIENNIKARZ

Tak z nudy.

Człowiek się tak w młyn zamiele,

że bywam, i bywam wiele;

wist, partyjka, kolacyjka,

bliscy, dalsi pżyjaciele.

Z biegiem lat, z biegiem dni

ten umarł, tamtego brak;

człowiek sobie maży, śni,

a z nuduw pżywdziewa frak —

pżyjehałem na wesele

i hoć mi niejedno wspak,

jakoś, jakoś dobże mi.

SCENA XIII

Radczyni, Panna Młoda

RADCZYNI

No, moja ty urocza panno młoda,

jakże wy sobie będziecie żyli?

PANNA MŁODA

A tak-ta, tak-ta, co jo wim,

jescem sie nie zgodała ś nim.

RADCZYNI

Ja wiem, że twoja uroda

niejedną trudność pżesili,

żeś sobie młoda;

no, ale o czym wy będziecie muwili,

jak tak nadejdzie wieczur długi:

muwić się nie hce, tża pżesiedzieć;

on wykształcony, ty bez szkuł —

PANNA MŁODA

Po cuz by, prose pani, godoł,

jakby mi nie mioł nic powiedzieć,

po cuż by sobie gębę psuł?

SCENA XIV

Panna Młoda, Marysia

MARYSIA

Cieszę się, a myślę sobie,

że ci będzie, siostro, żal.

PANNA MŁODA

Czego żal?

MARYSIA

Jakeś do pola ganiała

krasą i siemieniatke;

jageś jesce była mała

i ty, i Hanusia, i ja,

byłyśmy razem doma,

że ci sie zacnie bez stajnie;

żeś kole niej wyrosła zwycajnie

i bez cały ty wsioski roboty,

bez tego harowanio;

że jak ty bedzies panią,

cieszę sie, a myślę sobie,

że ci będzie, siostro, żal.

PANNA MŁODA

Czego żal — —?

MARYSIA

Że ci sie będzie cnieło

bez tatusia, bez nos,

bez tyh płotuw, bez ogroda;

że hoć sie hłopem uciesys,

jesce tu płacząca pżylecis,

bo tutok duszę mos,

bo tu sie serce pżyjęło,

a tam ci będzie samotno

i bez to ci będzie markotno,

i bez to ci będzie żal.

PANNA MŁODA

Mało szkoda, krutki żal.

MARYSIA

A teraz ty sobie hwal,

rumień się teraz i pal;

ale tutok dusza sie ostanie

i tutok twoje kohanie,

a tam ci będzie samotno

i bez to ci będzie markotno,

i bez to ci będzie żal.

SCENA XV

Marysia, Ojciec

MARYSIA

Tatuś sie Weselem cieszą...

OJCIEC

Nieh sie bawią, nieh sie weselą;

tela tego, co te parę dni —

a potem, jak sie pobierą,

to już mnie do nih nic,

nieh se ta na swoih żarnah mielą,

jako hcą — nie moje prawo.

MARYSIA

Ale tatuś nam pomogą z tą sprawą

grontuw — do tej upłaty — ?

OJCIEC

Jo patżę swego — jo niebogaty;

posłaś, toś posła;

cy tam za tego, cy za insego:

telo, co byś sie wyniosła

na tamten świat.

MARYSIA

Może byście byli więcej rad,

żebym za pana sie wydała,

jak mię to pżed laty hcioł — ?

OJCIEC

Ten, co umarł; — ostał swat,

boś sie pżez Wojtka swatała,

i swat ciebie wzioł.

MARYSIA

A ja swata pokohała,

a dzisiok, jak sie Jaga wydała

i ja sobie moje pżypomniała

o tym zmarłym pżyjacielu,

jakem sie to ś nim poznała

na Hanusinym weselu —

zrobiło mi sie markotno,

nie wiem czego —

pżecie wolałam mego —

hyba, że onemu samotno.

OJCIEC

Ka twuj mąż?

MARYSIA

Już legnoł, śpi,

zmęcony — a kazał mi tu być,

tom pżyszła — a nie wiem, po co;

nic tu dla mnie, a tu ide,

że tu tańczą — jak pżed laty:

kiedy do mnie pżyszły swaty

i od hłopa, i od pana,

a ja byłam zakohana.

OJCIEC

Idze ku nim.

MARYSIA

Ino patże:

jak te druhny coraz bladsze

z umęcenia, a kręcom sie,

nie ustanom, radujom sie.

OJCIEC

Potańcuj se.

MARYSIA

Ino patżę...

OJCIEC

Płaczesz — — ?

MARYSIA

Tak się w oczah mgli,

wszystko widzę coraz bladsze.

SCENA XVI

Poeta, Panna Młoda

POETA

Panna młoda — ze snu, z nocy?

PANNA MŁODA

A sen to miałam,

hoć nie spałam,

ino w taki ległam niemocy...

POETA

Od miłości panna młoda osłabła.

PANNA MŁODA

— — — — — — — — — — — —

We złotej ogromnej karocy

napotkałam na śnie diabła;

takie mi sie głupstwo śniło,

tak sie ta pletło, baiło.

POETA

I od razu diabeł jak z procy,

i od razu kareta złota?

PANNA MŁODA

A tak-ta na śnie, nie dziwota,

że sie jakie byle co zwidzi;

nieh ino pon nie szydzi,

bo pon, to po dniu zdziwuje,

jesce wsady rozgaduje,

jakby cejco — hoć ni ma co.

POETA

Są tacy, co za to płacą;

że z jednego takiego bajania

można sobie powuz sprawić

i zestrojonego diabła,

i ogromnie wielu gapiuw zabawić.

PANNA MŁODA

Od tańcenia takem osłabła...

Śniło mi się, że siadam do karety,

a oczy mi sie kleją — o rety. —

Śniło mi sie, że siedzę w karecie

i pytam sie, bo mnie wiezą pżez lasy,

pżez jakiesi murowane miasta

„a gdzież mnie, biesy, wieziecie?”

a oni muwią: „do Polski” —

A kaz tyz ta Polska, a kaz ta?

Pon wiedzą?

POETA

Po całym świecie

możesz szukać Polski, panno młoda,

i nigdzie jej nie najdziecie.

PANNA MŁODA

To może i szukać szkoda.

POETA

A jest jedna mała klatka —

o, nieh tak Jagusia pżymknie

rękę pod pierś.

PANNA MŁODA

To zakładka

gorseta, zeszyta trohę pżyciaśnie.

POETA

— — — A tam puka?

PANNA MŁODA

I cuz za tako nauka?

Serce — ! — ?

POETA

A to Polska właśnie.

SCENA XVII

Poeta, Pan Młody

PAN MŁODY

Takie zimno bardzo rano;

noc tę dzisiaj niepżespaną

zapamiętam długie czasy.

POETA

Zapewne, noc to poślubna,

ta jest zawsze siłoprubna.

PAN MŁODY

Trohę to, co inne jeszcze.

Ujęły mnie jakieś kleszcze

pżestrahu, ogromne grozy.

Uląkłem się nagle prozy,

jaka jest we fantastycznym świecie:

że to, co jest tu pżed nami żywe,

tak się nagle wiatrem zmiecie;

że my prużno wyciągamy ręce

do widziadeł — bo to są widziadła,

i tak mi fantazja zbladła,

bo już się była układła

do snu we widziadeł lesie.

POETA

A mnie to znowu teraz niesie

ten wiher z nocy.

Określiłbym to tak, że dusza pnie się

po skale stromej w gurę

i wie — wie, że stanie tam!

Taka pewność sił, tę teraz mam!

PAN MŁODY

I to wszystko na żart — — ?

POETA

A ot tak, jak leci czart

po nocy — nie zeszła jeszcze noc.

PAN MŁODY

A trafiaj ty orły z proc,

ja wolę gaik spokojny,

sad cihy, woniami upojny:

żeby mi się kwieciły jabłonie

i mlecze w puhuw koronie,

i trawa shodziła zielona,

kręciła się pży mnie żona,

żebym miał kąt z bożej łaski,

maleńki, jak te obrazki,

co maluje Stanisławski

z jabłoniami i z bodiakiem

we złotawem słońcu takiem...

żeby mi tam było ciho, spokojnie,

a jeśli gwarno i rojnie,

to od bżęczącyh pszczuł, błyszczącyh muh.

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

SCENA XVIII

Popżedni, Czepiec

CZEPIEC

w kożuhu, z wielką kosą w ręku

A moi panowie tu.

PAN MŁODY

Kosa!

Jaka piękna.

CZEPIEC

A bo nastawiona.

PAN MŁODY

Prawda, ostro najeżona,

jak do bicia — cuż to będzie z tego?

CZEPIEC

Ano nastawiona do użycia,

ale to wy, panowie, nie wicie,

jak widzę — co sie gotuje.

POETA

Cuż to Czepiec muwią — czy do brata

jaka sprawa?

CZEPIEC

Ano właśnie: Sprawa.

PAN MŁODY

Żecz ciekawa —

POETA

Żecz ciekawa,

PAN MŁODY

Cużeście to niby mieli,

żeście tak nagle wlecieli — ?

CZEPIEC

Ej, pon jakby ślepy, ślepiec;

nie do panam szedł.

POETA

No, Czepiec;

brat dżymie, budzić nie tżeba;

czy co ważne — — ?

CZEPIEC

Ważno kosa.

POETA

Jeśli potżebował do obrazu

kosy — postawcie ją w kącie —

jak się zbudzi...

CZEPIEC

Aha, bratku, mom cie.

Juz sie obrazy skońcyły;

panom ino obrazy, płutna.

PAN MŁODY

Coś dziś u Czepca mina butna.

CZEPIEC

Pańska ta za rezolutna;

pon sie na mnie skżywiom, jak żekę,

że my sie nie rozumiewa

i na nic rozmowa nasa.

POETA

No pewnie, my do Sasa, wy do lasa.

SCENA XIX

Popżedni, Gospodarz

CZEPIEC

podszedł ku śpiącemu i szarpie go za ramię

Hej, hej, panie — — — !

Cuz to pon śpią, tżeba wstać,

tżeba się do czego brać.

GOSPODARZ

rozbudzony, z fotelu i z kżeseł, na kturyh leży

Cuż — wyście tu — ktuż hałasi!?

Gdzież Hanusia? Hanuś!

CZEPIEC

pżywierając dżwi do izby

Ciho,

nie potża jej tu do żeczy,

co hcę panu powiadać.

GOSPODARZ

Cuż mi kum do uha skżeczy,

o czym? — cuż z tą kosą, po co?

CZEPIEC

A tam ludzie sie szamocą

we wsi — tam sie garną, kupią;

może idą już — pon śpią!!

Zaspane ślipia.

GOSPODARZ

Co ty mnie tu — co wy, co to?

CZEPIEC

A spieszy mi sie z robotą,

juzem sie wycniuł ze spania

i jestem gotuw, i czekam

dalszego rozkazowania,

a pon sie nie wycniuł i śpi.

GOSPODARZ

A wam co się z kosą śni — — ?!

CZEPIEC

Mnie sie nie śni, wstawaj pon;

boć kum pono rozkaz wzion

jakiś ważny, najważniejszy,

i papiry, czy tam co.

GOSPODARZ

Ja, papiery, rozkaz, czyj?

CZEPIEC

Myjze sie pon prędzej, myj —

nieh po prużności nie stoję,

bo mi prużno mitręga i wstyd.

Pon mają pujść razem z hłopami,

a hłopi tu wsioscy już som

gotowi — i stoją tam!

Zbierają się kole studnie z gościeńca

i pżywalą się tu do dziedzieńca,

jak się poszażeje świt.

GOSPODARZ

Zahodzę, zahodzę w głowę...

CZEPIEC

Tam w Krakowie już wszystko gotowe.

GOSPODARZ

Coście, kumie, coście, hłopie,

zbajczyli pżez długą noc? —

Ja z Wami?

CZEPIEC

Wy z nami!

GOSPODARZ

A wy wszyscy z kosami...?

CZEPIEC

Jak się patży, ostżem tak.

GOSPODARZ

Jakiś znak?

POETA

— — Jakiś znak?

CZEPIEC

Zbierajcie się, puki czas,

byśwa byli radzi z was,

a nie stujcie jak te ćmy

albo kpy;

co kto ma, do ręki brać,

na podwuże wyjść i stać;

tam już ludzie som,

co sie sami rwiom:

hłopi, tak! A hłopi, tak!

POETA

— Jakiś znak.

GOSPODARZ

Jakiś znak!

CZEPIEC

Panowie, jakeście som,

jeźli nie pujdziecie z nami,

to my na was — i z kosami!

GOSPODARZ

Wy, a jako — ?

POETA

Wiecież, kto my!?

Co wy o nas wiecie — nic.

CZEPIEC

O, pon, widno, niewidomy;

widać, że nie znacie nas.

PAN MŁODY

Widzę, żeście krwi łakomy;

jeno że na krew nie czas.

CZEPIEC

Hej, pan młody, hej, pan młody,

wyszczezyły mu się gody,

to mu ino w myśli wczas.

GOSPODARZ

A! wstydzę się waszyh słuw,

hoć mi radość z waszyh lic.

CZEPIEC

Wyście bo to żarnyh świc

rozpalili z naszyh lic.

Panie, a cy pon pamięta,

jak pon szeptoł nieraz w noc,

co muwiła Panna Święta,

jako w nas jest wielga moc,

jako że moc jest zaklęta,

że sie kiedyś opamięta...

Wyście to pożarnyh świc

rozpalili z naszyh lic.

PAN MŁODY

A wy zaraz w rękę nuż.

CZEPIEC

A cuż czekać, cy jo thuż?

GOSPODARZ

Kumie, miarkujcie się w słowie.

CZEPIEC

A kiej słuho, nieh sie dowie.

PAN MŁODY

Gębą toście bardzo harny.

CZEPIEC

Kręć pon ino prużne żarny,

poezyje, wirse, książki,

podobajom ci sie wstążki,

stroisz sie w te karazyje,

a jak tża sie miżać z czego,

to pon w sobie szyćko skryje.

POETA

A pżecież się nic nie dzieje.

CZEPIEC

A toć pżecie wciąż muwicie,

jeśli rozumiem co z tego;

ponoć nawet pierwsi wicie:

to żecz wielka?

GOSPODARZ

Jaka?!

CZEPIEC

Dnieje!!!

POETA

Dnieje, tak, to tam szaleje

ta majaka z hmur i mgły,

ta majaka, co sie wieje

ponad łan.

PAN MŁODY

ku oknu

Na liściah skry.

Opalowa rosa spływa;

pżesiewa się w dyjamentah

z dżew, jak wiszar w skalnyh pętah. —

Cud!

CZEPIEC

Pon ino widzisz phły,

phły, świecidła, rosę, ćmy,

a nie hcesz znać, co som my:

że w nas dnieje, dusa świci,

że zarucko kur zapieje,

że na nas czekają w mieście,

że nas tu jest ze dwiedzieście

z kosom, cepem, żelaziwem

i że to, to nie som sny.

POETA

Co on muwi? A to dziwne,

bo mi się to dziś mażyło:

jako dramat, jako sen.

PAN MŁODY

Co za temat!

POETA

Hłopska krew

i ten jego pański gniew.

GOSPODARZ

Nas czekają? — Was czekają?

Zaraz — coś to — coś tu było,

co już o tym mnie muwiło —

lecz kto, jaki...

CZEPIEC

Ktoś tu był,

co pżejehał duże światy,

ponoś kajsi z Ukrainy;

pżywiuzł hasło cy papiry,

rozesłać kazał wiciny —

a są tu za progiem ludzie,

mogą świadczyć, jak z pułnocka

słyszeli bżąkanie liry.

POETA

do brata

Liry bżęki po pułnocy,

jakeś ty leżał w niemocy,

ja słyszałem.

PAN MŁODY

Ja słyszałem

od podwuża, z tego sadu.

POETA

Z tego sadu, spod jabłonki,

ale sobie myślę: mżonki —

może ktoś się ubrał w dzwonki?

GOSPODARZ

A był także jakiś taki —

był też inny — nie pamiętam —

ale mi coś świta —

CZEPIEC

Pany —

wyście ino do majaki;

niehże ktury wyjży w pole,

co sie widzi hań na dole,

kandy jest krakowsko ścizka.

POETA

wyhodzi

I stąd widzieć, bo to z bliska;

tża zobaczyć.

SCENA XX

Pan Młody, Czepiec, Gospodarz

PAN MŁODY

Po cuż gniewy?

takiście są rozpaleni.

CZEPIEC

A tam, panie, się rumieni;

na powietżu słyhać śpiewy.

PAN MŁODY

Wyście, Czepiec, w gorącości,

to wam się coś maży, dzwoni.

CZEPIEC

Panie młody, tam ktoś goni,

tyle hłopa, tyle koni,

idź pon ujżyć.

PAN MŁODY

wybiega

Co tam znowu?

SCENA XXI

Gospodarz, Czepiec

GOSPODARZ

Kum pijany — ja pijany.

Ładnie wam tak z kosą w dłoni.

CZEPIEC

Psiakrew — — jo mom stać,

a tu ludzie hcom się rwać.

Podźcie, hłopcy — Kasper, podź!

Stańcie se tu kole proga.

Uhylił był dżwi nawołując; whodzi dwuh parobkuw z nastawionymi kosami; z tyh Kasper w stroju drużby. Stają na warcie: jeden pży dżwiah w głębi, drugi u dżwi weselnyh.

SCENA XXII

Gospodarz, Czepiec, Parobcy

GOSPODARZ

do Kaspra

Zamknij, nieh nie lazom baby.

A więc co to — co to, co — ?!

CZEPIEC

Ktuż to u was był — no kto?

Jeźli mos pon w sercu Boga,

to sie z nami zgudź.

GOSPODARZ

Czekaj, czekaj, coś mi świta:

ktoś był u mnie, muwisz kum

taki w głowie słyszę szum —

nie pamiętam, myśl ukryta

nie może się dobyć z głębi — —

coraz innyh myśli tłum...

CZEPIEC

Pon se ino serce ziębi

tym myśleniem, sumowaniem:

boby sie pon usroł na niem.

SCENA XXIII

Popżedni, Pan Młody

PAN MŁODY

we dżwiah

Stado mi białyh gołębi

wyfurknęło pżed sam nos,

że aż Jaga kżykła w głos;

powietże się od nih kłębi.

Jaga, podź no!

KASPER

u dżwi weselnyh

Nie tża Jagi.

Tu sie ważne grajom sprawy;

podź ta pon, boś tu ciekawy,

ino nie tża żadnyh bab.

SCENA XXIV

Popżedni, Panna Młoda

PANNA MŁODA

szarpła dżwi silnie i whodząc odpyha Kaspra

Pudzies, selmo, jakiś drab!

Bedzies mi tu groził wniść,

żeś se wraził w rękę żyrdź,

kces kim żądzić, taki cap —

wraź se jeszcze na łeb ćwirć!

PAN MŁODY

Cuż ci o to?

KASPER

Jasna pani!

Poszłabyś sie pżespać ś nim.

PANNA MŁODA

Wyście wszyscy niewyspani,

w izbah swąd, a we łbie dym.

SCENA XXV

Popżedni, Poeta

POETA

wbiegając

Huragan się czarnyh wron

zerwał z pola, gdzieś z tyh stron,

i z krakaniem wielkim goni;

taki był głęboki ton

w tym krakaniu czarnyh wron,

jakby jakiś niosły plon

we łbah.

GOSPODARZ

Bracie — nie to.

POETA

Na hmurah się dziwy stroją.

PAN MŁODY

ku oknu

Z daleka już widać ruż;

pżypatż się, tak oczy zmruż:

co za gra tyh pierwszyh zuż!

POETA

Z hmur się stawia jakby tron

i jakieś zjawiska skżydeł

koło tronu.

CZEPIEC

Widzioł pon!

SCENA XXVI

Popżedni, Gospodyni

GOSPODYNI

whodząc żywo

Słyszcie, hłopy, podźcie patżeć,

jakieś wojsko w ogniu stoi.

Całe pole pod Krakowem

od tyh kosiskuw się roi.

GOSPODARZ

Ha! — już stoją!

POETA

Tyś widziała —

muszę widzieć! płoniesz cała!

odbiegł, wiodąc za sobą Gospodynię

SCENA XXVII

Popżedni, prucz Gospodyni i Poety

PAN MŁODY

Cuż wy tutaj?

PANNA MŁODA

ciągnie go ze sobą

Podź sie patż:

dają znaki, dają znaki!

PAN MŁODY

A cuż za świat jakiś taki;

to ciekawe, to ciekawe.

Wybiegają obydwoje.

SCENA XXVIII

Popżedni, prucz Państwa Młodych, Poeta

POETA

wraca szybko

Słyszałem w powietżu wżawę,

coś jakoby głosy, śpiew,

ale wiatru zimny wiew

w coraz inną dmuha stronę

i co było już widome,

już, zdaje się, pojawione,

staje się nagle znikome;

umilka i cihnie śpiew,

pżestaje się hylić kżew...

SCENA XXIX

Popżedni, Pan Młody

PAN MŁODY

wraca pędem

Ze Zorzy się zrobiła krew:

taki sznur krwi wydłużony

ponad Kraków — krwawy pąs,

jakby wieża Zygmuntowska

miała we dwie strony wąs.

SCENA XXX

Popżedni, Panna Młoda

PANNA MŁODA

wraca pędem

Ogromny pżyleciał ptak,

hań se na ganecku siad,

taki ci ogromiec kruk.

Potem sie ze skżydlih wag

uniusł, wzleciał, znowu spad,

potżaskał gałązki bżuz,

strącił rosy gęsty deszcz

i posed — !

SCENA XXXI

Popżedni, Gospodyni

GOSPODYNI

wpada

Nieh broni Bóg!!!

Cuz wy hcecie, co wy hcecie!?

Cuzeście sie kosuw jeni;

do Czepca

idźcież, kumie, haw do sieni,

boście całom noc nie spali.

KASPER

Coroz wiency nas sie wali.

SCENA XXXII

Popżedni, wielu Chłopów z kosami i rużną bronią, poubieranyh jak do drogi

GOSPODYNI

Gwałtu rety, Boże hroń!

Kto wam wraził kosy!?

CZEPIEC

Broń!!

Dejcie, matka, spokuj dziś,

tża nam iść.

GOSPODARZ

Tża nam iść.

Coś mi świta; — świta w polu.

Wszyscy widzą jakieś cuda.

Sen — sny: bajki — Myśl: kąkolu!

Precz, kąkolu, hwaście, precz. —

Niehże wymiarkuję żecz:

ktoś był — kazał — co — ?

POETA

do Gospodarza

Co, bracie,

w tobie się szamoce bul.

PAN MŁODY

do Panny Młodej

Mgły się już rozwłuczą z pul;

będzie ranek śliczny — Jaga,

wczoraj były wihry, buża,

dzisiaj wszystko się rozhmuża,

moja duszo, jużeś moja.

POETA

do Gospodarza

Mnie się w nocy zjawił duh:

na nim była czarna zbroja;

napadł na mnie tak obcesem,

kżyczał słowa, takie słowa,

wytężałem cały słuh.

GOSPODARZ

do Poety, a słuhany pżez wszystkih

Tak mi cięży, cięży głowa.

To powietża ranny wiew.

Czy to prawda, bracie drogi,

że oni tam jakiś śpiew

napowietżny słyszą gdziesi?

POETA

A może we wihrah biesi

śpiewają i pryszczą krew

na hmury — ?

PAN MŁODY

Na niebie ruh.

GOSPODARZ

do Poety

Muwisz, żeś wytężył słuh —

bracie — skądś te słowa znam:

„wytężać — wytężać słuh”.

SCENA XXXIII

Popżedni, Haneczka, Zosia

HANECZKA

do Pana Młodego

Bratku, w niebie jakiś ruh,

jakieś wojny, jakieś dziwy:

gonitwy po hmurah konne.

ZOSIA

A powietże takie wonne...

HANECZKA

Gonitwy po niebie konne;

ryceże jacyś ogromni

stoją ruwno w dwa szeregi

i dalekim łanem dżewcuw

godzą na się wielkim pędem.

PAN MŁODY

A to graniczy z obłędem,

tyle zwidzeń, dziwuw tyle;

jak to człowiek z czego byle

wysnuje znaczące żeczy.

HANECZKA

do Czepca

Ah, jaka to wielka kosa,

moiściewy, taka szczytna;

można by nią ciąć niebiosa

na płaty, jak sztukę płutna.

CZEPIEC

Nie daj Boże ciąć po niebie;

mowa jakaś bałamutna;

zjawi się w naszy potżebie

nie bluźniercza, ale bitna;

panienka se rezolutna,

jesce nic o kosah nie wi.

HANECZKA

Jacyście wy, moiściewi,

dajcie no mi ją do ręki.

CZEPIEC

A to juz nie lo panienki;

Sprawa inso.

GOSPODARZ

do Poety, a słuhany pżez wszystkih

Sprawa, Sprawa!

Duch! — pżez Boga — Duch — miarkuję:

Ta noc była: dziwna jawa —

miałem gościa — kto pżeczuje? —

Była na dusze obława.

POETA

Widziałem ryceża w zbroi,

bracie, muwisz: Duch!

GOSPODARZ

Muj bracie,

pżyleciał Duch — ludzie moi!

Jeszcze w oczah, jak cień, stoi.

Pżypominam, pżypominam:

człowiek stary, z brodą siwą,

tważ owita w siwy włos,

w kożuhu ogromnym czerwonym

pżyszedł tu.

STASZEK

ktury się pżecisnął ku Gospodarzowi pżez gromadę hłopuw i bab w natłoku zebraną na izbie

Pżyjehał, wim,

tżymaliśmy konia razem z nim;

koń był biały.

KUBA

tuż za Staszkiem

W siodle lira.

GOSPODARZ

Myśli zbieram, słuh naginam...

POETA

W siodle lira...

STASZEK

Dwa pistolce.

GOSPODARZ

W muzgu kłuje — jakby kolce:

myśli zbieram...

CZEPIEC

do gromady otaczającej Gospodarza

Myśli zbira.

GOSPODYNI

O muj Boże, jakiś hory —

GOSPODARZ

Lżej, opadła z piersi zmora. —

Słuhajcie — wytężcie słuh:

był u mnie Duch: Wernyhora!

WSZYSCY

Co ty muwisz, wszelki duh?!

GOSPODARZ

Oblatywał nocą dwory,

był spokojny, dziwnie silny,

dawał mi rozkazy, hasła,

a był w sprawah takih pilny,

nic w nim Siła, Moc nie gasła.

Spieszył się, wyleciał zara,

miał objehać liczne dwory

i miał wrucić do tej pory.

WSZYSCY

Tego rana?!

GOSPODARZ

Tego rana.

WSZYSCY

I cuż rozkaz — — ?!

GOSPODARZ

Wić posłana.

POETA

ku kosynierom

Boże, toście wy są z Wici?

CZEPIEC

A som ludzie rozmaici;

my ta wiemy od hłopakuw,

co sie tżymali czaprakuw,

jak ta śkapa w dworcu stała.

STASZEK

Co sie szarpią, to kopała;

tżymaliśmy uzdki w łapah;

mnie i Kubie pyski sprała;

co za pon na takih śkapah!

GOSPODARZ

Wernyhora! — Wernyhora!

Obudziłem się ze snu —

kazał broń — broń kazał brać!

POETA

Lecieć?!

GOSPODARZ

Nie — tu w miejscu stać.

Czekać, jak zapieje kur,

wytężać, wytężać słuh,

aż się pocznie słyszeć ruh

od Krakowa na gościńcu.

GOSPODYNI

z drugiej izby

Tyle luda na dziedzińcu.

PANNA MŁODA

we dżwiah

Sami swoi!

GOSPODYNI

z drugiej izby

Som i z Toń.

Cała pod Krakowem błoń

pełna ludu, pełna kos!

POETA

Jakaś złuda.

GOSPODARZ

Jakiś los.

POETA

Jakoweś wołanie duszy;

w tak długiej żyjemy głuszy.

PAN MŁODY

Jakiś błysk, jakiś dźwięk.

POETA

Jakieś serce kżyczy w głos.

CZEPIEC

A! pon słuho! A! pon zmięk!

POETA

Słuhać, słuhać, co to być ma — — ?

GOSPODARZ

Ma być słyhać tętent, pęd.

POETA

Tętent konia.

HANECZKA

Kto pżyjedzie?

GOSPODARZ

Nie tu, ale na gościniec

wjedzie stary lirnik siwy.

HANECZKA

Wjedzie stary Wernyhora!?!

GOSPODARZ

I pżeżegna lirą niwy —

wtedy tżeba się pokłonić,

potem siąść na koń.

POETA

I gonić!

GOSPODARZ

Nie wiem — potem co — tajemno

potem świt...

POETA

Jeszcze mrok, ciemno.

Jeszcze świt daleki, z dala

łuna zorna się zapala,

świt...

CZEPIEC

Ma zapiać tżeci kur.

GOSPODARZ

Tak, na znak.

POETA

Te widma hmur

znaczą? — ?

GOSPODARZ

Znaczą! Widma!

PAN MŁODY

Wzdęła się na hmurah wydma;

ucihło się, szumy zaszły.

POETA

Słuhać!

CZEPIEC

Słuhać.

HANECZKA

Słuhać —

GOSPODARZ

Cuż...?

PAN MŁODY

u okna zasłuhany

Jakiś pęd, ile muj słuh —

szedł, lecz wplątał się w sad grusz;

dżewa go więżą.

POETA

wśrud ogulnej ciszy

Bżęk muh,

nad malw badyle suhe

bżęczy pżedranny szum.

GOSPODYNI

szepce

Poklękali, luda tłum,

patżajcie hań ku dworcowi.

PANNA MŁODA

z wykżykiem

Coraz nowi, coraz nowi!!

HANECZKA

między Gospodarzem a Czepcem; pżez łzy

Czy on sam, czy jedzie społem

z kim — czy jest kto z nim? — ?

GOSPODARZ

Pokłońcie się o ziem czołem:

ma pżyjehać z ARCHANIOŁEM,

od gościńca, od Krakowa...

Na Zamku czeka KRULOWA

z Częstochowy.

POETA

Bracie, Duch!

GOSPODARZ

Natężać, natężać słuh.

HANECZKA

Rany Boskie, słyszę!

GOSPODYNI

Kaj?

PANNA MŁODA

Hań, daleko, słyszę.

PAN MŁODY

Gdzie?!

POETA

pułgłosem

Spadły liście suhe z dżew.

PAN MŁODY

szeptem

Ustał pżecie wiatru wiew.

POETA

Zerwały się wrony dwie

ze sadu.

PAN MŁODY

Z ogrodu w sad.

PANNA MŁODA

Zajść do pola!

GOSPODARZ

Ciho!

HANECZKA

Cyt!

GOSPODYNI

śrud milczenia

Może i słyhać co — ?

POETA

rękę stulił pży uhu, głowę pohylił ku piersiom brata

Świt!

GOSPODARZ

Słyhać, słyhać...

POETA

pewny, z dłonią pży uhu

Wielki Duch!

Wytężać, wytężać słuh.

Słyhać.

GOSPODARZ

Ciho!

PAN MŁODY

z uhem pży szybie okienka

Pędzi ktoś.

HANECZKA

zapatżona pżed siebie, osłaniając dłońmi tważ

Zosiu, Zosiu, Boga proś,

jedzie!

ZOSIA

Tętni!

GOSPODARZ

Jedzie!

POETA

Goni!

CZEPIEC

cały w słuhu

Będzie ze sta, do sta koni.

GOSPODYNI

Tętni.

KASPER

Jedzie.

PANNA MŁODA

Dudni.

POETA

Pędzi! — — —

GOSPODARZ

Ciho — świta, świta, zoże!

Prawie widno — to On — Boże!

On, On — ciho — Wernyhora. —

W pokłon głowy, prawda żywa,

Widmo, Duch, Mara prawdziwa.

POETA

Świtanie na lutniah gędzi...

PAN MŁODY

Tętni.

PANNA MŁODA

Jedzie.

GOSPODYNI

Tętni.

CZEPIEC

— Pędzi.

Wszyscy w nasłuhiwaniu, pohyleni ku dżwiom i oknu — w ogromnej ciszy, w pżejęciu.

GOSPODARZ

— — — — — — — — — — — —

Słuhajcie, kohani, dzieci —

ażeby to była prawda:

że Wernyhora tam leci

z Aniołem, Archaniołem na czele;

że tej nocy, gdy my pży muzyce,

pży weselu, gdy my w tańcowaniu,

tam, kędyś, stało się tak wiele:

że Kraków ogniami płonie,

a MATKA BOŻA w koronie,

na Wawelskim zamkowym tronie

siedząca, manifest pisze:

skrypt, co pżez cały kraj poleci

i tysiące obudzi i wznieci. —

Słuhajcie, serce mi dysze,

ażeby to prawda była:

że Wernyhora tam leci,

a za nim tabunem konie!

PAN MŁODY

Coraz bliżej?

POETA

Klęknąć!!

CZEPIEC

— — — Stanął, wrył.

GOSPODARZ

Stżymał, widać, z całyh sił.

HANECZKA

w zahwyceniu

Gdyby to Archanioł był.

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

Wszyscy pohyleni, pułklęczący, zasłuhani; silnie dzierżąc w prawicah kosy; to imając szable, ze ściany pohwycone; to znuw jakieś flinty i pistolety; w tym zasłuhaniu jak w zahwycie duszy; dłoń do uha pżyhylona. — Słyhać było żeczywiście tętent, ktury nagle bliski, coraz bliższy — tuż ustał — — słyhać po hwili ciężkie kroki szybkie, gwałtowne, w sień, w drugą izbę, aże we dżwiah w głębi staje pierwszy drużba:

SCENA XXXIV

JASIEK

Maryś, panie, panie — Jezu!

koń w podwurcu padł.

rozglądając się

Cuż wy — Hanka — Jaga — hej,

cuż wy — cuż to, Jaga — ej

— — — — — — — — — — — —

Cuż to, co to, czy zaklęci:

stoją wsyscy jak pośnięci;

słysta, Hanuś, Błażek, matuś,

panie młody, Czepiec, tatuś,

panie, cuż to — czy zaklęci;

stoją syscy jak pośnięci;

— — — — — — — — — — — —

Aha; prawda, żywy Bóg,

pżecie miałem trąbić w rug;

kaz ta, zaś ta, cyli zginoł,

cyli mi sie ka odwinoł —

kajsim zabył złoty rug,

ostał mi sie ino sznur.

— — — — — — — — — — — —

Z izby głębnej, od hwili, wszedł był, w tropy za Jaśkiem, kołyszący się słomiany Chochoł.

SCENA XXXV

CHOCHOŁ

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

Jak ci spadła czapka z piur.

JASIEK

Tom sie hyloł po te copke,

to mi może sie odwinoł.

CHOCHOŁ

Miałeś, hłopie, złoty rug,

miałeś, hłopie, czapkę z piur:

czapkę ze łba wiher zmiutł.

JASIEK

Bez tom wiehę z pawih piur.

CHOCHOŁ

Ostał ci sie ino sznur.

JASIEK

Najdę ka gdzie pży figuże.

CHOCHOŁ

Pod figurą ktosik stał.

JASIEK

Strasy u rozstajnyh drug — —

cy to pioł, cy nie pioł kur?

Wybiega pżez dżwi weselne, pżeciskając się pżez gromadę znieruhomioną; — słyhać tupot jego krokuw w sieni — to raz się zastanowi, to dalej biegnie; ...w trop za nim kołysze się Chochoł, szeleszcząc słomą po potrącanyh ludziah.

Od sadu, od pola, we świetle szafiru, co idzie jak łuna błękitna — głosy się cisną pżedrannyh ptasih świergotań; niebieskie to Światło wypełnia jakby Czarem izbę i gra kolorami na ludziah pohylonyh w puł-śnie, puł-zahwycie. — Pżeze dżwi w głębi wraca Jasiek i patży dokoła, i oczom nie wieży, i coraz się słania od grozy.

SCENA XXXVI

JASIEK

Juz świtanie, juz świtanie —

tu tża bydłu paszę nieść,

tża rżnąć sieczki, ważyć jeść; —

jakże ja se rade dam,

oni w śnie — ja ino sam — ?

— — — — — — — — — — — —

Syćko tak porozwierane —

syćko z rękami na usah,

deh im zaparło w dusah;

jako dżewa wrośli w ziem,

jak tu, co tu radzić jem — ?

— — — — — — — — — — — —

Kajsim zabył złoty rug,

u rozstajnyh może drug,

copke strasny wiher zwiał

bez tom wiehę z pawih piur;

żebym hocia rug ten miał —

ostał mi sie ino sznur.

— — — — — — — — — — — —

Straśnie sie zasumowali,

tak im czoła zmarszczek spion,

jakby ciężko pracowali...

SCENA XXXVII

Pżez dżwi głębne od hwili wsunął się był za Jaśkiem tropiący Chochoł; a teraz na skżynię malowaną się wygramolił i ze skżyni tak do drużby poczyna:

CHOCHOŁ

To ih Lęk i Strach tak wzion,

posłyszeli Ducha głos:

rozpion sie nad nimi Los.

JASIEK

Tak sie męcą, pot z nih ścieko,

bladość lica pżyobleko; —

jak ih zwolnić od tyh mąk?

CHOCHOŁ

Powyjmuj im kosy z rąk,

poodpasuj szable z pęt,

zaraz ih odejdzie Smęt.

Na czołah im kułka zrub,

skżypki mi do ręki daj;

ja muzykę zacznę sam,

tęgo gram, tęgo gram.

JASIEK

ktury był uczynił żecz

Ka te kosy złożyć — — ?

CHOCHOŁ

W kąt.

JASIEK

ciska za piec dżewca

Nik ih ta nie najdzie stąd.

CHOCHOŁ

Ze skałek postżepuj proh

i ciś je w piwniczny loh.

Lewą nogę wyciąg w zad,

zakreśl butem wielki krąg;

ręce im pozałuż tak:

nieh się po dwuh hycą w bok;

odmuw pacież, ale wspak.

Ja muzykę zacznę sam,

tęgo gram, tęgo gram:

będą tańczyć cały rok.

JASIEK

ktury był uczynił wszystką żecz

Już ni majom kos.

CHOCHOŁ

Rozśmiej im się w nos.

JASIEK

Już ih odszedł Smęt.

CHOCHOŁ

Już nie mają pęt.

JASIEK

Hytajom sie w tan.

CHOCHOŁ

Już nie czują ran.

JASIEK

Zniknoł czar!

CHOCHOŁ

To drugi CZAR!

A zaklęte słomiane straszydło, ująwszy w niezgrabne racie podane pżez drużbę patyki — poczyna sobie jak grajek-skżypek — i — słyszeć się daje jakby z atmosfery błękitnej idąca muzyka weselna, ciha a skoczna, swoja a pociągająca serce i duszę usypiająca, leniwa, w omdleniu a jak źrudło krwi żywa, taktem w pulsah nieruwna, krwawiąca jak rana świeża: — melodyjny dźwięk z polskiej gleby bulem i rozkoszą wykołysany.

JASIEK

jest teraz kontent a dziwuje się

Tyle par, tyle par!

CHOCHOŁ

Tańcuj, tańczy cała szopka,

a cyś to ty za parobka?

JASIEK

z ręką do czoła, jakby se hciał na uho nasunąć czapki

Kajsi mi sie zbyła copka —

pżeciem drużba, pżeciem drużba,

a drużbie to w copce służba.

CHOCHOŁ

w takt się hyla a pżygrywa

Miałeś, hamie, złoty rug,

miałeś, hamie, czapkę z piur:

czapkę wiher niesie,

rug huka po lesie,

ostał ci sie ino sznur,

ostał ci sie ino sznur.

Kogut pieje.

JASIEK

jakby tknięty, pżytomniejąc

Jezu! Jezu! zapioł kur!

Hej, hej, bracia, hyćcie koni!

hyćcie broni, hyćcie broni!!

Czeka was WAWELSKI DWUR!!!!!

CHOCHOŁ

w takt się hyla a pżygrywa

Ostał ci sie ino sznur.

— — — — — — — — — — — —

Miałeś, hamie, złoty rug.

JASIEK

aże ohrypły od kżyku

Hyćcie broni, hyćcie koni!!!!

A za dziwnym dźwiękiem weselnej muzyki wodzą się liczne, pżeliczne pary, w tan powolny, poważny, spokojny, pogodny, pułcihy — że ledwo szumią spudnice sztywno krohmalne, szeleszczą długie wstęgi i stroiki ze świecidełek podzwaniają — głuho tupocą buty ciężkie — taniec ih tłumny, że zwartym kołem stuł okrążają, ocierając o się w ścisku, natłoczeni.

JASIEK

Nic nie słysom, nic nie słysom,

ino granie, ino granie,

jakieś ih hyciło spanie...?!

Deh mu zapiera Rozpacz, a pżestrah i groza obejmują go martwotą; słania się, hyla ku ziemi, potrącany pżez zbity krąg tanecznikuw, ktury daremno hciał rozerwać; — a za głuhym dźwiękiem wodzą się sztywno pary taneczne we wieniec uroczysty, powolny, pogodny — zwartym kołem, weselnym —

Kogut pieje.

JASIEK

niepżytomny

Pieje kur; ha, pieje kur...

CHOCHOŁ

nieustawną muzyką pżemożny

Miałeś, hamie, złoty rug....

— — — — — — — — — — — —