Quo vadis on nowypolski.pl

Rozdział pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Quo vadis

Rozdział pierwszy

Petroniusz obudził się zaledwie koło południa i jak zwykle, zmęczony bardzo. Popżedniego dnia był na uczcie u Nerona, ktura pżeciągnęła się do puźna w noc. Od pewnego czasu zdrowie jego zaczęło się psuć. Sam muwił, że rankami budzi się jakby zdrętwiały i bez możności zebrania myśli. Ale poranna kąpiel i staranne wygniatanie ciała pżez wprawionyh do tego niewolnikuw pżyśpieszało stopniowo obieg jego leniwej krwi, rozbudzało go, cuciło, wracało mu siły, tak że z elaeothesium, to jest z ostatniego kąpielowego pżedziału, wyhodził jeszcze jakby wskżeszony, z oczami błyszczącymi dowcipem i wesołością, odmłodzon, pełen życia, wykwintny, tak niedościgniony, że sam Otho nie mugł się z nim poruwnać, i prawdziwy, jak go nazywano: arbiter elegantiarum.

Rozdział drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział drugi

Po posiłku, ktury zwał się śniadaniem, a do kturego dwaj toważysze zasiedli wuwczas, gdy zwykli śmiertelni byli już dawno po południowym prandium, Petroniusz zaproponował lekką dżemkę. Według niego pora była jeszcze za wczesna na odwiedziny. Są wprawdzie ludzie, ktuży poczynają odwiedzać znajomyh o wshodzie słońca, uważając w dodatku zwyczaj ten za stary, rzymski. Ale on, Petroniusz, uważa go za barbażyński. Godziny popołudniowe są najwłaściwsze, nie wcześniej jednak, zanim słońce nie pżejdzie w stronę świątyni Jowisza Kapitolińskiego i nie pocznie patżeć z ukosa na Forum. Jesienią bywa jeszcze gorąco i ludzie radzi śpią po jedzeniu. Tymczasem miło jest posłuhać szumu fontanny w atrium i po obowiązkowym tysiącu krokuw zdżemnąć się w czerwonym świetle, pżecedzonym pżez purpurowe, na wpuł zaciągnięte velarium.

Rozdział tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżeci

Wieży w Boga, ktury jest jeden, wszehmocny i sprawiedliwy — powtużył Petroniusz, w hwili gdy znuw znalazł się w lektyce sam na sam z Winicjuszem. — Jeśli jej Bóg jest wszehmocny, tedy żądzi życiem i śmiercią; a jeśli jest sprawiedliwy, tedy słusznie zsyła śmierć. Czemu więc Pomponia nosi żałobę po Julii? Żałując Julii pżygania swemu Bogu. Muszę to rozumowanie powtużyć naszej miedzianobrodej małpie, uważam bowiem, że w dialektyce doruwnywam Sokratesowi. Co do kobiet, zgadzam się, że każda posiada tży lub cztery dusze, ale żadna nie ma duszy rozumnej. Niehby Pomponia rozmyślała sobie z Seneką lub z Kornutusem nad tym, czym jest ih wielki Logos... Niehby razem wywoływali cienie Ksenofanesa, Parmenida, Zenona i Platona, kture nudzą się tam w kimeryjskih krainah jak czyże w klatce. Ja hciałem muwić z nią i z Plaucjuszem o czym innym. Na święty bżuh egipskiej Izys! Gdybym im tak po prostu powiedział, po cośmy pżyszli, pżypuszczam, że cnota ih zadźwięczałaby jak miedziana tarcza, w kturą ktoś pałką udeży. I nie śmiałem! Dasz wiarę, Winicjuszu, żem nie śmiał! Pawie są piękne ptaki, ale kżyczą zbyt pżeraźliwie. Zląkłem się kżyku. Muszę jednak pohwalić twuj wybur. Istna „rużanopalca Jutrzenka”... i wiesz, co mi także pżypomniała? Wiosnę! — i to nie naszą w Italii, gdzie ledwie tu i uwdzie jabłoń pokryje się kwiatem, a oliwki szażeją, jak szażały, ale tę wiosnę, kturą niegdyś widziałem w Helwecji, młodą, świeżą, jasnozieloną... Na tę bladą Selenę — nie dziwię ci się, Marku — wiedz jednak, że Dianę miłujesz i że Aulus i Pomponia gotowi cię rozszarpać, jak niegdyś psy rozszarpały Akteona.

Rozdział czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czwarty

Jakoż Petroniusz dotżymał obietnicy. Nazajutż, po odwiedzinah u Chryzotemis, spał wprawdzie cały dzień, ale wieczorem kazał się zanieść na Palatyn i miał z Neronem poufną rozmowę, skutkiem kturej na tżeci dzień pżed domem Plaucjusza pojawił się centurion na czele kilkunastu pretoriańskih żołnieży.

Czasy były niepewne i straszne. Posłańcy tego rodzaju byli zarazem najczęściej zwiastunami śmierci. Toteż z hwilą, w kturej centurion udeżył młotkiem we dżwi Aulusa, i gdy nadzorca atrium dał znać, iż w sieni znajdują się żołnieże, pżerażenie zapanowało w całym domu. Rodzina wnet otoczyła starego wodza, nikt bowiem nie wątpił, że niebezpieczeństwo pżede wszystkim nad nim zawisło. Pomponia objąwszy ramionami jego szyję pżytuliła się do niego ze wszystkih sił, a zsiniałe jej usta poruszały się szybko, wymawiając jakieś cihe wyrazy; Ligia, z tważą bladą jak płutno, całowała jego rękę; mały Aulus czepiał się togi — z korytaży, z pokoi leżącyh na piętże i pżeznaczonyh dla służebnic, z czeladnej, z łaźni, ze sklepionyh dolnyh mieszkań, z całego domu poczęły się wysypywać roje niewolnikuw i niewolnic. Dały się słyszeć okżyki: „Heu, heu, me miserum!” — kobiety udeżyły w wielki płacz; niekture poczęły już sobie drapać policzki lub nakrywać głowy hustkami.

Rozdział piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział piąty

Aulus słusznie jednak domyślał się, że nie zostanie dopuszczony pżed oblicze Nerona. Odpowiedziano mu, że cezar zajęty jest śpiewem z lutnistą Terpnosem i że w ogule nie pżyjmuje tyh, kturyh sam nie wezwał. Innymi słowy, znaczyło to, by Aulus nie prubował i na pżyszłość widzieć się z nim. Natomiast Seneka, jakkolwiek hory na gorączkę, pżyjął starego wodza ze czcią mu pżynależną, ale gdy wysłuhał, o co mu hodzi, uśmiehnął się gożko i żekł:

Rozdział szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział szusty

Petroniusz był w domu. Odźwierny nie śmiał zatżymać Winicjusza, ktury wpadł do atrium jak buża i dowiedziawszy się, że gospodaża należy szukać w bibliotece, tym samym pędem wpadł do biblioteki i zastawszy Petroniusza piszącego, wyrwał mu tżcinę z ręki, złamał ją, cisnął na ziemię, następnie wpił palce w jego ramiona i zbliżając tważ do jego tważy, począł pytać hrapliwym głosem:

— Coś z nią uczynił? Gdzie ona jest?

Lecz nagle stała się żecz zdumiewająca. Oto uw wysmukły i zniewieściały Petroniusz hwycił wpijającą mu się w ramię dłoń młodego atlety, za czym hwycił drugą i tżymając je obie w swojej jednej z siłą żelaznyh kleszczy, żekł:

Rozdział siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siudmy

Pżed Akte, dawną kohanką Nerona, shylały się niegdyś najwyższe głowy w Rzymie. Lecz ona i wuwczas nawet nie hciała się mieszać do spraw publicznyh i jeśli kiedykolwiek używała swego wpływu na młodego władcę, to hyba dla wyproszenia dla kogoś litości. Ciha i pokorna, zjednała sobie wdzięczność wielu, nikogo zaś nie uczyniła swym niepżyjacielem. Nie potrafiła jej znienawidzić nawet Oktawia. Zazdrosnym wydawała się zbyt mało niebezpieczną. Wiedziano o niej, że koha zawsze Nerona miłością smutną i zbolałą, ktura żyje już nie nadzieją, ale tylko wspomnieniami hwil, w kturyh uw Nero był nie tylko młodszym i kohającym, ale lepszym. Wiedziano, że od tyh wspomnień nie może oderwać duszy i myśli, ale niczego już nie czeka, że zaś nie było istotnie obawy, aby cezar do niej wrucił, patżano na nią jak na istotę zgoła bezbronną i z tego powodu pozostawiano ją w spokoju. Poppea miała ją tylko za cihą sługę, tak dalece nieszkodliwą, że nie domagała się nawet usunięcia jej z pałacu.

Rozdział usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział usmy

Ursusa nikt nie zatżymał, nikt nie zapytał nawet, co czyni. Ci z gości, ktuży nie leżeli pod stołem, nie pilnowali już swyh miejsc, więc służba, widząc olbżyma niosącego na ręku biesiadniczkę, sądziła, że to jakiś niewolnik wynosi pijaną swoją panią. Zresztą Akte szła z nimi i obecność jej usuwała wszelkie podejżenia.

W ten sposub wyszli z triclinium do pżyległej komnaty, a stamtąd na galerię wiodącą do mieszkania Akte.

Ligię opuściły siły tak dalece, że ciężyła jak martwa na ramieniu Ursusa. Ale gdy oblało ją hłodne i czyste poranne powietże, otwożyła oczy. Na świecie czyniło się coraz widniej. Po hwili, idąc kolumnadą, skręcili w boczny portyk wyhodzący nie na dziedziniec, ale na pałacowe ogrody, w kturyh wieżhołki pinij i cyprysuw rumieniły się już od zoży porannej. W tej części gmahu było pusto, a odgłosy muzyki i wżaski biesiadne dohodziły ih coraz niewyraźniej. Ligii wydało się, że wyrwano ją z piekła i wyniesiono na jasny świat boży. Było jednak coś poza tym ohydnym triclinium. Było niebo, zoże, światło i cisza. Dziewczynę hwycił nagły płacz i tuląc się do ramienia olbżyma, poczęła powtażać ze łkaniem:

Rozdział dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziewiąty

Ligii żal było Pomponii Grecyny, kturą kohała z całej duszy, i żal całego domu Aulusów, jednakże rozpacz jej minęła. Czuła nawet pewną słodycz w myśli, że oto dla swej Prawdy poświęca dostatek, wygodę i idzie na życie tułacze i nieznane. Może było w tym trohę i dziecinnej ciekawości, jakim będzie to życie gdzieś w odległyh krajah, wśrud barbażyńcuw i dzikih zwieżąt, było wszelako jeszcze więcej głębokiej i ufnej wiary, że postępując w ten sposub, czyni tak, jak nakazał Boski Mistrz, i że odtąd On sam będzie czuwał nad nią jak nad dzieckiem posłusznym i wiernym. A w takim razie cuż złego mogło ją spotkać? Pżyjdą-li jakie cierpienia, to ona je zniesie w Jego imię. Pżyjdzie-li śmierć niespodziana, to On ją zabieże, i kiedyś, gdy umże Pomponia, będą razem pżez całą wieczność. Nieraz, jeszcze w domu Aulusów, trapiła swą dziecinną głuwkę, że ona, hżeścijanka, nic nie może uczynić dla tego Ukrzyżowanego, o kturym z takim rozczuleniem wspominał Ursus. Lecz teraz hwila nadeszła. Ligia czuła się prawie szczęśliwa i poczęła muwić o swoim szczęściu Akte, ktura jednak nie mogła jej zrozumieć. Pożucić wszystko, pożucić dom, dostatki, miasto, ogrody, świątynie, portyki, wszystko, co jest piękne, pożucić kraj słoneczny i ludzi bliskih, i dlaczego? Dlatego, by skryć się pżed miłością młodego i pięknego ryceża?... W głowie Akte nie hciały się te żeczy pomieścić. Hwilami odczuwała, że jest w tym słuszność, że może być nawet jakieś ogromne, tajemnicze szczęście, ale jasno nie umiała zdać sobie z tego sprawy, zwłaszcza że Ligię czekało jeszcze pżejście, kture mogło się źle skończyć i w kturym mogła stracić wprost życie. Akte była bojaźliwą z natury i ze strahem myślała o tym, co uw wieczur może pżynieść. Lecz o obawah swyh nie hciała muwić Ligii, że zaś tymczasem uczynił się dzień jasny i słońce zajżało do atrium, więc poczęła ją namawiać na spoczynek, potżebny po bezsennie spędzonej nocy. Ligia nie stawiła oporu i obie weszły do cubiculum, kture było obszerne i użądzone z pżepyhem, skutkiem dawnyh stosunkuw Akte z cezarem. Tam położyły się jedna obok drugiej, lecz Akte mimo zmęczenia nie mogła zasnąć. Od dawna była smutna i nieszczęśliwa, lecz teraz począł ją hwytać jakiś niepokuj, kturego nie doznawała nigdy pżedtem. Dotyhczas życie wydawało się jej tylko ciężkim i pozbawionym jutra, teraz wydało się jej nagle bezecnym.

Rozdział dziesiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziesiąty

Dom Winicjusza pżybrany był istotnie w zieleń mirtową i bluszcze, z kturyh poczyniono upięcia na ścianah i nad dżwiami. Kolumny okręcono zwojami winogradu. W atrium, nad kturego otworem rozciągnięto dla ohrony od nocnego hłodu wełnianą purpurową zasłonę, widno było jak w dzień. Płonęły ośmio- i dwunastopłomienne kaganki, mające kształt naczyń, dżew, zwieżąt, ptakuw lub posąguw tżymającyh lampy napełnione wonną oliwą, wykutyh z alabastru, z marmuru, ze złoconej miedzi korynckiej, nie tak cudnyh jak uw sławny świecznik ze świątyni Apollina, kturym posługiwał się Nero, ale pięknyh i pżez sławnyh mistżuw żeźbionyh. Niekture poosłaniane były aleksandryjskim szkłem lub pżeźroczymi tkaninami znad Indu, barwy czerwonej, błękitnej, żułtej, fioletowej, tak że całe atrium pełne było rużnokolorowyh promieni. Wszędy rozhodziła się woń nardu, do kturej Winicjusz pżywykł i kturą polubił na Wschodzie. Głąb domu, w kturej snuły się żeńskie i męskie postacie niewolnikuw, jaśniała także światłem. W triclinium stuł był pżygotowany na cztery osoby, do uczty bowiem prucz Winicjusza i Ligii miał zasiąść Petroniusz i Chryzotemis.

Rozdział jedenasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział jedenasty

Tej nocy Winicjusz nie kładł się wcale. W czas jakiś po odejściu Petroniusza, gdy jęki smaganyh niewolnikuw nie mogły ukoić ani jego bulu, ani wściekłości, zebrał gromadę innyh sług i na ih czele puźną już nocą wypadł na poszukiwanie Ligii. Zwiedził dzielnicę eskwilińską, potem Suburę, Vicus Sceleratus i wszystkie pżyległe zaułki. Po czym obszedłszy Kapitol, pżez most Fabrycjusza pżedostał się na wyspę, za czym pżebiegł część miasta zatybżańską. Lecz była to gonitwa bez celu, gdyż sam nie miał nadziei odnalezienia Ligii i jeśli jej szukał, to głuwnie dlatego, by zapełnić czymkolwiek noc straszną. Jakoż wrucił do domu dopiero o świtaniu, gdy już w mieście poczęły się zjawiać wozy i muły pżekupniuw jażyn i gdy piekaże otwierali już sklepy. Wruciwszy kazał upżątnąć ciało Gula, kturego nikt nie śmiał tknąć dotąd, następnie tyh niewolnikuw, kturym odbito Ligię, kazał wysłać do wiejskih ergastuluw, co było karą straszniejszą niemal od śmierci, wreszcie, żuciwszy się na wysłaną ławę w atrium, począł bezładnie rozmyślać, jakim sposobem odnajdzie i zabieże Ligię.

Rozdział dwunasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwunasty

Lecz gdy wysiedli pżed domem Petroniusza, pżełożony nad atrium oświadczył im, że żaden z niewolnikuw, wysłanyh do bram, jeszcze nie wrucił. Atriensis kazał im ponieść żywność i nowy rozkaz, by pod groźbą hłosty dawali pilne baczenie na wszystkih wyhodzącyh z miasta.

— Widzisz — żekł Petroniusz — niewątpliwie są dotąd w mieście, a w takim razie znajdziemy ih. Każ jednak i swoim ludziom czuwać pży bramah, tym mianowicie, ktuży byli posłani po Ligię, bo ci łatwo ją rozpoznają.

Rozdział tżynasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżynasty

Nazajutż Petroniusz kończył się zaledwie ubierać w unctuarium, gdy nadszedł wezwany pżez Tejrezjasza Winicjusz. Wiedział on już, że żadne nowiny od bram nie pżyszły, i wiadomość ta zamiast go ucieszyć, jako dowud, że Ligia znajduje się w mieście, pżygnębiła go jeszcze bardziej, albowiem począł pżypuszczać, że Ursus mugł ją wyprowadzić z miasta natyhmiast po porwaniu, a więc pżedtem, zanim niewolnicy Petroniusza poczęli pży bramah strażować. Wprawdzie jesienią, gdy dni stawały się krutsze, zamykano je dość wcześnie, ale też i otwierano je dla wyjeżdżającyh, kturyh liczba bywała znaczna. Za mury można się też było wydostać i innymi sposobami, o kturyh na pżykład niewolnicy, ktuży hcieli zbiec z miasta, wiedzieli dobże. Winicjusz wysłał wprawdzie swyh ludzi i na wszystkie drogi, wiodące na prowincję do wigiluw w pomniejszyh miastah, z ogłoszeniem o zbiegłej paże niewolnikuw, z dokładnym opisem Ursusa i Ligii i z oznajmieniem nagrody za ih shwytanie. Było jednak żeczą wątpliwą, czy ten pościg może ih dosięgnąć, a gdyby nawet dosięgnął, czy władze miejscowe będą się czuły w prawie zatżymać ih na prywatne żądanie Winicjusza, nie poświadczone pżez pretora. Owuż na podobne poświadczenie nie było czasu. Ze swej strony Winicjusz pżez cały wczorajszy dzień szukał Ligii w pżebraniu niewolnika po wszystkih zaułkah miasta, nie zdołał jednak odnaleźć najmniejszego śladu ni wskazuwki. Widział wprawdzie ludzi Aulusowych, ale ci zdawali się także czegoś szukać i to utwierdziło go tylko w mniemaniu, że nie Aulusowie ją odbili i że nie wiedzą także, co się z nią stało.

Rozdział czternasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czternasty

Pżez kilka dni następnyh Chilon nie pokazywał się nigdzie. Winicjusz, ktury od czasu, jak dowiedział się od Akte, że Ligia go kohała, stokroć jeszcze więcej pragnął ją odnaleźć, rozpoczął poszukiwania na własną rękę, nie hcąc, a zarazem i nie mogąc udać się o pomoc do cezara, pogrążonego w trwodze z powodu zdrowia małej Augusty.

Jakoż nie pomogły ofiary składane w świątyniah, modły i wota, jak ruwnież sztuka lekarska i wszelkie czarodziejskie środki, jakih się w ostateczności hwytano. Po tygodniu dziecko umarło. Żałoba padła na dwur i na Rzym. Cezar, ktury pży urodzeniu dziecka szalał z radości, szalał teraz z rozpaczy i zamknąwszy się u siebie, pżez dwa dni nie pżyjmował pokarmu, a jakkolwiek pałac roił się tłumami senatoruw i augustianuw, ktuży śpieszyli z oznakami żalu i wspułczucia, nie hciał nikogo widzieć. Senat zebrał się na nadzwyczajne posiedzenie, na kturym zmarłe dziecko ogłoszone zostało boginią; uhwalono wznieść jej świątynię i ustanowić osobnego pży niej kapłana. Składano też w innyh nowe na cześć zmarłej ofiary, odlewano jej posągi z drogocennyh metali, a pogżeb był jedną niezmierną uroczystością, na kturej lud podziwiał niepomiarkowane oznaki żalu, jakie dawał cezar, płakał z nim razem, wyciągał ręce po podarki i nade wszystko bawił się niezwykłym widowiskiem.

Rozdział piętnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział piętnasty

Petroniusz do Winicjusza:

„Pżez zaufanego niewolnika posyłam ci z Ancjum ten list, na ktury, jakkolwiek ręka twa więcej do miecza i do włuczni niż do piura pżywykła, mniemam, że pżez tegoż samego posłańca bez zbytniej zwłoki odpiszesz. Zostawiłem cię na dobrym śladzie i pełnego nadziei, tuszę więc, że alboś już słodkie żądze w objęciah Ligii ukoił, albo że ukoisz je, zanim prawdziwy zimowy wiher powieje na Kampanię ze szczytuw Sorakte. O, muj Winicjuszu! Nieh ci mistżynią będzie złota bogini Cypru, ty zaś bądź mistżem tej ligijskiej jutżenki, ktura ucieka pżed słońcem miłości. A pomnij zawsze, że marmur, sam w sobie hoćby najdroższy, jest niczym i że prawdziwej wartości nabiera wuwczas dopiero, gdy go w arcydzieło pżemieni ręka żeźbiaża. Bądź takim żeźbiażem ty, carissime! Kohać jest nie dość, tżeba umieć kohać i tżeba umieć nauczyć miłości. Wszak rozkosz odczuwa i plebs, i nawet zwieżęta, lecz prawdziwy człowiek tym się właśnie od nih odrużnia, że ją niejako w szlahetną sztukę zamienia, a lubując się nią, wie o tym, całą jej boską wartość w myśli upżytomnia, a pżez to nie tylko ciało, ale i duszę nasyca. Nieraz, gdy tu pomyślę o czczości, niepewności i nudzie naszego życia, pżyhodzi mi do głowy, że ty może i lepiej wybrałeś i że nie dwur cezara, ale wojna i miłość są dwiema jedynymi żeczami, dla kturyh się rodzić i żyć warto.

Rozdział szesnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział szesnasty

Chilon nie pokazywał się jednak dość długo, tak że Winicjusz nie wiedział w końcu, co o tym sądzić. Prużno powtażał sobie, że poszukiwania, jeśli mają doprowadzić do wynikuw pomyślnyh i pewnyh, muszą być powolne. Zaruwno jego krew, jak i porywcza natura bużyły się pżeciw głosowi rozsądku. Nie czynić nic, czekać, siedzieć z założonymi rękoma było czymś tak pżeciwnym jego usposobieniu, że w żaden sposub nie umiał się z tym pogodzić. Pżebieganie zaułkuw miasta w ciemnym niewolniczym płaszczu pżez to samo, że było daremnym, wydało mu się tylko oszukiwaniem własnej bezczynności i nie mogło go zaspokoić. Wyzwoleńcy jego, ludzie pżebiegli, kturym kazał czynić poszukiwania na własną rękę, okazywali się stokroć mniej zręcznymi od Chilona. Tymczasem obok miłości, jaką czuł dla Ligii, rodziła się w nim jeszcze zawziętość gracza, ktury hce wygrać. Winicjusz takim był zawsze. Od najmłodszyh lat pżeprowadzał, co hciał z namiętnością człowieka, ktury nie rozumie, że może się coś nie udać i że tżeba się czegoś wyżec. Karność wojskowa ujęła wprawdzie na czas w karby jego samowolę, ale wszczepiła weń zarazem pżekonanie, że każdy rozkaz, ktury wydawał niższym od siebie, musi być spełniony, dłuższy zaś pobyt na Wschodzie, wśrud ludzi giętkih i do niewolniczego posłuhu pżywykłyh, utwierdził go tylko w wieże, że dla jego ”hcę” nie ma granic. Obecnie więc krwawiła ciężko i jego miłość własna. Było pży tym w tyh pżeciwnościah, w tym opoże i w samej ucieczce Ligii coś dla niego niezrozumiałego, jakaś zagadka, nad kturej rozwiązaniem męczył śmiertelnie głowę. Czuł, że Akte powiedziała prawdę i że nie był dla Ligii obojętnym. Ale jeśli tak, to dlaczego pżełożyła tułactwo i nędzę nad jego miłość, nad jego pieszczoty i nad pobyt w jego rozkosznym domu? Na to pytanie nie umiał znaleźć odpowiedzi, a natomiast dohodził tylko do pewnego niejasnego poczucia, że między nim a Ligią i między ih pojęciami, i między światem jego i Petroniusza a światem Ligii i Pomponii Grecyny istnieje jakaś rużnica i jakieś nieporozumienie głębokie jak pżepaść, kturej nic nie zdoła zapełnić i wyruwnać. Wuwczas zdawało mu się, że musi Ligię stracić, i na tę myśl tracił tę resztę ruwnowagi, kturą hciał w nim utżymać Petroniusz. Były hwile, w kturyh sam nie wiedział, czy Ligię koha, czy jej nienawidzi, rozumiał tylko, że musi ją znaleźć i że wolałby, żeby go ziemia pohłonęła, niż żeby nie miał jej zobaczyć i posiąść. Mocą wyobraźni widywał ją czasem tak dokładnie, jakby pżed nim stała; pżypominał sobie każde słowo, kture do niej muwił i kture od niej usłyszał. Czuł ją blisko; czuł ją na piersi, w ramionah, i wuwczas żądza obejmowała go jak płomień. Kohał ją i wzywał jej. A gdy pomyślał, że był pżez nią kohany i że mogła dobrowolnie spełnić wszystko, czego od niej żądał, hwytał go żal ciężki, niepżebrany i jakaś wielka tkliwość zalewała mu serce na kształt niezmiernej fali. Lecz miewał i hwile, w kturyh bladł z wściekłości i lubował się myślami o upokożeniu i mękah, jakie Ligii zada, gdy ją odnajdzie. Hciał ją nie tylko mieć, ale mieć zdeptaną niewolnicą, a jednocześnie czuł, że gdyby mu zostawiono wybur; czy być jej niewolnikiem, czy nie widzieć jej więcej w życiu, to wolałby być jej niewolnikiem. Bywały dnie, w kturyh myślał o znakah, jakie na jej rużanym ciele zostawiłby batog, i zarazem hciałby całować te ślady. Pżyhodziło mu także do głowy, że byłby szczęśliwy, gdyby ją mugł zabić.

Rozdział siedemnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemnasty

Chilonowi zaś istotnie hodziło o usunięcie Glauka, ktury jakkolwiek podeszły w lecieh, nie był wcale niedołężnym starcem.W tym, co Chilo opowiadał Winicjuszowi, była znaczna część prawdy. Znał on w swoim czasie Glauka, zdradził go, zapżedał rozbujnikom, pozbawił rodziny, mienia i wydał na mord. Pamięć tyh zdażeń znosił jednak lekko, albowiem pożucił go konającego nie w gospodzie, ale w polu pod Minturnae, i nie pżewidział tej jednej tylko żeczy, że Glaukus wyleczy się z ran i pżybędzie do Rzymu. Toteż gdy ujżał go w domu modlitwy, pżeraził się żeczywiście i w pierwszej hwili hciał naprawdę zżec się poszukiwania Ligii. Lecz z drugiej strony Winicjusz pżeraził go jeszcze więcej. Zrozumiał, że musi wybrać między obawą Glauka a pościgiem i zemstą potężnego patrycjusza, kturemu niehybnie pżyszedłby w pomoc drugi, jeszcze większy, Petroniusz. Wobec tego Chilo pżestał się wahać. Pomyślał, że lepiej jest mieć niepżyjaciuł małyh niż wielkih, i jakkolwiek thużliwa jego natura wzdragała się nieco pżed krwawymi sposobami, uznał jednak za konieczność zamordowanie Glauka za pomocą obcyh rąk.

Rozdział osiemnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział osiemnasty

Petroniusz do Winicjusza:

„Źle z tobą, carissime! Wenus widocznie pomieszała ci zmysły, odjęła rozum, pamięć i dar myślenia o czymkolwiek innym jak miłość. Odczytaj kiedyś to, coś mi na muj list odpowiedział, a poznasz, jak twuj umysł zobojętniał teraz na wszystko, co nie jest Ligią, jak nią się tylko zajmuje, do niej ustawicznie wraca i krąży nad nią niby jastżąb nad upatżonym łupem. Na Polluksa! Znajdżże ją prędzej; inaczej, o ile cię ogień w popiuł nie obruci, zmienisz się w egipskiego Sfinksa, ktury zakohawszy się, jak muwią, w bladej Izys, stał się na wszystko głuhy, obojętny i czeka tylko nocy, aby mugł wpatrywać się w kohankę kamiennymi oczyma.

Rozdział dziewiętnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziewiętnasty

Zaledwie Winicjusz skończył czytać, gdy do biblioteki wsunął się ciho niezapowiedziany pżez nikogo Chilon, służba bowiem miała rozkaz puszczać go o każdej godzinie dnia i nocy.

— Nieh boska matka twego wielkodusznego pżodka, Eneasza — żekł — będzie na cię tak łaskawą, panie, jako na mnie był łaskawym boski syn Mai.

— To się znaczy? — spytał Winicjusz, zrywając się od stołu, pży kturym siedział.

A Chilon podniusł głowę i żekł:

— Eureka!

Młody patrycjusz wzruszył się tak, że pżez dłuższy czas nie mugł słowa pżemuwić.

Rozdział dwudziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty

Szli pżez Vicus Patricius, wzdłuż Wiminalu, do dawnej bramy Wiminalskiej, koło płaszczyzny, na kturej Dioklecjan wzniusł puźniej wspaniałe łaźnie. Minęli resztki muru Serwiusza Tuliusza i pżez bardziej już puste miejsca doszli do drogi Nomentańskiej, tam zaś skręciwszy na lewo, ku Salaria, znaleźli się wśrud wzguż, pełnyh kopalni piasku, a gdzieniegdzie i cmentaży. Ściemniło się tymczasem już zupełnie, że zaś księżyc jeszcze nie wszedł, więc drogę dość trudno pżyszłoby im znaleźć, gdyby nie to, że jak pżewidział Chilo, wskazywali ją sami hżeścijanie. Jakoż na prawo, na lewo i na pżodzie widać było ciemne postaci, zdążające ostrożnie ku piaszczystym wądołom. Niektuży z owyh ludzi nieśli latarki, okrywając je jednak ile możności płaszczami, inni, znający lepiej drogę, szli po ciemku. Wprawne żołnierskie oczy Winicjusza odrużniały po ruhah młodszyh mężczyzn od starcuw wlokącyh się na kijah i od kobiet poobwijanyh starannie w długie stole. Żadcy pżehodnie i wieśniacy, wyjeżdżający z miasta, brali widocznie tyh nocnyh wędrowcuw za robotnikuw zdążającyh do arenariuw lub za bractwa pogżebowe, kturyh członkowie wyprawiali sobie czasami obżędowe agapy w nocy. W miarę jednak, jak młody patrycjusz i jego toważysze posuwali się napżud, naokuł migało coraz więcej latarek i zwiększała się liczba osub. Niekture z nih śpiewały pżyciszonymi głosami pieśni, kture Winicjuszowi wydawały się jakby pełne tęsknoty. Hwilami uho jego hwytało urywane słowa lub zdania pieśni, jak na pżykład: „Wstań, ktury śpisz” lub „Powstań z martwyh”, czasem znuw imię Chrystusa powtażało się w ustah mężczyzn i kobiet. Lecz Winicjusz mało zwracał uwagi na słowa, albowiem pżez głowę pżehodziło mu, że może ktura z owyh ciemnyh postaci jest Ligią. Niekture, pżehodząc blisko, muwiły: „Pokuj z wami” lub „Hwała Chrystusowi!”, jego zaś ogarniał niepokuj i serce poczynało mu bić żywiej, albowiem wydawało mu się, że słyszy głos Ligii. Podobne kształty lub podobne ruhy zwodziły go w ciemnościah co hwila i dopiero sprawdziwszy kilkakrotnie swą omyłkę począł nie ufać oczom.

Rozdział dwudziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty pierwszy

Każda kropla krwi zadrgała w młodym patrycjuszu na jej widok. Zapomniał o tłumah, o starcu, o własnym zdumieniu wobec tyh niepojętyh żeczy, jakie słyszał, i widział pżed sobą tylko ją jedną. Oto wreszcie po wszystkih wysiłkah, po długih dniah niepokoju, szarpania się, zmartwień odnalazł ją! Po raz pierwszy w życiu doświadczył, że radość może się żucić na piersi jak dziki zwież i pżygnieść je aż do utraty oddehu. On, ktury dotąd sądził, że Fortuna ma niejako obowiązek spełniać wszelkie jego życzenia, teraz zaledwie wieżył własnym oczom i własnemu szczęściu. Gdyby nie to niedowieżanie, jego zapalczywa natura mogła go była pophnąć do jakiego nierozważnego kroku, ale hciał się pierwej pżekonać, czy to nie dalszy ciąg tyh cuduw, kturymi miał pżepełnioną głowę, i czy nie śni. Ale nie było wątpliwości: widział Ligię i dzieliła go od niej odległość zaledwie kilkunastu krokuw. Stała w pełnym świetle, więc mugł napawać się jej widokiem, ile sam hciał. Kaptur zesunął się jej z głowy i rozżucił włosy; usta miała nieco otwarte, oczy wzniesione ku Apostołowi, tważ zasłuhaną i zahwyconą. W płaszczu z ciemnej wełny, ubrana była jak dziewczyna z ludu, Winicjusz jednak nigdy nie widział jej piękniejszą i mimo całego zamętu, jaki w nim powstał, udeżyła go w pżeciwstawieniu do tego niewolniczego niemal ubioru szlahetność tej cudnej patrycjuszowskiej głowy. Miłość pżeleciała po nim jak płomień, ogromna, pomieszana z jakimś dziwnym uczuciem tęsknoty, uwielbienia, czci i żądzy. Czuł rozkosz, jaką sprawiał mu sam jej widok, i napawał się nią jakby ożywczą wodą po długim pragnieniu. Stojąc pży olbżymim Ligu wydawała mu się mniejszą, niż była pżedtem, niemal dzieckiem; spostżegł także, iż wyszczuplała. Płeć jej była prawie pżezrocza; czyniła na nim wrażenie kwiatu i duszy. Ale tym bardziej tylko pragnął posiąść tę istotę, tak odmienną od kobiet, kture widział lub posiadał na Wschodzie i w Rzymie. Czuł, że oddałby za nią tamte wszystkie, a z nimi Rzym i świat w dodatku.

Rozdział dwudziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty drugi

Winicjusz dopiero w sieni zrozumiał całą trudność pżedsięwzięcia. Dom był duży, kilkopiętrowy, jeden z takih, jakih tysiące budowano w Rzymie w widokah zysku z najmu mieszkań, zwykle zaś budowano tak pośpiesznie i liho, że nie było niemal roku, aby kilka z nih nie zapadło się na głowy mieszkańcuw. Były to prawdziwe ule, zbyt wysokie i zbyt wąskie, pełne komurek i zakamarkuw, w kturyh gnieździła się ludność uboga, a zarazem nader liczna. W mieście, w kturym wiele ulic nie miało nazw, domy owe nie miały numeruw; właściciele powieżali pobur komornego niewolnikom, ci jednak, nie obowiązani pżez władzę miejską do podawania imion mieszkańcuw, częstokroć nie znali ih sami. Dopytać się o kogoś w takim domu bywało nieraz niezmiernie trudno, zwłaszcza gdy pży bramie nie było odźwiernego.

Rozdział dwudziesty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty tżeci

Winicjusza obudził dotkliwy bul. W pierwszej hwili nie mugł zrozumieć, gdzie jest i co się z nim dzieje. W głowie czuł szum i oczy jego były zakryte jakby mgłą. Stopniowo jednak wracała mu pżytomność i wreszcie pżez ową mgłę dojżał tżeh shylonyh nad sobą ludzi. Dwuh rozpoznał: jeden był Ursus, drugi — ten stażec, kturego obalił unosząc Ligię. Tżeci, zupełnie obcy, tżymał jego lewą rękę i dotykając jej wzdłuż łokcia aż do ramienia i obojczyka, zadawał mu właśnie bul tak straszny, iż Winicjusz sądząc, że to jest jakiś rodzaj dokonywanej nad nim zemsty, żekł pżez zaciśnięte zęby:

Rozdział dwudziesty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty czwarty

Lecz począł się ruwnież obawiać, by jakaś niewczesna pomoc z zewnątż nie zbużyła mu radości. Chilo mugł dać znać o jego zniknięciu prefektowi miasta lub wyzwoleńcom w domu — a w takim razie wtargnięcie wigiluw było prawdopodobne. Pżez głowę pżeleciała mu wprawdzie myśl, że wuwczas mugłby kazać pohwycić Ligię i zamknąć ją w swoim domu, lecz czuł, że tego uczynić nie powinien — i nie zdoła. Był człowiekiem samowolnym, zuhwałym i dość zepsutym, a w potżebie nieubłaganym, nie był jednakże ni Tygellinem, ni Neronem. Życie wojskowe pozostawiło mu pewne poczucie sprawiedliwości, wiary i tyle sumienia, iż rozumiał, że taki postępek byłby czymś potwornie podłym. Byłby może wreszcie zdolny dopuścić się go w napadzie złości i w pełni sił, ale w tej hwili był zarazem rozczulony i hory, więc hodziło mu o to tylko, by nikt nie stanął między nim a Ligią.

Rozdział dwudziesty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty piąty

Winicjusz ruwnież nie umiał zdać sobie sprawy z tego, co zaszło, i na dnie duszy prawie nie mniej zdumiony był od Chilona. Bo że z nim samym ludzie ci obeszli się tak, jak się obeszli, i zamiast pomścić się nad nim za napaść, opatżyli troskliwie jego rany, pżypisywał to w części nauce, kturą wyznawali, bardziej Ligii, a po trohu i swemu wielkiemu znaczeniu. Ale postąpienie ih z Chilonem pżehodziło wprost jego pojęcia o ludzkiej zdolności pżebaczania. I jemu mimo woli nasuwało się na myśl pytanie: dlaczego oni nie zabili Greka? Wszakże mogli to uczynić bezkarnie. Ursus byłby go zakopał w ogrodzie lub nocą wyniusł do Tybru, ktury w owyh czasah nocnyh rozbojuw, dokonywanyh pżez samego cezara, tak często wyżucał rankami ciała ludzkie, iż nikt nawet nie dohodził, skąd się brały. Pży tym wedle Winicjusza hżeścijanie nie tylko mogli, ale powinni byli zabić Chilona. Litość nie była wprawdzie całkiem obcą temu światu, do kturego należał młody patrycjusz. Ateńczycy wznieśli pżecie jej ołtaż i długi czas opierali się wprowadzeniu do Aten walk gladiatoruw. Bywało, że i w Rzymie zwyciężeni otżymywali pżebaczenie, jak na pżykład Kalikratus, krul Brytanów, ktury wzięty w niewolę za Klaudiusza i opatżony pżez tegoż suto, mieszkał swobodnie w mieście. Ale zemsta za kżywdy osobiste wydawała się Winicjuszowi, tak jak i wszystkim, słuszną i usprawiedliwioną. Niehanie jej było zgoła pżeciwne jego duszy. Słyszał wprawdzie i on w Ostrianum, że należy miłować nawet niepżyjaciuł, uważał to jednak za jakąś teorię nie mającą w życiu znaczenia. I teraz jeszcze pżehodziło mu pżez głowę, że może nie zabito Chilona dlatego tylko, że była jakaś pora świąt lub jakaś kwadra księżyca, podczas kturej hżeścijanom nie godziło się zabijać. Słyszał, że bywają takie terminy, w kturyh rużnym narodom nie wolno nawet i wojny poczynać. Lecz dlaczego w takim razie nie oddano Greka w ręce sprawiedliwości, dlaczego Apostoł muwił, że gdyby ktoś siedemkroć zawinił, to siedemkroć należy mu pżebaczyć, i dlaczego Glaukus powiedział Chilonowi: „Nieh ci tak Bóg odpuści, jako ja ci odpuszczam”? A pżecie Chilo wyżądził mu najstraszliwszą kżywdę, jaką człowiek człowiekowi może wyżądzić, i w Winicjuszu na samą myśl o tym, jak by postąpił z takim, kto by na pżykład zabił Ligię, zawżało serce jak ukrop; nie byłoby takih mąk, kturymi by jej nie pomścił! A tamten pżebaczył! I Ursus pżebaczył także, on, ktury w istocie żeczy mugł zabić w Rzymie, kogo by hciał, zupełnie bezkarnie, albowiem następnie potżebował zabić tylko krula Nemoreńskiego gaju i zająć jego miejsce... Czyż człowiekowi, kturemu nie oparł się Kroto, oparłby się piastujący tę godność gladiator, do kturej dohodziło się tylko pżez zabujstwo popżedniego „krula”? Jedna była tylko na te wszystkie pytania odpowiedź. Oto oni nie zabijali pżez jakąś dobroć tak wielką, że podobnej nie było dotąd na świecie, i pżez miłość do ludzi bezgraniczną, ktura nakazywała zapominać o sobie, o swoih kżywdah, o swoim szczęściu i swej niedoli — i żyć dla innyh. Jaką zapłatę mieli ludzie ci za to odebrać, Winicjusz słyszał w Ostrianum, lecz nie mieściło mu się to w głowie. Czuł natomiast, że to życie ziemskie, połączone z obowiązkiem wyżekania się wszystkiego, co jest dobrem i rozkoszą, na kożyść innyh, musiałoby być nędzne. Toteż w tym, co o hżeścijanah w tej hwili myślał, obok największego zdumienia była i litość, i jakby cień pogardy. Wydało mu się, że to są owce, kture muszą prędzej czy puźniej być zjedzone pżez wilki, jego zaś rzymska natura nie była zdolną zdobyć się na uznanie dla tyh, ktuży pozwalają się zjadać. Udeżyła go wszelako jedna żecz. Oto po wyjściu Chilona jakaś głęboka radość rozjaśniła wszystkie tważe. Apostoł zbliżył się do Glauka i położywszy dłoń na jego głowie, żekł:

Rozdział dwudziesty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty szusty

Nazajutż ocknął się osłabiony, ale z głową hłodną i bez gorączki. Zdawało mu się, iż rozbudził go szept rozmowy, ale gdy otwożył oczy, Ligii nie było pży nim, Ursus tylko, pohylony pżed kominem, rozgżebywał siwy popiuł i szukał pod nim żaru, ktury znalazłszy począł rozdmuhiwać węgle tak, jakby czynił to nie ustami, ale miehem kowalskim. Winicjusz pżypomniawszy sobie, że człowiek uw zgniutł wczoraj Krotona, pżypatrywał się z zajęciem, godnym lubownika areny, jego olbżymiemu gżbietowi podobnemu do gżbietu cyklopa i potężnym jak kolumny udom.

Rozdział dwudziesty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty siudmy

Od tej hwili żadziej pokazywała się we wspulnej izbie i żadziej zbliżała się do jego łużka. Lecz spokuj jej nie wracał. Widziała, że Winicjusz wodzi za nią błagalnym wzrokiem, że czeka na każde jej słowo jak na łaskę, że cierpi i nie śmie się skarżyć, by jej do siebie nie zrazić, że ona jedna jest mu zdrowiem i radością, i wuwczas serce wzbierało w niej politowaniem. Wkrutce też spostżegła, że im bardziej stara się go unikać, tym większy jej go żal, a tym samym tym tkliwsze rodzą się w niej dla niego uczucia. Opuściła ją spokojność. Czasem muwiła sobie, że właśnie powinna być ciągle pży nim, raz dlatego, że boska nauka nakazuje dobrem za złe płacić, a po wture, że rozmawiając z nim mogłaby go do tej nauki pociągnąć. Lecz zaraz sumienie muwiło jej, że oszukuje sama siebie i że ciągnie ją ku niemu nie co innego, tylko jego miłość i jego urok. W ten sposub żyła w ciągłej rozterce, ktura powiększała się z dniem każdym. Hwilami wydawało jej się, że ją otacza jakaś sieć, ona zaś hcąc ją pżebić, wikła się w niej coraz bardziej. Musiała też wyznać pżed sobą, że widok jego co dzień staje się jej potżebniejszym, głos jego milszym i że potżeba jej całą siłą walczyć z hęcią pżesiadywania pży jego łożu. Gdy zbliżała się do niego, a on rozpromieniał się, radość zalewała i jej serce. Pewnego dnia dostżegła ślady łez na jego żęsah i po raz pierwszy w życiu pżyszła jej myśl, że mogłaby je osuszyć pocałunkami. Pżestraszona tą myślą i pełna pogardy dla siebie, pżepłakała noc następną.

Rozdział dwudziesty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty usmy

Petroniusz do Winicjusza:

„Zmiłuj się, carissime, nie naśladuj w listah swyh ani Lacedemończyków, ani Juliusza Cezara. Gdybyś pżynajmniej tak jak on mugł napisać: veni, vidi, vici! — rozumiałbym jeszcze lakonizm. Ale twuj list znaczy ostatecznie: veni, vidi, fugi; że zaś takie zakończenie sprawy jest wprost pżeciwne twej natuże, że byłeś ranny i że na koniec działy się z tobą żeczy nadzwyczajne, więc list twuj potżebuje objaśnień. Oczom nie wieżyłem, gdym wyczytał, że uw Lig zadusił tak łatwo Krotona, jak pies kaledoński dusi wilka w wąwozah Hibernii. Ten człowiek wart tyle złota, ile sam waży, i od niego tylko zależałoby zostać ulubieńcem cezara. Gdy wrucę do miasta, muszę z nim zabrać bliższą znajomość i każę go sobie odlać z brązu. Miedzianobrody pęknie z ciekawości, gdy mu powiem, że to z natury. Prawdziwie atletyczne ciała coraz są żadsze i w Italii, i w Grecji; o Wschodzie nie ma co i muwić, Germanowie zaś, jakkolwiek rośli, mają muskuły pokryte tłuszczem i więcej ogromu niż siły. Dowiedz się od Liga, czy stanowi wyjątek, czy też w jego kraju znajduje się więcej ludzi do niego podobnyh. Nuż tobie lub mnie wypadnie kiedy z użędu wyprawiać igżyska, dobże by było wiedzieć, gdzie szukać ciał najlepszyh.

Rozdział dwudziesty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty dziewiąty

Na ten list Winicjusz nie miał już odpowiedzi, gdyż Petroniusz nie odpisywał spodziewając się widocznie, że cezar lada dzień nakaże powrut do Rzymu. Jakoż wieść o tym rozeszła się w mieście i wzbudziła radość wielką w sercah tłuszczy, tęskniącej do igżysk i rozdawnictwa zboża i oliwy, kturyh wielkie zapasy nagromadzone były w Ostii. Helius, wyzwoleniec Nerona, zapowiedział wreszcie jego powrut w senacie. Lecz Nero, wsiadłszy wraz z dworem na statki u pżylądka Misenum, wracał z wolna, wstępując do miast nadbżeżnyh dla wypoczynku lub dla występuw w teatrah. W Minturnae, gdzie znuw śpiewał publicznie, zabawił dni kilkanaście, a nawet znuw się namyślał, czy nie wrucić do Neapolu i nie czekać tam na nadejście wiosny, ktura zresztą czyniła się wcześniejsza niż zwykle i ciepła. Pżez cały ten czas Winicjusz żył zamknięty w swym domu, z myślą o Ligii i o tyh wszystkih nowyh żeczah, kture zajmowały mu duszę i wnosiły do niej obce jej dotąd pojęcia i uczucia. Widywał tylko od czasu do czasu Glauka lekaża, kturego każde odwiedziny napełniały go wewnętżną radością, albowiem mugł z nim rozmawiać o Ligii. Glaukus nie wiedział wprawdzie, gdzie znalazła shronienie, zapewniał go jednak, że starsi otoczyli ją troskliwą opieką. Raz też, wzruszony smutkiem Winicjusza, powiedział mu, że Piotr Apostoł zganił Kryspa za to, iż wyżucał Ligii jej ziemską miłość. Młody patrycjusz usłyszawszy to pobladł ze wzruszenia. I jemu zdawało się niejednokrotnie, że nie jest obojętnym dla Ligii, ale ruwnież często wpadał w zwątpienie i niepewność, teraz zaś po raz pierwszy usłyszał potwierdzenie swoih pragnień i nadziei z ust obcyh, a do tego hżeścijańskih. W pierwszej hwili wdzięczności hciał biec do Piotra, dowiedziawszy się zaś, że nie masz go w mieście i że naucza w okolicy, zaklinał Glauka, by go do niego pżyprowadził, obiecując obdażyć za to hojnie ubogih gminy. Zdawało mu się, że jeśli Ligia go koha, to tym samym wszystkie pżeszkody są usunięte, gdyż gotuw był w każdej hwili uczcić Chrystusa. Lecz Glaukus, jakkolwiek namawiał go usilnie do pżyjęcia hżtu, nie śmiał mu ręczyć, czy zyszcze pżez to od razu Ligię, i muwił mu, że hżtu należy żądać dla hżtu samego i dla miłości Chrystusa, nie zaś dla innyh celuw. „Tżeba mieć i duszę hżeścijańską” — żekł mu — a Winicjusz, lubo każda pżeszkoda wzbużała go, poczynał już rozumieć, że Glaukus, jako hżeścijanin, muwi to, co muwić powinien. Sam on nie zdawał sobie dokładnie sprawy, że jedną z najgłębszyh zmian w jego natuże stanowiło to, iż dawniej mieżył ludzi i żeczy tylko pżez własny egoizm, obecnie zaś z wolna pżyuczał się do myśli, że inne oczy mogą inaczej patżeć, inne serce inaczej czuć i że słuszność nie zawsze toż samo znaczy, co osobista kożyść.

Rozdział tżydziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty

Cezar wruciwszy do Rzymu zły był, że wrucił, i po kilku dniah już zapłonął na nowo hęcią wyjazdu do Achai. Wydał nawet edykt, w kturym oświadczał, że nieobecność jego nie potrwa długo i że żeczy publiczne na żadną szkodę z tego powodu nie będą narażone. Za czym w toważystwie augustianuw, między kturymi znajdował się i Winicjusz, udał się na Kapitol, by złożyć bogom ofiary za pomyślną podruż. Lecz na drugi dzień, gdy z kolei odwiedził pżybytek Westy, zaszedł wypadek, ktury wpłynął na zmianę wszystkih zamiaruw. Nero nie wieżył w boguw, ale bał się ih, zwłaszcza zaś tajemnicza Westa taką pżejmowała go obawą, że na widok bustwa i świętego ognia włosy podniosły mu się nagle z pżerażenia, zwarły się zęby, drżenie pżebiegło po wszystkih członkah i osunął się na ręce Winicjusza, ktury wypadkiem znajdował się tuż za nim. Wyniesiono go natyhmiast ze świątyni i pżeprowadzono na Palatyn, gdzie, lubo niebawem pżyszedł zupełnie do siebie, nie opuszczał jednak łoża pżez cały dzień. Oświadczył też, ku wielkiemu zdziwieniu obecnyh, że zamiar wyjazdu odkłada stanowczo do czasuw puźniejszyh, gdyż bustwo ostżegło go tajemnie pżed pośpiehem. W godzinę puźniej głoszono już publicznie ludowi po całym Rzymie, że cezar widząc zasmucone tważe obywateli, powodowany miłością ku nim, jako ojciec ku dzieciom, zostaje z nimi, by dzielić ih uciehy i dolę. Lud, uradowany z postanowienia, a zarazem pewien, że nie hybią igżyska i rozdawnictwo zboża, zebrał się tłumnie pżed bramą Palatyńską, wydając okżyki na cześć boskiego cezara, uw zaś pżerwał grę w kości, w kturą się zabawiał z augustianami, i żekł:

Rozdział tżydziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty pierwszy

Pretorianie okrążali gaje rosnące po bżegah stawu Agryppy, aby zbyt wielkie tłumy widzuw nie pżeszkadzały cezarowi i jego gościom, gdyż i tak muwiono, że co tylko było w Rzymie odznaczającego się bogactwem, umysłem lub pięknością, stawiło się na ową ucztę, ktura nie miała ruwnej sobie w dziejah miasta. Tygellinus hciał wynagrodzić cezarowi odłożoną podruż do Achai, a zarazem pżewyższyć wszystkih, ktuży kiedykolwiek podejmowali Nerona, i dowieść mu, że nikt go tak zabawić nie potrafi. W tym celu, jeszcze bawiąc pży cezaże w Neapolis, a potem w Benewencie, czynił pżygotowania i wysyłał rozkazy, by z najodleglejszyh krańcuw świata sprowadzono zwieżęta, ptaki, żadkie ryby i rośliny, nie pomijając naczyń i tkanin, kture miały ucztę uświetnić. Dohody z całyh prowincji szły na zaspokojenie szalonyh pomysłuw, lecz na to potężny faworyt nie potżebował się oglądać. Wpływ jego wzrastał z dniem każdym. Tygellinus może nie był jeszcze Neronowi milszy od innyh, ale stawał się coraz niezbędniejszym. Petroniusz pżewyższał go nieskończenie polorem, umysłem, dowcipem i w rozmowah lepiej umiał bawić cezara, ale na swoje nieszczęście pżewyższał w tym i cezara, wskutek czego budził jego zazdrość. Nie umiał też być posłusznym we wszystkim nażędziem i cezar bał się jego zdania, gdy hodziło o żeczy smaku. Z Tygellinem zaś nie czuł się nigdy skrępowanym. Sama nazwa: arbiter elegantiarum, jaką nadawano Petroniuszowi, drażniła miłość własną Nerona, ktuż bowiem, jeśli nie on sam, powinien ją nosić? Tygellinus miał jednak tyle rozumu, iż zdawał sobie sprawę ze swyh brakuw, a widząc, że nie może iść w zawody ani z Petroniuszem, ani z Lukanem, ani z innymi, kturyh wyrużniało czy to urodzenie, czy talenty, czy nauka — postanowił zgasić ih podatnością swyh służb, a pżede wszystkim zbytkiem takim, żeby i wyobraźnia Nerona została nim udeżona.

Rozdział tżydziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty drugi

Petroniusz odszedł do domu wzruszając ramionami i niezadowolony mocno. Spostżegł teraz i on, że pżestali się z Winicjuszem rozumieć i że dusze ih rozbiegły się zupełnie. Niegdyś Petroniusz miał nad młodym żołnieżem ogromny wpływ. Był mu we wszystkim wzorem i często kilka ironicznyh słuw z jego strony wystarczało, by Winicjusza od czegoś powstżymać lub do czegoś pophnąć. Obecnie nie zostało z tego nic, tak dalece, że Petroniusz nie prubował nawet dawnyh sposobuw, czując, że jego dowcip i ironia ześlizną się bez żadnego skutku po nowyh pokładah, jakie na duszę Winicjusza nałożyła miłość i zetknięcie się z niepojętym światem hżeścijańskim. Doświadczony sceptyk rozumiał, że stracił klucz do tej duszy. Pżejmowało go też to niezadowoleniem, a nawet i obawą, kturą spotęgowały jeszcze wypadki tej nocy. „Jeśli to ze strony Augusty nie pżemijające zahcenie, lecz trwalsza żądza — myślał Petroniusz — to będzie jedno z dwojga: albo Winicjusz jej się nie opże i może być pżez lada wypadek zgubiony, albo, co dziś do niego podobne, opże się i w takim razie będzie zgubiony na pewno, a z nim mogę być i ja, hoćby dlatego, że jestem jego krewnym i że Augusta, objąwszy niehęcią całą rodzinę, pżeżuci wagę swego wpływu na stronę Tygellina...” I tak, i tak było źle. Petroniusz był człowiekiem odważnym i śmierci się nie bał, ale nie spodziewając się od niej niczego, nie hciał jej wywoływać. Po długim namyśle postanowił wreszcie, że najlepiej i najbezpieczniej będzie wyprawić Winicjusza z Rzymu w podruż. Ah, gdyby mugł dać mu w dodatku na drogę Ligię, byłby to z radością uczynił. Lecz i tak spodziewał się, że nie będzie mu go zbyt trudno namuwić. Wuwczas rozpuściłby na Palatynie wieść o horobie Winicjusza i odsunąłby niebezpieczeństwo zaruwno od niego jak i od siebie. Augusta ostatecznie nie wiedziała, czy była pżez Winicjusza poznana; mogła pżypuszczać, że nie, więc jej miłość własna dotyhczas niezbyt ucierpiała. Inaczej mogło być jednak w pżyszłości i należało temu zapobiec. Petroniusz hciał pżede wszystkim wygrać na czasie, rozumiał bowiem, że skoro raz cezar ruszy do Achai, wuwczas Tygellinus, ktury się na niczym z zakresu sztuki nie rozumiał, zejdzie na drugi plan i straci swuj wpływ. W Grecji Petroniusz pewien był zwycięstwa nad wszystkimi wspułzawodnikami.

Rozdział tżydziesty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty tżeci

Winicjusz udał się wprost do domu, w kturym zamieszkiwała Miriam. Pżed bramą spotkał Nazariusza, ktury zmieszał się na jego widok, ale on pozdrowił go upżejmie i kazał się prowadzić do mieszkania matki.

W mieszkaniu prucz Miriam zastał Piotra, Glauka, Kryspa, a nadto i Pawła z Tarsu, ktury świeżo był wrucił z Fregellae.

Na widok młodego trybuna zdziwienie odbiło się na wszystkih tważah, on zaś żekł:

— Pozdrawiam was w imię Chrystusa, kturego czcicie.

Rozdział tżydziesty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty czwarty

Hodząc po ogrudku Winicjusz opowiadał jej w krutkih, wyrwanyh z głębi serca słowah to, co pżed hwilą wyznał Apostołom: więc niepokuj swej duszy, zmiany, jakie w nim zaszły, i wreszcie tę niezmierną tęsknotę, ktura pżesłoniła mu życie od czasu, jak opuścił mieszkanie Miriam. Pżyznał się Ligii, że hciał o niej zapomnieć, ale nie mugł. Myślał o niej po całyh dniah i nocah. Pżypominał mu ją uw kżyżyk związany z gałązek bukszpanu, ktury mu zostawiła, a ktury umieścił w lararium i mimo woli czcił jak coś boskiego. I tęsknił coraz mocniej, bo kohanie było od niego silniejsze i już u Aulusów objęło całkiem jego duszę... Innym pżędą nić życia Parki, a jemu pżędła ją miłość, tęsknota i smutek. Złe były jego postępki, ale płynęły z miłości. Kohał ją u Aulusów i na Palatynie, i gdy ją widział na Ostrianum słuhającą słuw Piotra, i gdy szedł ją porywać z Krotonem, i gdy czuwała pży jego łożu, i gdy go opuściła. Pżyszedł oto Chilo, ktury odkrył jej mieszkanie i radził ją porwać, ale on wolał ukarać Chilona i pujść do Apostołów prosić o prawdę i o nią...

Rozdział tżydziesty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty piąty

Wieczorem dnia tego Winicjusz pżehodząc pżez Forum do domu spostżegł pży wejściu na Vicus Tuscus złoconą lektykę Petroniusza, niesioną pżez ośmiu Bityńczyków, i zatżymawszy ih znakiem ręki, zbliżył się do firanek.

— Obyś miał sen pżyjemny i błogi! — zawołał śmiejąc się na widok uśpionego Petroniusza.

— Ah, to ty! — żekł ocknąwszy się Petroniusz. — Tak, zdżemnąłem się, bom noc spędził na Palatynie. Teraz wybrałem się, by sobie kupić coś do czytania do Ancjum... Co słyhać?

Rozdział tżydziesty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty szusty

Wiadomo było w Rzymie, że cezar hce odwiedzić po drodze Ostię, a raczej największy statek na świecie, ktury świeżo pżywiuzł był zboże z Aleksandrii, stamtąd zaś drogą Pobrzeżną uda się do Ancjum. Rozkazy były wydane już kilka dni temu, dlatego od rana pży Porta Ostiensis zbierały się tłumy złożone z miejscowej gawiedzi i wszystkih naroduw świata, by oczy nasycić widokiem orszaku cesarskiego, kturemu plebs rzymski nigdy nie mugł się dostatecznie napatżyć. Do Ancjum droga nie była trudna ni daleka, w samym zaś mieście, złożonym z użądzonyh wspaniale pałacuw i willi, można było znaleźć wszystko, czego wymagała wygoda, a nawet najwyszukańszy uwczesny zbytek. Jednakże cezar miał zwyczaj zabierać ze sobą w drogę wszelkie pżedmioty, w kturyh miał upodobanie, począwszy od nażędzi muzycznyh i spżętuw domowyh, skończywszy na posągah i mozaikah, kture układano nawet wuwczas, gdy hciał na krutką tylko hwilę zatżymać się w drodze czy to dla odpoczynku, czy to dla posiłku. Z tego powodu toważyszyły mu w każdej wycieczce całe zastępy sług, nie licząc oddziałuw pretoriańskih i augustianuw, z kturyh każdy miewał osobny orszak niewolnikuw.

Rozdział tżydziesty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty siudmy

Winicjusz do Ligii:

„Niewolnik Flegon, pżez kturego posyłam ci ten list, jest hżeścijaninem, będzie zatem jednym z tyh, ktuży otżymają wolność z rąk twoih, najdroższa moja. Stary to sługa naszego domu, mogę więc pisać pżez niego z całą ufnością i bez obawy, aby list wpadł w inne ręce niż twoje. Piszę z Laurentum, gdzie zatżymaliśmy się z powodu upału. Otho posiadał tu wspaniałą willę, kturą swego czasu darował Poppei, a ta, lubo rozwiedziona z nim, uznała za stosowne zatżymać piękny podarek... Gdy myślę o tyh kobietah, kture mnie teraz otaczają, i o tobie, wydaje mi się, że z kamieni Deukaliona musiały powstać rużne, zgoła do siebie niepodobne gatunki ludzi, i że ty należysz do tego, ktury się zrodził z kryształu. Podziwiam cię i koham z całej duszy tak, że hciałbym ci muwić tylko o tobie i tżeba mi się zmuszać, bym ci pisał o podruży, o tym, co się ze mną dzieje, i o nowinah dworskih. Cezar był więc gościem Poppei, ktura w tajemnicy pżygotowała wspaniałe pżyjęcie. Niewielu zresztą zaprosiła augustianuw, ale i ja, i Petroniusz dostaliśmy wezwanie. Po prandium pływaliśmy złotymi łodziami po możu, kture było tak cihe, jakby spało, a tak niebieskie jak twoje oczy, o boska. Wiosłowaliśmy sami, albowiem pohlebiało to widocznie Auguście, że ją wiozą konsularni mężowie albo ih synowie. Cezar, stojąc u rudla w purpurowej todze, śpiewał hymn na cześć moża, ktury ułożył popżedniej nocy i do kturego dorobił muzykę wraz z Diodorem. Na innyh łodziah wturowali niewolnicy z Indii, ktuży umieją grać na konhah morskih, a wkoło ukazywały się liczne delfiny, jakby istotnie wywabione z głębin Amfitrydy muzyką. A ja, czy wiesz, com czynił? Otom myślał o tobie i tęskniłem za tobą, i hciałem zabrać to może, i tę pogodę, i tę muzykę, i oddać wszystko tobie. Czy hcesz, byśmy kiedyś zamieszkali nad bżegiem morskim, Augusto moja, z dala od Rzymu? Mam w Sycylii ziemię, gdzie jest las migdałuw, kture wiosną kwitną rużowo, a shodzą tak blisko do moża, że końce gałęzi prawie dotykają się wody. Tam będę kohał ciebie i wielbił tę naukę, kturej mnie Paweł nauczył, bo to już wiem, że ona nie pżeciwi się miłości i szczęściu. Czy hcesz? Lecz nim odpowiedź z twoih kohanyh ust usłyszę, piszę ci dalej, co się zdażyło na łodzi. Skoro bżeg został już daleko za nami, ujżeliśmy żagiel w dali pżed sobą i wnet powstała spżeczka, czy to zwyczajna łudź rybacka, czy wielki statek z Ostii. Rozpoznałem go pierwszy, a wuwczas Augusta żekła, że dla moih oczu nie ma widocznie nic skrytego, i spuściwszy nagle na tważ zasłonę, spytała, czy i tak bym nawet ją rozpoznał. Petroniusz odpowiedział zaraz, że za hmurą nawet i słońca dostżec nie można, lecz ona niby się śmiejąc, muwiła, iż tak bystry wzrok hyba jedna miłość mogłaby oślepić, i wymieniając rużne augustianki poczęła pytać i zgadywać, w kturej się koham. Odpowiadałem spokojnie, lecz ona w końcu wymieniła i twoje imię. Muwiąc o tobie odkryła znuw tważ i poczęła patżeć na mnie złymi i zarazem badawczymi oczyma. Prawdziwą wdzięczność czuję dla Petroniusza, ktury pohylił w tej hwili łudź, pżez co uwaga powszehna odwruciła się ode mnie; gdybym był bowiem usłyszał o tobie niehętne lub szyderskie słowa, byłbym nie umiał ukryć gniewu i musiałbym walczyć z hęcią rozbicia wiosłem głowy tej pżewrotnej i złej kobiecie... Wszak pamiętasz, com ci w wigilię wyjazdu opowiadał w domu Linusa o zajściu na stawie Agryppy? Petroniusz boi się o mnie i jeszcze dziś zaklinał mnie, bym nie drażnił miłości własnej Augusty. Ale Petroniusz już mnie nie rozumie i nie wie, że poza tobą nie masz dla mnie ni rozkoszy, ni piękności, ni kohania i że dla Poppei mam tylko wstręt i pogardę. Tyś już bardzo zmieniła duszę moją i tak dalece, że do dawnego życia już bym nawet wrucić nie umiał. Lecz nie obawiaj się, aby mnie tu mogło spotkać coś złego. Poppea nie koha mnie, bo ona nikogo kohać niezdolna, i jej zahcianki płyną tylko z gniewu na cezara, ktury jest jeszcze pod jej wpływem i ktury może nawet ją jeszcze miłuje, wszelako już jej nie szczędzi i nie ukrywa pżed nią swego bezwstydu i swyh występkuw. Powiem ci zresztą i inną żecz, ktura cię uspokoić powinna: oto Piotr żekł mi na wyjezdnym, abym się nie obawiał cezara, gdyż włos nie spadnie z głowy mojej, i ja mu wieżę. Jakiś głos muwi mi w duszy, że każde słowo jego musi się spełnić, że zaś on pobłogosławił miłość naszą, więc ani cezar, ani wszystkie potęgi Hadesu, ani samo nawet Przeznaczenie nie zdoła mi cię odebrać, o Ligio! Gdy o tym myślę, jestem szczęśliwy, jak gdybym był Niebem, kture samo jedno jest szczęśliwe i spokojne. Lecz ciebie, hżeścijankę, może uraża to, co muwię o Niebie i Przeznaczeniu? W takim razie pżebacz mi, bo gżeszę niehcący. Hżest jeszcze nie obmył mnie, ale serce moje jest jako czara prużna, kturą Paweł z Tarsu ma napełnić słodką nauką waszą, tym słodszą dla mnie, że jest twoją. Ty, boska, policz mi za zasługę hoć to, żem z tej czary wylał płyn, ktury ją napełniał popżednio, i że nie cofam jej, ale ją wyciągam jak człowiek spragniony, ktury stanął u czystego zdroju. Nieh znajdę łaskę w twyh oczah. W Ancjum dni i noce będą mi shodziły na słuhaniu Pawła, ktury wśrud moih ludzi w pierwszym już dniu podruży pozyskał wpływ taki, że otaczają go bez ustanku, widząc w nim nie tylko teumaturga, ale nadpżyrodzoną niemal istotę. Wczoraj widziałem radość na jego tważy, a gdym go spytał, co czyni, odżekł mi: „Sieję”. Petroniusz wie, iż on znajduje się między mymi ludźmi, i pragnie go widzieć, jak ruwnież Seneka, ktury słyszał o nim od Gallona. Ale już gwiazdy bledną, o Ligio, a poranny „Lucyfer” świeci coraz mocniej. Wkrutce jutżenka zarużowi może — i śpi wszystko naokuł, tylko ja myślę o tobie i koham cię. Bądź pozdrowiona wraz z zożą ranną, sponsa mea!”

Rozdział tżydziesty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty usmy

Winicjusz do Ligii:

„Czyś ty, droga, była kiedy z Aulusami w Ancjum? Jeśli nie, będę szczęśliwy, gdy ci je z czasem pokażę. Już od Laurentum ciągną się na pobżeżu wille jedna za drugą, a samo Ancjum to nieskończony szereg pałacuw i portykuw, kturyh kolumny pżeglądają się czasu pogody w wodzie. Mam i ja tu siedzibę tuż nad wodą, z oliwnikiem i lasem cyprysuw za willą, i gdy pomyślę, że ta siedziba stanie się kiedyś twoją, bielsze wydają mi się jej marmury, cienistsze ogrody i lazurowsze może. O Ligio, jak dobże jest żyć i kohać! Stary Menikles, ktury zażądza tu willą, posadził na łąkah pod mirtami całe kępy irysuw i na ih widok pżyszedł mi na myśl dom Aulusów, wasze impluvium i wasz ogrud, w kturym siadywałem pży tobie. I tobie te irysy będą pżypominały dom rodzinny, dlatego jestem pewien, że polubisz Ancjum i tę willę. Zaraz po pżybyciu długo rozmawialiśmy z Pawłem pży prandium. Muwiliśmy o tobie, a potem on począł nauczać, ja zaś słuhałem długo i to ci powiem tylko, że gdybym nawet tak umiał pisać jak Petroniusz, jeszcze bym nie potrafił wypowiedzieć ci wszystkiego, co pżeszło mi pżez myśl i duszę. Jam się nie spodziewał, że może być na świecie jeszcze takie szczęście, piękność i spokuj, o kturyh ludzie dotąd nie wiedzą. Lecz to wszystko howam na rozmowę z tobą, gdy z pierwszą wolną hwilą pżybędę do Rzymu. Powiedz mi, jak ziemia może pomieścić razem takih ludzi, jak Piotr Apostoł, jak Paweł z Tarsu i cezar? Pytam dlatego, żem wieczur po nauce Pawła spędził u Nerona, i czy wiesz, com tam usłyszał? Oto napżud on sam czytał swuj poemat o zbużeniu Troi i począł nażekać, że nigdy nie widział płonącego miasta. Zazdrościł Priamowi i zwał go szczęśliwym człowiekiem dlatego właśnie, iż mugł oglądać pożogę i zgubę ojczystego grodu. Na to Tygellinus żekł: „Powiedz słowo, boski, a wezmę pohodnię i nim noc upłynie, ujżysz płonące Ancjum”. Lecz cezar nazwał go głupcem. „Gdzież — muwił — pżyjeżdżałbym oddyhać morskim powietżem i ohraniać ten głos, kturym obdażyli mnie bogowie i o ktury, jak muwią, dla dobra ludu dbać powinienem? Zali nie Rzym mi szkodzi, zali nie duszne wyziewy z Subury i Eskwilinu nabawiają mnie hrypki i czyż palący się Rzym nie pżedstawiałby stokroć wspanialszego i tragiczniejszego widoku od Ancjum?” Tu wszyscy poczęli muwić, jaką tragedią niesłyhaną byłby obraz takiego miasta, kture podbiło świat, zmienionego w kupę siwyh popiołuw. Cezar zapowiedział, że wuwczas poemat jego pżeszedłby pieśni Homera, a potem jął muwić, jak odbudowałby miasto i jak by potomne wieki musiały podziwiać jego dzieło, wobec kturego zmalałyby wszystkie inne dzieła ludzkie. Wuwczas pijani biesiadnicy poczęli wołać: „Uczyń to! Uczyń!”, on zaś żekł: „Musiałbym mieć wierniejszyh i bardziej oddanyh mi pżyjaciuł”. Ja, wyznaję, słuhając tego zaniepokoiłem się zrazu, bo w Rzymie ty jesteś, carissima. Sam śmieję się teraz z tej obawy i myślę, że cezar i augustianie, jakkolwiek szaleni, nie odważyliby się podobnego szaleństwa dopuścić, a jednak, patż, jak człowiek boi się o swoje kohanie, jednak wolałbym, by dom Linusa nie stał na wąskim zatybżańskim zaułku i w dzielnicy zamieszkałej pżez obcą ludność, na kturą mniej by w danym razie zważano. Dla mnie same pałace palatyńskie nie byłyby mieszkaniem godnym ciebie, więc hciałbym także, by ci nie brakło niczego z tyh ozdub i wygud, do kturyh z dzieciństwa pżywykłaś. Pżenieś się do domu Aulusów, Ligio moja. Ja dużo tu o tym myślałem. Gdyby cezar był w Rzymie, wieść o twym powrocie mogłaby istotnie dojść pżez niewolnikuw na Palatyn, zwrucić na ciebie uwagę i ściągnąć pżeśladowanie za to, żeś się ośmieliła postąpić wbrew woli cezara. Ale on długo zostanie tu w Ancjum, a nim wruci, dawno i niewolnicy pżestaną o tym muwić. Linus i Ursus mogą zamieszkać z tobą. Zresztą żyję nadzieją, że zanim Palatyn ujży cezara, ty, moja boska, będziesz już mieszkała we własnym domu na Karynach. Błogosławiony dzień, godzina i hwila, w kturej pżestąpisz muj prug, i jeśli Chrystus, kturego uczę się wyznawać, to sprawi, nieh będzie błogosławione i Jego imię. Będę Mu służył i oddam za Niego życie i krew. Źle muwię: będziemy Mu służyli oboje, puki starczy nam pżędzy życia. Koham cię i pozdrawiam duszą całą”.

Rozdział tżydziesty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty dziewiąty

Ursus czerpał wodę w cysternie i ciągnąc sznurem podwujne amfory śpiewał pułgłosem dziwną pieśń ligijską, a zarazem spoglądał rozradowanymi oczyma na Ligię i Winicjusza, ktuży wśrud cyprysuw w ogrudku Linusa bielili się jak dwa posągi. Najmniejszy wiatr nie poruszał ih odzieży. Na świecie zapadał zmrok złoty i liliowy, oni zaś wśrud spokoju wieczora rozmawiali tżymając się za ręce.

— Czy nic złego spotkać cię nie może, Marku, za to, że opuściłeś Ancjum bez wiedzy cezara? — pytała Ligia.

Rozdział czterdziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty

W Ancjum tymczasem Petroniusz odnosił niemal każdego dnia nowe zwycięstwa nad augustianami wspułubiegającymi się z nim o łaskę cezara. Wpływ Tygellina upadł zupełnie. W Rzymie, gdy tżeba było usuwać ludzi, ktuży wydawali się niebezpieczni, łupić ih mienie, załatwiać sprawy polityczne, dawać widowiska, zdumiewające pżepyhem i złym smakiem, a wreszcie zaspakajać potworne zahcenia cezara, Tygellinus, zaruwno pżebiegły, jak gotuw na wszystko, okazywał się niezbędnym. Ale w Ancjum, wśrud pałacuw pżeglądającyh się w lazurah moża, cezar żył życiem helleńskim. Od rana do wieczora czytywano wiersze, rozprawiano nad ih budową i doskonałością, zahwycano się szczęśliwymi zwrotami, zajmowano się muzyką, teatrem, słowem, wyłącznie tym, co wynalazł i czym pżyozdobił życie geniusz grecki. Lecz w takih warunkah, niezruwnanie więcej wykształcony od Tygellina i innyh augustianuw, Petroniusz, dowcipny, wymowny, pełen subtelnyh poczuć i smaku, musiał uzyskać pżewagę. Cezar szukał jego toważystwa, zasięgał jego zdania, pytał o radę, gdy sam twożył, i okazywał pżyjaźń żywszą niż kiedykolwiek. Otaczającym wydawało się, że wpływ jego odniusł wreszcie ostateczne zwycięstwo, że pżyjaźń między nim i cezarem weszła już w okres stały i że pżetrwa lata. Ci nawet, ktuży dawniej okazywali niehęć wykwintnemu epikurejczykowi, poczęli go teraz otaczać i ubiegać się o jego łaski. Niejeden rad był nawet szczeże w duszy, że pżewagę uzyskał człowiek, ktury wiedział wprawdzie, co o kim ma myśleć, i pżyjmował ze sceptycznym uśmiehem pohlebstwa wczorajszyh wroguw, lecz czy to pżez lenistwo, czy pżez wytworność nie był mściwym i potęgi swej nie używał na cudzą zgubę lub szkodę. Bywały hwile, że mugł zgubić nawet i Tygellina, ale on wolał go wyśmiewać i wyprowadzać na jaw jego brak wykształcenia i pospolitość. Senat w Rzymie odethnął, gdyż od pułtora miesiąca żaden wyrok śmierci nie został wydany. I w Ancjum, i w mieście opowiadano wprawdzie dziwy o wyrafinowaniu, do jakiego doszła rozpusta cezara i jego faworyta, każdy jednak wolał czuć nad sobą cezara wyrafinowanego niż zezwieżęconego w rękah Tygellina. Sam Tygellinus tracił głowę i wahał się, czy nie dać za wygraną, albowiem cezar wielokrotnie odzywał się, że w całym Rzymie i na całym dwoże są tylko dwie dusze zdolne się zrozumieć i dwuh prawdziwyh Hellenów: on i Petroniusz.

Rozdział czterdziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty pierwszy

Nero grał i śpiewał hymn na cześć „Pani Cypru”, do kturego sam ułożył wiersze i muzykę. Był tego dnia pży głosie i czuł, że muzyka jego naprawdę porywa obecnyh, a poczucie to tyle dodało siły dźwiękom, kture z siebie wydobywał, i tak rozkołysało jego własną duszę, że wydawał się być nathniony. W końcu pobladł sam ze szczerego wzruszenia. Pierwszy też zapewne raz w życiu nie hciał słuhać pohwał obecnyh. Pżez hwilę siedział z rękoma wspartymi na cytże i z pohyloną głową, po czym powstał nagle i żekł:

Rozdział czterdziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty drugi

Winicjusz zaledwie miał czas rozkazać kilku niewolnikom, by jehali za nim, po czym wskoczywszy na konia, popędził wśrud głębokiej nocy pżez puste ulice Ancjum, w kierunku Laurentum. Wpadłszy pod wpływem straszliwej wieści w stan jakby szału i umysłowego zdziczenia, hwilami nie zdawał sobie dokładnie sprawy, co się z nim dzieje, miał tylko poczucie, że na tym samym koniu siedzi za jego plecami nieszczęście i kżycząc mu do uszu: „Rzym się pali!”, smaga jego samego, konia i pędzi ih w ten ogień. Położywszy swą odkrytą głowę na karku końskim, biegł w samej tunice na oślep, nie patżąc pżed siebie i nie zważając na pżeszkody, o kture mugł się roztżaskać. Wśrud ciszy i wśrud nocy, spokojnej i gwiaździstej, jeździec i koń, oblani blaskiem księżyca, czynili wrażenie sennyh widziadeł. Idumejski ogier, stuliwszy uszy i wyciągnąwszy szyję, mknął jak stżała mijając nieruhome cyprysy i białe, pohowane wśrud nih wille. Tętent kopyt o płyty kamienne budził tu i uwdzie psy, kture szczekaniem pżeprowadzały dziwne zjawisko, potem zaś, zaniepokojone jego nagłością, poczynały wyć podnosząc paszcze do księżyca. Niewolnicy biegnący za Winicjuszem, mając konie o wiele gorsze, wkrutce pozostali w tyle. On sam, pżebiegłszy jak buża śpiące Laurentum, zawrucił ku Ardei, w kturej ruwnież jak w Arycji, w Bovillae i Ustrinum, tżymał od czasu pżyjazdu do Ancjum rozstawne konie, aby muc w jak najkrutszym czasie pżebiegać pżestżeń dzielącą go od Rzymu. Pamiętając o tym wydobywał ostatki sił z konia. Za Ardeą wydało mu się, że niebo w pułnocno-wshodniej stronie powleka się rużowym odblaskiem. Mogła to być i zoża ranna, gdyż godzina była puźna, dzień zaś czynił się wcześnie w lipcu. Lecz Winicjusz nie mugł powstżymać okżyku rozpaczy i wściekłości, wydało mu się bowiem, że to jest łuna pożogi. Pżypomniały mu się słowa Lekaniusza: „Miasto całe jednym możem płomieni!” — i pżez hwilę czuł, że grozi mu naprawdę szaleństwo, stracił bowiem całkowicie nadzieję, by mugł uratować Ligię, a nawet dobiec, zanim miasto nie zmieni się w jeden stos popiołu. Myśli jego stały się teraz jeszcze szybsze niż pęd konia i gnały pżed nim jak stado czarnego ptactwa — rozpaczliwe i potworne. Nie wiedział wprawdzie, ktura część miasta zaczęła płonąć, pżypuszczał jednak, że dzielnica zatybżańska, pełna skupionyh domuw, składuw dżewa i drewnianyh bud, w kturyh spżedawano niewolnikuw, pierwsza mogła stać się pastwą płomienia. W Rzymie pożary zdażały się dość często, pży kturyh ruwnie często pżyhodziło do gwałtuw i rabunkuw, zwłaszcza w dzielnicah zamieszkałyh pżez ludność ubogą i na wpuł barbażyńską — cuż więc mogło dziać się na takim Zatybrzu, kture było gniazdem hałastry pohodzącej ze wszystkih stron świata? Tu Ursus ze swą nadludzką siłą mignął się w głowie Winicjusza, lecz cuż mugł poradzić hoćby nie człowiek, ale tytan, pżeciw niszczącej sile ognia? Obawa buntu niewolnikuw była ruwnież zmorą, ktura dusiła Rzym od lat całyh. Muwiono, iż setki tysięcy tyh ludzi maży o czasah Spartakusa i czeka tylko na sposobną hwilę, by hwycić za broń pżeciw ciemięzcom i miastu. A oto hwila nadeszła! Być może, że tam w mieście obok pożogi wre żeź i wojna. Może nawet pretorianie żucili się na miasto i mordują z rozkazu cezara. I włosy powstały nagle z pżerażenia na głowie Winicjusza. Pżypomniał sobie wszystkie rozmowy o pożarah miast, kture od pewnego czasu z dziwną uporczywością prowadzono na dwoże cezara, pżypomniał sobie jego skargi, że musi opisywać płonące miasto nie widząc nigdy prawdziwego pożaru, jego pogardliwą odpowiedź Tygellinowi, ktury podejmował się podpalić Ancjum lub sztuczne drewniane miasto, wreszcie jego nażekania na Rzym i smrodliwe zaułki Subury. Tak! To cezar kazał spalić miasto! On jeden mugł się na to ważyć, tak jak jeden Tygellinus mugł się podjąć wykonania podobnego rozkazu. A jeśli Rzym płonie z rozkazu cezara, to ktuż może zaręczyć, że i ludność nie zostanie z jego rozkazu wymordowana. Potwur był zdolnym i do takiego czynu. Więc pożar, bunt niewolnikuw i żeź! Jakiś straszliwy haos, jakieś rozpętanie niszczącyh żywiołuw i wściekłości ludzkiej, a w tym wszystkim Ligia! Jęki Winicjusza pomieszały się z hrapaniem i jękami konia, ktury biegnąc drogą wznoszącą się ciągle do Arycji w gurę, pędził już ostatkiem thu. Kto ją wyrwie z płonącego miasta i kto może ją ocalić? Tu Winicjusz, położywszy się całkiem na koniu, wpił palce we włosy, gotuw z bulu kąsać kark koński. Lecz w tej hwili jakiś jeździec pędzący ruwnież jak wiher, ale ze strony pżeciwnej, do Ancjum, kżyknął pżebiegając koło niego: „Roma ginie!”, i popędził dalej. Do uszu Winicjusza doszedł tylko jeszcze wyraz: „bogowie”, resztę zgłuszył tętent kopyt. Lecz uw wyraz wytżeźwił go. Bogowie!... Winicjusz podniusł nagle głowę i wyciągnąwszy ramiona ku niebu nabitemu gwiazdami, począł się modlić: „Nie was wzywam, kturyh świątynie płoną, ale Ciebie!... Tyś sam cierpiał, Tyś jeden miłosierny! Tyś jeden rozumiał ludzki bul! Tyś pżyszedł na świat, by ludzi nauczyć litości, więc ją teraz okaż! Jeśliś jest taki, jak muwią Piotr i Paweł, to mi uratuj Ligię. Weź ją na ręce i wynieś z płomieni. Ty to możesz! Oddaj mi ją, a ja ci oddam krew. A jeśli dla mnie nie zehcesz tego uczynić, to uczyń dla niej. Ona Cię koha i ufa Ci. Obiecujesz życie po śmierci i szczęście, ale szczęście po śmierci nie minie, a ona nie hce jeszcze umierać. Daj jej żyć. Weź ją na ręce i wynieś z Rzymu. Ty możesz, hybabyś nie hciał...”

Rozdział czterdziesty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty tżeci

W miarę jak Winicjusz zbliżał się do muruw, okazywało się, że łatwiej było pżyjehać do Rzymu niż dostać się do środka miasta. Pżez drogę Appijską trudno było się pżecisnąć z powodu natłoku ludzi. Domy, pola, cmentaże, ogrody i świątynie, leżące po obu jej stronah, zmienione były w obozowiska. W świątyni Marsa, leżącej tuż koło Porta Appia, tłum odbił dżwi, aby w jej wnętżu znaleźć pżytułek na noc. Na cmentażah brano w posiadanie większe grobowce i toczono o nie walki, kture dohodziły do rozlewu krwi. Ustrinum ze swoim nieładem dawało zaledwie lekki pżedsmak tego, co działo się pod murami samego miasta. Ustał wszelki wzgląd na powagę prawa, na użąd, na węzły rodzinne, na rużnice stanu. Widziano niewolnikuw okładającyh kijami obywateli. Gladiatorowie, pijani winem złupionym w Emporium, połączywszy się w duże gromady pżebiegali z dzikimi okżykami place pżydrożne, rozpędzając ludzi, tratując, łupiąc. Mnustwo barbażyńcuw, wystawionyh na spżedaż w mieście, pouciekało z bud spżedażnyh. Pożar i zaguba miasta były dla nih zarazem końcem niewoli i godziną pomsty, toteż gdy osiadła ludność, ktura w ogniu traciła całe mienie, wyciągała z rozpaczą ręce do boguw wołając o ratunek, oni z wyciem radości rozbijali tłumy, ściągając ludziom odzież z ramion i porywając młodsze niewiasty. Łączyli się z nimi niewolnicy z dawna już służący w Rzymie, nędzaże nie mający nic na ciele prucz wełnianej opaski na biodrah, straszne postacie z zaułkuw, kturyh po dniu nie widywało się niemal nigdy na ulicah i kturyh istnienia w Rzymie trudno się było domyśleć. Tłum ten, złożony z Azjatów, Afrykanów, Greków, Traków, Germanów i Brytanów, wżeszczący wszystkimi językami ziemi, dziki i rozpasany, szalał sądząc, iż nadeszła hwila, w kturej wolno mu sobie wynagrodzić za lata cierpień i nędzy. Wśrud tej rozkołysanej ciżby ludzkiej, w blasku dnia i pożogi migotały hełmy pretorianuw, pod kturyh opiekę hroniła się ludność spokojniejsza i ktuży w wielu miejscah wstępnym bojem musieli udeżać na rozbestwioną tłuszczę. Winicjusz widział w życiu swoim zdobywane miasta, lecz nigdy oczy jego nie patżyły na widowisko, w kturym by rozpacz, łzy, bul, jęki, dzika radość, szaleństwo, wściekłość i rozpasanie zmieszały się razem w taki niezmierny haos. Nad tą zaś falującą, obłąkaną ciżbą ludzką huczał pożar, płonęło na wzgużah największe w świecie miasto, śląc w zamieszanie swuj ognisty oddeh i pżykrywając je dymami, nad kturymi nie było już widać błękitu nieba. Młody trybun z największym wysileniem, narażając co hwila życie, dotarł wreszcie do bramy Appijskiej, lecz tu spostżegł, że pżez dzielnicę Porta Capena nie będzie mugł dostać się do miasta nie tylko z powodu ciżby, lecz i dla straszliwego żaru, od kturego tuż za bramą drżało całe powietże. Pży tym most pży Porta Trigemina, napżeciw świątyni Bonae Deae, jeszcze nie istniał, hcąc więc dostać się za Tyber tżeba było pżedżeć się aż do mostu Palowego, to jest pżejehać koło Awentynu, pżez część miasta zalaną jednym możem płomieni. Było to zupełnym niepodobieństwem. Winicjusz zrozumiał, że musi wrucić w kierunku Ustrinum, tam skręcić z drogi Appijskiej, pżejehać żekę poniżej miasta i dostać się na Via Portuensis, ktura wiodła wprost na Zatybrze. Nie było i to żeczą łatwą z powodu coraz większego zamętu panującego na drodze Appijskiej. Tżeba tam było torować sobie drogę hyba mieczem, Winicjusz zaś nie miał broni, wyjehał bowiem z Ancjum tak, jak wieść o pożaże zastała go w willi cezara. Lecz pży Źródle Merkurego ujżał znajomego centuriona pretorianuw, ktury na czele kilkudziesięciu ludzi bronił pżystępu do obrębu świątyni, i kazał mu jehać za sobą, ten zaś poznawszy trybuna i augustianina nie śmiał się rozkazowi spżeciwić.

Rozdział czterdziesty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty czwarty

Łuna od palącego się miasta zalała niebo tak szeroko, jak wzrok ludzki mugł sięgnąć. Zza wzguż wytoczył się księżyc wielki i pełny, ktury rozgożał wnet od blasku i pżybrawszy barwę rozpalonej miedzi zdawał się ze zdumieniem spoglądać na ginący grud światowładny. W zarużowionyh pżepaściah nieba świeciły ruwnież rużowe gwiazdy, lecz w pżeciwieństwie do zwykłyh nocy ziemia jaśniejsza była od niebios. Rzym oświecał na kształt olbżymiego stosu całą Kampanię. Pży krwawym blasku widać było dalsze wzguża miasta, wille, świątynie, pomniki i akwedukty biegnące ze wszystkih okolicznyh gur ku miastu, na akweduktah zaś roje ludzi, ktuży shronili się tam dla bezpieczeństwa lub dla pżypatrywania się pożarowi.

Rozdział czterdziesty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty piąty

Makrynus tkacz, do kturego domu pżyniesiono Winicjusza, obmył go, zaopatżył w odzież i posilił, po czym młody trybun odzyskawszy zupełnie siły oświadczył, że tejże jeszcze nocy rozpocznie dalsze poszukiwania za Linusem. Makryn, ktury był hżeścijaninem, potwierdził słowa Chilona, że Linus wraz ze starszym kapłanem Klemensem udali się do Ostrianum, gdzie Piotr miał hżcić całe gromady zwolennikuw nowej nauki. W dzielnicy wiadomo było hżeścijanom, że Linus pieczę nad domem swym powieżył od dwuh dni niejakiemu Gajusowi. Dla Winicjusza stanowiło to dowud, że ani Ligia, ani Ursus nie pozostali w domu i że musieli udać się ruwnież do Ostrianum.

Rozdział czterdziesty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty szusty

Miasto płonęło ciągle. Wielki Cyrk zapadł w gruzy, potem zaś w dzielnicah, kture pierwsze zaczęły płonąć, zapadały całe zaułki i ulice. Po każdym takim upadku słupy płomienia wzbijały się pżez hwilę aż pod niebo. Wiatr zmieniał się i wiał teraz z niezmierną siłą od strony moża, niosąc na Caelius, na Esquilinus i na Viminalis fale ognia, głowni i węgli. Pomyślano już jednak o ratunku. Z rozkazu Tygellina, ktury tżeciego dnia nadbiegł z Ancjum, poczęto bużyć domy na Eskwilinie, aby ogień trafiwszy na puste miejsca zgasł sam pżez się. Był to jednak czczy ratunek, pżedsięwzięty dla ocalenia resztek miasta, albowiem o ocaleniu tego, co już płonęło, nie było co i myśleć. Należało pży tym zapobiegać i dalszym następstwom klęski. Wraz z Rzymem ginęły niezmierne bogactwa, ginęło całe mienie jego mieszkańcuw, tak że wokuł muruw koczowały teraz setki tysięcy samyh nędzaży. Drugiego już dnia głud począł doskwierać tej ciżbie ludzkiej, niezmierne bowiem zapasy żywności nagromadzone w mieście gożały z nim razem, w powszehnym zaś zamęcie i rozpżężeniu użęduw nikt dotąd nie pomyślał, aby sprowadzić nowe. Dopiero po pżybyciu Tygellina poszły do Ostii odpowiednie rozkazy, ale tymczasem ludność poczęła pżybierać coraz groźniejszą postawę.

Rozdział czterdziesty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty siudmy

Ogień tymczasem dosięgnął do Via Nomentana, a od niej, wraz ze zmianą wiatru, zwrucił się ku Via Lata i ku Tybrowi, okrążył Kapitol, rozlał się po Forum Boarium i niszcząc wszystko, co w pierwszym pędzie pominął, zbliżył się znuw do Palatynu. Tygellinus, zebrawszy wszystkie siły pretorianuw, słał gońca za gońcem do zbliżającego się cezara z oznajmieniem, że nic nie straci ze wspaniałości widowiska, albowiem pożoga wzmogła się jeszcze. Lecz Nero hciał pżybyć w nocy, aby tym lepiej nasycać się obrazem ginącego miasta. W tym celu zatżymał się w okolicah Aqua Albana i wezwawszy do namiotu tragika Aliturusa układał z pomocą jego postawę, tważ, wejżenie i uczył się odpowiednih ruhuw, spierając się z nim zawzięcie, czy pży słowah: „O święty grodzie, kturyś się wydawał trwalszym od Idy” — ma podnieść do gury obie ręce, czy też tżymając w jednej formingę opuścić ją wzdłuż ciała, a podnieść tylko drugą. I pytanie to wydawało mu się w tej hwili ważniejszym od wszystkih innyh. Wyruszywszy wreszcie o zmieżhu, zasięgał jeszcze rady Petroniusza, czy by w wierszu poświęconym klęsce nie umieścić kilku wspaniałyh bluźnierstw pżeciw bogom i czy by takowe, biorąc ze stanowiska sztuki, nie musiały same pżez się wyrwać się z ust w podobnym położeniu człowiekowi tracącemu ojczyznę.

Rozdział czterdziesty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty usmy

Słowa Apostoła wlały ufność w dusze hżeścijan. Koniec świata wydawał im się zawsze bliskim, poczęli jednak wieżyć, że straszliwy sąd nie nastąpi natyhmiast i że pżedtem jeszcze zobaczą może koniec panowania Nerona, kture uważali za panowanie Antychrysta, i karę Boską na wołające o pomstę jego zbrodnie. Pokżepieni więc w sercah, poczęli rozhodzić się po ukończeniu modłuw z podziemia i wracać do swyh tymczasowyh shronisk, a nawet i na Zatybrze, gdyż pżyszły wieści, że ogień, podłożony w kilkunastu miejscah, zwrucił się wraz ze zmianą wiatru znuw ku żece i strawiwszy tu i uwdzie, co mugł strawić, pżestał się szeżyć.

Rozdział czterdziesty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty dziewiąty

Obozowiska ludzkie rozłożyły się we wspaniałyh ogrodah cezara, dawnyh Domicji i Agrypiny, na polu Marsowym, w ogrodah Pompejusza, Salustiusza i Mecenasa. Pozajmowano portyki, budynki pżeznaczone na grę w piłkę, rozkoszne domy letnie i szopy zbudowane dla zwieżąt. Pawie, flamingi, łabędzie i strusie, gazele i antylopy z Afryki, jelenie i sarny, służące za ozdobę ogroduw, poszły pod nuż tłuszczy. Żywność poczęto sprowadzać z Ostii tak obficie, że po tratwah i rużnorodnyh statkah można było pżehodzić z jednej strony Tybru na drugą, jak po moście. Rozdawano zboże po niesłyhanie niskiej cenie tżeh sestercyj, a uboższym całkiem darmo. Ściągnięto niezmierne zapasy wina, oliwy i kasztanuw; z gur pżypędzano codziennie stada wołuw i owiec. Nędzaże, kryjący się pżed pożarem w zaułkah Subury i pżymierający w zwykłyh czasah głodem, żyli obecnie lepiej niż popżednio. Groźba głodu została stanowczo usuniętą, natomiast trudniej było zapobiec rozbojom, grabieży i nadużyciom. Koczujące życie zapewniało bezkarność żezimieszkom, tym bardziej że głosili się wielbicielami cezara i nie żałowali mu oklaskuw, gdziekolwiek się ukazał. Gdy pży tym użędy siłą żeczy były zawieszone, a zarazem brakło na miejscu i dostatecznej siły zbrojnej, ktura mogłaby swawoli zapobiec, w mieście, zamieszkałym pżez męty całego uwczesnego świata, działy się żeczy pżehodzące wyobraźnię ludzką. Co noc zdażały się bitwy, morderstwa, porywania kobiet i paholąt. Pży Porta Mugionis, gdzie był postuj dla pżypędzanyh z Kampanii stad, pżyhodziło do walk, w kturyh ginęły setki ludzi. Co rano bżegi Tybru roiły się od utopionyh ciał, kturyh nikt nie gżebał, a kture gnijąc szybko wskutek upałuw, zwiększonyh jeszcze pożarem, napełniały powietże smrodliwymi wyziewami. W obozowiskah wszczęły się horoby i lękliwsi pżewidywali wielką zarazę.

Rozdział pięćdziesiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty

Petroniusz udał się do siebie, Nero zaś z Tygellinem pżeszli do atrium Poppei, gdzie czekali na nih ludzie, z kturymi prefekt popżednio rozmawiał.

Było tam dwuh „rabbih” z Zatybrza, pżybranyh w długie uroczyste szaty, z mitrami na głowah, młody pisaż, ih pomocnik, oraz Chilo. Na widok cezara kapłani pobledli ze wzruszenia i podniusłszy na wysokość ramion ręce, pohylili głowy aż do dłoni.

— Witaj, monarho monarhuw i krulu kruluw — żekł starszy — witaj, władco ziemi, opiekunie ludu wybranego i cezaże, lwie między ludźmi, kturego panowanie jest jako światłość słoneczna i jako cedr libański, i jako źrudło, i jako palma, i jako balsam jeryhoński!...

Rozdział pięćdziesiąty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty pierwszy

Petroniusz wyszedłszy od cezara kazał się nieść do swego domu na Karynach, ktury, otoczony z tżeh stron ogrodem i mając z pżodu małe forum Cecyliów, wyjątkowo ocalał w czasie pożaru.

Z tego powodu inni augustianie, ktuży potracili domy, a w nih mnustwo bogactw i dzieł sztuki, nazywali Petroniusza szczęśliwym. Muwiono zresztą o nim od dawna, że jest pierworodnym synem Fortuny, a coraz żywsza pżyjaźń, jaką mu w ostatnih czasah okazywał cezar, zdawała się potwierdzać słuszność tego mniemania.

Rozdział pięćdziesiąty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty drugi

Okżyk: „Hżeścijanie dla lwuw!” rozlegał się ciągle we wszystkih dzielnicah miasta. W pierwszej hwili nie tylko nikt nie wątpił, że oni byli prawdziwymi sprawcami klęski, ale nikt nie hciał wątpić, albowiem kara ih miała być zarazem wspaniałą zabawą dla ludu. Lecz rozszeżyło się mniemanie, że klęska nie pżybrałaby tak straszliwyh rozmiaruw, gdyby nie gniew boguw, nakazano więc w świątyniah piacula, czyli ofiary oczyszczalne. Z porady Ksiąg Sybilijskich senat użądził uroczystości i publiczne modły do Wulkana, do Cerery i do Prozerpiny. Matrony składały ofiary Junonie; cała ih procesja udała się aż na bżeg moża, by zaczerpnąć wody i skropić nią posąg bogini. Zamężne niewiasty pżygotowywały uczty bogom i nocne czuwania. Cały Rzym oczyszczał się z gżehuw, składał ofiary i pżejednywał Nieśmiertelnych. A tymczasem wśrud zgliszcz wytykano nowe szerokie ulice. Tu i uwdzie pozakładano już fundamenty wspaniałyh domuw, pałacuw i świątyń. Pżede wszystkim jednak budowano z niesłyhanym pośpiehem ogromne drewniane amfiteatry, w kturyh mieli konać hżeścijanie. Zaraz po naradzie w domu Tyberiusza poszły rozkazy do prokonsuluw, aby dostarczyli dzikih zwieżąt. Tygellinus opustoszył vivaria wszystkih miast italskih, nie wyłączając pomniejszyh. W Afryce użądzono z jego polecenia olbżymie łowy, w kturyh cała miejscowa ludność musiała brać udział. Sprowadzono słonie i tygrysy z Azji, krokodyle i hipopotamy z Nilu, lwy z Atlasu, wilki i niedźwiedzie z Pirenejów, zaciekłe psy z Hibernii, psy molosy z Epiru, bawoły i olbżymie srogie tury z Germanii. Z powodu ilości uwięzionyh igżyska miały pżejść ogromem wszystko, co dotyhczas widziano. Cezar zapragnął zatopić wspomnienia pożaru w krwi i upoić nią Rzym, więc nigdy rozlew jej nie zapowiadał się wspanialej.

Rozdział pięćdziesiąty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty tżeci

I wszystko zawiodło. Winicjusz zniżył się do tego stopnia, że szukał poparcia u wyzwoleńcuw i niewolnic, tak cezara, jak i Poppei, pżepłacał ih czcze obietnice, zjednywał sobie bogatymi podarkami ih względy. Odnalazł pierwszego męża Augusty, Rufiusa Kryspinusa, i uzyskał od niego list; podarował wille w Ancjum synowi jej z pierwszego małżeństwa, Rufiusowi, lecz rozgniewał tym tylko cezara, ktury pasierba nienawidził. Pżez umyślnego gońca pisał do drugiego męża Poppei, Othona, do Hiszpanii, ofiarował całe swe mienie i siebie samego, aż wreszcie spostżegł, że był tylko igraszką ludzi i że gdyby był udawał, iż więzienie Ligii mało go obhodzi, byłby ją prędzej uwolnił.

Rozdział pięćdziesiąty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty czwarty

Winicjusz opuściwszy Apostoła szedł do więzienia z odrodzonym pżez nadzieję sercem. Gdzieś w głębi duszy kżyczała mu jeszcze rozpacz i pżerażenie, lecz on tłumił w sobie te głosy. Wydało mu się niepodobieństwem, by wstawiennictwo Bożego namiestnika i potęga jego modlitwy miały pozostać bez skutku. Bał się nie mieć nadziei, bał się wątpić. „Będę wieżył w miłosierdzie Jego — muwił do siebie — hoćbym ją ujżał w paszczy lwa”. I na tę myśl, hoć drżała w nim dusza i pot zimny oblewał mu skronie, wieżył. Każde udeżenie jego serca było teraz modlitwą. Poczynał rozumieć, że wiara gury porusza, albowiem poczuł w sobie jakąś dziwną siłę, kturej nie odczuwał pżedtem. Zdawało mu się, że potrafi nią dokonać takih żeczy, kture jeszcze wczoraj nie były w jego mocy. Hwilami miał wrażenie, jakby złe już minęło. Gdy rozpacz odzywała się jeszcze jękiem w jego duszy, pżypominał sobie tę noc i tę świętą sędziwą tważ, wzniesioną ku niebu w modlitwie. „Nie! Chrystus nie odmuwi pierwszemu uczniowi swemu i pasteżowi tżody! Chrystus mu nie odmuwi, a ja nie zwątpię”.

Rozdział pięćdziesiąty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty piąty

Ligia w długim, pośpiesznie pisanym liście żegnała na zawsze Winicjusza. Wiadomo jej było, że do więzienia nie wolno już nikomu pżyhodzić i że będzie mogła widzieć Winicjusza dopiero z areny. Toteż prosiła go, by dowiedział się, kiedy pżypadnie ih kolej, i by był na igżysku, albowiem hciała raz jeszcze zobaczyć go za życia. W liście jej nie znać było bojaźni. Pisała, że i ona, i inni tęsknią już do areny, na kturej znajdą wyzwolenie z więzienia. Spodziewając się pżyjazdu Pomponii i Aulusa, błagała, by pżyszli i oni. W każdym jej słowie widać było uniesienie i to oderwanie się od życia, w kturym żyli wszyscy uwięzieni, a zarazem niezahwianą wiarę, że obietnice spełnić się muszą za grobem. „Czy Chrystus (pisała) teraz, czy po śmierci mnie wyzwoli, On ci obiecał mnie pżez usta Apostoła, a więc ja twoja”. I zaklinała go, by jej nie żałował i nie dał się opanować bulowi. Śmierć nie była dla niej rozerwaniem ślubuw. Z ufnością dziecka upewniała Winicjusza, że zaraz po męce w arenie powie Chrystusowi, iż w Rzymie został jej nażeczony, Marek, ktury tęskni po niej całym sercem. I myślała, że może Chrystus pozwoli wrucić na hwilę jej duszy do niego, aby mu powiedzieć, że żyje, że męki nie pamięta i że jest szczęśliwa. Cały jej list thnął szczęściem i ogromną nadzieją. Była w nim tylko jedna prośba związana ze sprawami ziemi, aby Winicjusz zabrał ze spoliarium jej ciało i pohował ją jako swoją żonę w grobowcu, w kturym sam niegdyś miał spocząć.

Rozdział pięćdziesiąty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty szusty

Zanim Flawiusze wznieśli Koloseum, amfiteatra w Rzymie budowano pżeważnie z dżewa, toteż wszystkie niemal spłonęły w czasie pożaru. Nero jednak dla wyprawienia pżyobiecanyh igżysk kazał wznieść kilka, a między nimi jeden olbżymi, na ktury zaraz po ugaszeniu ognia poczęto sprowadzać możem i Tybrem potężne pnie dżew, wyciętyh na stokah Atlasu. Ponieważ igżyska wspaniałością i liczbą ofiar miały pżejść wszystkie popżednie, dodano więc obszerne pomieszczenia dla ludzi i zwieżąt. Tysiące żemieślnikuw pracowało nad budową dniem i nocą. Budowano i ozdabiano bez wythnienia. Lud opowiadał sobie cuda o oparciah wykładanyh brązem, bursztynem, kością słoniową, perłowcem i skorupnikiem zamorskih żułwiuw. Biegnące wzdłuż siedzeń kanały, napełnione lodowatą wodą z gur, miały utżymywać w budynku hłud pżyjemny, nawet w czasie największyh upałuw. Olbżymie purpurowe velarium zabezpieczało od promieni słonecznyh. Między żędami siedzeń ustawiono kadzielnice do palenia wonności arabskih; w guże pomieszczono pżyżądy do skrapiania widzuw rosą szafranową i werweną. Słynni budowniczowie, Sewerus i Ceder, wysilili całą swą wiedzę, by wznieść amfiteatr niezruwnany, a zarazem mogący pomieścić taką liczbę ciekawyh, jakiej dotąd żaden ze znanyh nie mugł pomieścić.

Rozdział pięćdziesiąty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty siudmy

Tymczasem słońce zniżyło się ku zahodowi i zdawało się się roztapiać w zożah wieczornyh. Widowisko było skończone. Tłumy poczęły opuszczać amfiteatr i wylewać się pżez wyjścia, zwane vomitoriami, na miasto. Augustianie tylko zwłuczyli, czekając, zanim pżepłynie fala. Cała gromada ih, opuściwszy swe miejsca, zebrała się pży podium, w kturym cezar ukazał się znowu, by słuhać pohwał. Jakkolwiek widzowie nie szczędzili mu oklaskuw zaraz po ukończeniu pieśni, dla niego nie było to dosyć, spodziewał się bowiem zapału dohodzącego do szaleństwa. Na prużno też bżmiały teraz hymny pohwalne, prużno westalki całowały jego „boskie” dłonie, a Rubria shyliła się pży tym tak, że aż rudawa jej głowa dotknęła jego piersi. Nero nie był zadowolony i nie umiał tego ukryć. Dziwiło go też i niepokoiło zarazem, że Petroniusz zahowuje milczenie. Jakieś pohwalne, a zarazem trafnie podnoszące zalety pieśni słowo z jego ust byłoby mu w tej hwili wielką pociehą. Wreszcie, nie mogąc wytżymać, skinął na niego, a gdy uw wszedł do podium, żekł:

Rozdział pięćdziesiąty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty usmy

Tżydniowy deszcz, zjawisko wyjątkowe w Rzymie podczas lata, i grady, padające wbrew pżyrodzonemu pożądkowi nie tylko w dzień i wieczorami, ale nawet wśrud nocy, pżerwały widowiska. Lud począł trwożyć się. Pżepowiadano nieurodzaj na winograd, a gdy pewnego popołudnia piorun stopił na Kapitolu brązowy posąg Cerery, nakazano ofiary w świątyni Jowisza Salwatora. Kapłani Cerery rozpuścili wieść, że gniew boguw zwrucił się na miasto z powodu zbyt opieszałego wymiaru kary na hżeścijan, tłumy więc jęły domagać się, by bez względu na pogodę pżyśpieszono dalszy ciąg igżysk, i radość ogarnęła cały Rzym, gdy ogłoszono wreszcie, że po tżeh dniah pżerwy ludus rozpocznie się na nowo.

Rozdział pięćdziesiąty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty dziewiąty

— Panie — muwił Chilo — teraz jest może jak oliwa i fale zdają się spać... Jedźmy do Achai. Tam czeka cię sława Apollina, tam czekają cię wieńce, tryumfy, tam ludzie cię ubustwiają, a bogowie pżyjmą jak ruwnego sobie gościa, tu zaś, panie...

I pżerwał, albowiem dolna warga poczęła mu się tżąść tak silnie, że jego słowa pżeszły w niezrozumiałe dźwięki.

— Pojedziemy po skończonyh igżyskah — odżekł Nero. — Wiem, że i tak już niektuży nazywają hżeścijan innoxia corpora. Gdybym odjehał, zaczęliby to powtażać wszyscy. Czego się ty boisz, zmurszała bedłko?

Rozdział sześćdziesiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty

Od kilku dni Winicjusz spędzał noce za domem. Petroniuszowi pżyhodziło do głowy, że on może znuw ułożył jakiś nowy plan i pracuje nad uwolnieniem Ligii z Eskwilińskiego więzienia, nie hciał go już jednak o nic pytać, by nie pżynieść nieszczęścia robocie. Ten wykwintny sceptyk stał się także pod pewnym względem pżesądnym, a raczej od czasu, jak nie udało mu się wyrwać dziewczyny z Mamertyńskiego podziemia, pżestał ufać swej gwieździe.

Rozdział sześćdziesiąty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty pierwszy

Pżez tży dni, a raczej tży noce nic nie mąciło im spokoju. Gdy zwykłe zajęcia więzienne, polegające na oddzielaniu zmarłyh od żywyh i ciężko horyh od zdrowszyh, zostały ukończone i gdy znużeni strażnicy pokładli się spać na korytażah, Winicjusz whodził do podziemia, w kturym była Ligia, i pozostawał w nim doputy, dopuki bżask nie zajżał pżez kraty okna. Ona składała mu głowę na piersiah i rozmawiali cihymi głosami o miłości i o śmierci. Oboje mimo woli, w myślah i rozmowah, nawet w pragnieniah i nadziejah, oddalali się coraz bardziej od życia i tracili jego poczucie. Oboje byli jak ludzie, ktuży odpłynąwszy okrętem od lądu, nie widzą już bżegu i pogrążają się z wolna w nieskończoność. Oboje zmieniali się stopniowo w duhy smutne, rozmiłowane w sobie i w Chrystusie i gotowe odlecieć. Czasem tylko w jego sercu zrywał się jeszcze bul, jak wiher, czasem błysnęła, jak błyskawica, nadzieja, zrodzona z miłości i wiary w miłosierdzie Ukrzyżowanego Boga, lecz co dzień więcej i on odrywał się od ziemi, a oddawał się śmierci. Rankiem, gdy wyhodził z więzienia, patżył na świat, na miasto, na znajomyh i na sprawy życiowe jak pżez sen. Wszystko wydawało mu się obcym, odległym, czczym i znikomym. Pżestała go pżerażać nawet groza mąk, miał bowiem uczucie, że to jest żecz, pżez kturą można pżejść jakby w zamyśleniu, z oczyma utkwionymi w coś innego. Obojgu zdawało się, że poczyna ih już ogarniać wieczność. Rozmawiali o miłości, o tym, jak będą miłowali się i żyli razem, ale jedynie z tamtej strony grobu, i jeśli czasem myśl ih zwracała się jeszcze ku żeczom ziemskim, to tylko jak myśl ludzi, ktuży gotując się w wielką drogę, rozmawiają o pżygotowaniah podrużnyh. Zresztą otaczała ih cisza taka, jaka otacza dwie kolumny stojące gdzieś na pustkowiu i zapomniane. Hodziło im już tylko o to, by Chrystus ih nie rozdzielił; a gdy każda hwila wzmagała w nih tę pewność, rozkohali się w Nim jak w ogniwie, kture ih miało połączyć, jak w nieskończonym szczęściu i w nieskończonym spokoju. Na ziemi jeszcze opadał z nih proh ziemi. Dusze stały się w nih czyste jak łzy. Pod grozą śmierci, wśrud nędzy i cierpień, na barłogu więziennym poczęło się dla nih niebo, albowiem ona brała go za rękę i prowadziła, jakby już zbawiona i święta, do wieczystego źrudła życia.

Rozdział sześćdziesiąty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty drugi

Mrok jeszcze nie zapadł, gdy już pierwsze fale ludu poczęły napływać do ogroduw cezara. Tłumy, pżybrane świątecznie, uwieńczone, ohocze i śpiewające, a w części pijane, szły patżeć na nowe, wspaniałe widowisko. Okżyki: „Semaxii! Sarmenticii!”, rozlegały się na Via Tecta, na moście Emiliusza i z drugiej strony Tybru, na drodze Tryumfalnej, koło cyrku Nerona i aż hen po wzguże Watykańskie. Widywano już i popżednio w Rzymie ludzi palonyh na słupah, lecz nigdy dotąd nie widziano takiej ilości skazanyh. Cezar i Tygellin, hcąc skończyć z hżeścijanami, a zarazem zapobiec zarazie, ktura z więzień rozhodziła się coraz bardziej po mieście, nakazali oprużnić wszystkie podziemia, tak że zostało w nih zaledwie kilkudziesięciu ludzi, pżeznaczonyh na koniec igżysk. Toteż tłumy po pżebyciu bram ogrodowyh oniemiały ze zdziwienia. Wszystkie aleje głuwne i boczne, biegnące wśrud gęstwiny dżew, wokuł łąk, kęp, stawuw, sadzawek i poletek obsianyh kwieciem, nabite były smolnymi słupami, do kturyh popżywiązywano hżeścijan. Z wyższyh miejsc, gdzie widoku nie zasłaniały dżewa, można było dostżec cale szeregi paluw i ciał, pżybranyh w kwiaty, w liście mirtowe i w bluszcz, ciągnące się w głąb, po wyniosłościah i nizinah, tak daleko, że gdy bliższe wydawały się jak maszty naw, najdalsze pżedstawiały się oczom jak kolorowe, pozatykane w ziemię tyrsy lub dzidy. Mnogość ih pżeszła oczekiwania samego ludu. Można było pomyśleć, że cały jakiś narud popżywiązywano do słupuw dla uciehy Rzymu i cezara. Gromady widzuw zatżymywały się pżed pojedynczymi masztami, w miarę jak zaciekawiały je postaci, wiek lub płeć ofiar, oglądały tważe, wieńce, girlandy bluszczu, po czym szły dalej i dalej, zadając sobie pełne zdumienia pytania: „Zali mogło być tylu winnyh lub jak mogły podpalić Rzym dzieci, zaledwie zdolne hodzić o własnej mocy?” I zdumienie pżehodziło z wolna w niepokuj.

Rozdział sześćdziesiąty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty tżeci

Dramat Aureolus dawano zwykle w teatrah lub amfiteatrah tak użądzonyh, iż mogły otwierać się i twożyć jakby dwie odrębne sceny. Lecz po widowisku w ogrodah cezara zaniehano zwykłego sposobu, szło bowiem o to, by jak największa liczba ludzi mogła patżeć na śmierć pżybitego do kżyża niewolnika, kturego w dramacie pożerał niedźwiedź. W teatrah rolę niedźwiedzia grywał obszyty w skurę aktor, tym razem jednak pżedstawienie miało być „prawdziwe”. Był to nowy pomysł Tygellina. Cezar początkowo zapowiedział, że nie pżybędzie, lecz z namowy faworyta zmienił zdanie. Tygellinus wytłumaczył mu, że po tym, co zaszło w ogrodah, tym bardziej powinien pokazać się ludowi, i zarazem zaręczył, że ukżyżowany niewolnik nie zelży go już, tak jak uczynił to Kryspus. Lud był już nieco pżesycony i zmęczony pżelewem krwi, zapowiedziano mu więc nowe rozdawnictwo biletuw loteryjnyh i podarkuw, a zarazem ucztę wieczorną, pżedstawienie bowiem miało się odbywać wieczorem, w żęsiście oświetlonym amfiteatże.

Rozdział sześćdziesiąty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty czwarty

Po widowisku w ogrodah cezariańskih więzienia opustoszały znacznie. Hwytano wprawdzie jeszcze i więziono ofiary, podejżane o wyznawanie wshodniego zabobonu, ale obławy dostarczały ih coraz mniej, zaledwie tyle, ile potżeba było do zapełnienia następnyh widowisk, kture ruwnież miały się już ku końcowi. Lud, pżesycony krwią, okazywał coraz większe znużenie i coraz większy niepokuj z powodu niebywałego dotąd zahowywania się skazanyh. Obawy pżesądnego Westynusa ogarnęły tysiące dusz. W tłumah opowiadano coraz dziwniejsze żeczy o mściwości hżeścijańskiego bustwa. Tyfus więzienny, ktury rozszeżył się po mieście, powiększył powszehną bojaźń. Widziano częste pogżeby i powtażano sobie na uho, że potżebne są nowe piacula dla pżebłagania nieznanego boga. W świątyniah składano ofiary Jowiszowi i Libitynie. Wreszcie, mimo wszelkih usiłowań Tygellina i jego poplecznikuw, rozszeżało się coraz bardziej mniemanie, że miasto zostało spalone z rozkazu cezara i że hżeścijanie cierpią niewinnie.

Rozdział sześćdziesiąty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty piąty

Pewnego wieczoru odwiedził Petroniusza senator Scewinus i począł z nim długą rozmowę o ciężkih czasah, w kturyh obaj żyli, i o cezaże. Muwił zaś tak otwarcie, że Petroniusz, lubo zapżyjaźniony z nim, począł się mieć na ostrożności. Nażekał, iż świat idzie kżywo i szalenie i że wszystko razem wzięte musi się skończyć jakąś klęską straszniejszą jeszcze niż pożar Rzymu. Muwił, że nawet augustianie są zniehęceni, że Feniusz Rufus, drugi prefekt pretorianuw, znosi z największym pżymusem ohydne żądy Tygellina i że cały rud Seneki doprowadzony jest do ostateczności postępowaniem cezara tak ze starym mistżem, jak i z Lukanem. W końcu począł nadmieniać o niezadowoleniu ludu, a nawet pretorianuw, kturyh znaczną część umiał sobie Feniusz Rufus pozyskać.

Rozdział sześćdziesiąty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty szusty

Za czasuw Nerona weszły w zwyczaj żadkie dawniej i wyjątkowo tylko dawane pżedstawienia wieczorne, tak w cyrku, jak i w amfiteatrah. Augustianie lubili je, często bowiem po nih następowały uczty i pijatyki trwające aż do rana. Jakkolwiek lud pżesycony był już pżelewem krwi, jednakże gdy rozeszła się wieść, że nadhodzi koniec igżysk i że ostatni hżeścijanie mają umżeć na wieczornym widowisku, niepżeliczone tłumy ściągnęły do amfiteatru. Augustianie stawili się jak jeden człowiek, domyślali się bowiem, że nie będzie to zwykłe pżedstawienie i że cezar postanowił wyprawić sobie tragedię z boleści Winicjusza. Tygellin zahował tajemnicę, jaki rodzaj męki pżeznaczony był dla nażeczonej młodego trybuna, ale to podniecało tylko powszehną ciekawość. Ci, ktuży widywali niegdyś Ligię u Plaucjuszów, opowiadali teraz cuda o jej piękności. Innyh zajmowało pżede wszystkim pytanie, czy istotnie ujżą ją dziś na arenie, wielu bowiem spomiędzy tyh, ktuży słyszeli odpowiedź, jaką cezar dał Petroniuszowi u Nerwy, tłumaczyło ją sobie podwujnie. Niektuży pżypuszczali wprost, że Nero odda lub może już oddał dziewicę Winicjuszowi: pżypomniano sobie, że była zakładniczką, kturej wolno było zatem czcić takie bustwa, jakie jej się podobały, i kturej prawo naroduw nie pozwalało karać.

Rozdział sześćdziesiąty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty siudmy

Cztereh Bityńczyków niosło ostrożnie Ligię do domu Petroniusza, Winicjusz zaś i Ursus szli obok, śpiesząc się, by jak najprędzej oddać ją w ręce greckiego lekaża. Szli w milczeniu, gdyż po pżejściah dnia tego nie mogli się zdobyć na rozmowę. Winicjusz był dotyhczas jakby na wpuł pżytomny. Powtażał sobie, że Ligia jest ocalona, że nie grozi jej już ni więzienie, ni śmierć w cyrku, że nieszczęścia ih skończyły się raz na zawsze i że zabiera ją do domu, by nie rozłączyć się z nią więcej. I zdawało mu się, że to raczej początek jakiegoś innego życia niż żeczywistość. Od czasu do czasu pohylał się nad otwartą lektyką, by patżeć na tę kohaną tważ, ktura pży świetle księżyca wydawała się uśpioną, i powtażał w myśli: „To ona! Chrystus ocalił ją!” Pżypominał sobie także, że do spoliarium, dokąd obaj z Ursusem odnieśli Ligię, nadszedł jakiś nie znany mu lekaż i zapewnił go, że dziewczyna żyje i żyć będzie. Na myśl o tym radość rozpierała mu tak piersi, że hwilami słabł i wspierał się na ramieniu Ursusa, nie mogąc iść o własnej mocy. Ursus zaś patżył w usiane gwiazdami niebo i modlił się.

Rozdział sześćdziesiąty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty usmy

Petroniusz po uwolnieniu Ligii nie hcąc drażnić cezara udał się za nim wraz z innymi augustianami na Palatyn. Pragnął posłuhać, o czym tam będą muwili, a zwłaszcza pżekonać się, czy Tygellin nie obmyśli czegoś nowego na zgubę dziewczyny. I ona, i Ursus whodzili wprawdzie niejako pod opiekę ludu i bez wzniecenia rozruhuw nikt teraz nie mugł podnieść na nih ręki, jednak Petroniusz wiedząc o nienawiści, jaką płonął ku niemu wszehwładny prefekt pretorii, pżypuszczał, że prawdopodobnie uw, nie mogąc go wprost dosięgnąć, będzie starał się jeszcze wywżeć jakimkolwiek sposobem zemstę na jego siostżeńcu.

Rozdział sześćdziesiąty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział sześćdziesiąty dziewiąty

Wieść o cudownym ocaleniu Ligii szybko rozniosła się wśrud rozbitkuw hżeścijańskih, ktuży ocaleli dotyhczas z pogromu. Wyznawcy poczęli się shodzić, by oglądać tę, nad kturą jawnie okazała się łaska Chrystusowa. Pżyszedł napżud młody Nazariusz z Miriamą, u kturyh krył się dotyhczas Piotr Apostoł, a za nimi ściągali i inni. Wszyscy razem, wraz z Winicjuszcm, Ligią i hżeścijańskimi niewolnikami Petroniusza, słuhali ze skupieniem opowiadania Ursusa o głosie, ktury odezwał się w jego duszy i nakazał mu walczyć z dzikim zwieżęciem, i wszyscy odhodzili z otuhą i nadzieją, że Chrystus nie pozwoli jednak wyplenić na ziemi do reszty swyh wyznawcuw, zanim sam pżyjdzie na sąd straszliwy. I nadzieja ta podtżymywała ih serca, albowiem pżeśladowanie nie ustawało dotąd. Kogo tylko głos publiczny wskazał jako hżeścijanina, tego wigilowie miejscy porywali natyhmiast do więzienia. Ofiar wprawdzie było już mniej, bo oguł wyznawcuw shwytano i wymęczono, pozostali zaś albo wyszli z Rzymu, by w odległyh prowincjah pżeczekać bużę, albo kryli się najstaranniej, nie odważając się zbierać na wspulne modlitwy inaczej, jak w arenariah leżącyh poza miastem. Jednakże śledzono ih jeszcze i, pomimo iż właściwe igżyska były już ukończone, zahowywano ih na następne lub sądzono doraźnie. Jakkolwiek lud rzymski nie wieżył już, by hżeścijanie byli sprawcami pożaru miasta, jednakże ogłoszono ih za niepżyjaciuł ludzkości i państwa i edykt pżeciw nim trwał ciągle w dawnej mocy.

Rozdział siedemdziesiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemdziesiąty

O bżasku następnego dnia dwie ciemne postaci posuwały się drogą Appijską ku ruwninom Kampanii.

Jedną z nih był Nazariusz, drugą Piotr Apostoł, ktury opuszczał Rzym i męczonyh w nim wspułwyznawcuw. Niebo na wshodzie pżybierało już leciuhny odcień zielony, ktury z wolna, coraz wyraźniej bramował się u dołu barwą szafranną. Dżewa o srebrnyh liściah, białe marmury willi i łuki wodociąguw, biegnące pżez ruwninę ku miastu, wyhylały się z cienia. Rozjaśniała się stopniowo zieloność nieba, nasycając się złotem. Za czym wshud zaczął rużowieć i rozświecił Góry Albańskie, kture ukazały się cudne, liliowe, jakby z samyh tylko blaskuw złożone.

Rozdział siedemdziesiąty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemdziesiąty pierwszy

Aż wreszcie spełnił się czas dla obu Apostołów. Ale jakby na zakończenie służby, danym było Bożemu rybakowi ułowić dwie dusze nawet i w więzieniu. Żołnieże Processus i Martynianus, ktuży pilnowali go w więzieniu Mamertyńskim, pżyjęli hżest. Po czym nadeszła godzina męki. Nerona nie było wuwczas w Rzymie. Wyrok wydali Helius i Politetes, dwaj wyzwoleńcy, kturym cezar powieżył na czas swej niebytności żądy nad Rzymem. Wiekowego Apostoła poddano napżud pżepisanej pżez prawo hłoście, a następnego dnia wywiedziono za mury miasta, ku wzgużom Watykańskim, gdzie miał ponieść pżeznaczoną mu karę kżyża. Żołnieży dziwił tłum, ktury zebrał się pżed więzieniem, gdyż w pojęciu ih śmierć prostego człowieka i w dodatku cudzoziemca nie powinna była budzić tyle zajęcia, nie rozumieli zaś, że korowud uw nie składał się z ciekawyh, ale z wyznawcuw, pragnącyh odprowadzić na miejsce kaźni Wielkiego Apostoła. Po południu otwożyły się wreszcie bramy więzienia i Piotr ukazał się wśrud oddziału pretorianuw. Słońce zniżyło się już nieco ku Ostii, dzień był cihy i pogodny. Piotrowi ze względu na jego sędziwe lata nie kazano nieść kżyża, sądzono bowiem, że go udźwignąć nie zdoła, ani też nie założono mu wideł na szyję, by mu nie utrudniać pohodu. Szedł wolny i wierni mogli go widzieć doskonale. W hwili gdy wśrud żelaznyh hełmuw żołnierskih ukazała się jego biała głowa, płacz rozległ się w tłumie, lecz natyhmiast prawie ustał, albowiem tważ starca miała w sobie tyle pogody i taką jaśniała radością, iż wszyscy pojęli, że to nie ofiara idzie ku straceniu, ale zwycięzca odbywa pohud tryumfalny.

Rozdział siedemdziesiąty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemdziesiąty drugi

Rzym szalał po dawnemu, tak iż zdawało się, że to miasto, kture podbiło świat, poczyna się wreszcie z bruku pżewodnikuw rozdzierać samo w sobie. Jeszcze zanim dla Apostołów wybiła ostatnia godzina, pżyszedł spisek Pizona, a po nim kośba tak nieubłagana najwyższyh głuw w Rzymie, że tym nawet, ktuży widzieli bustwo w Neronie, wydał się on w końcu bustwem śmierci. Żałoba padła na miasto, strah rozsiadł się po domah i w sercah, ale portyki wieńczyły się bluszczem i kwiatami, nie wolno było okazywać żalu po zmarłyh. Ludzie, ktuży budzili się z rana, zadawali sobie pytanie, czyja dziś kolej nadejdzie. Orszak mar, ciągnącyh za cezarem, powiększał się z dniem każdym.

Rozdział siedemdziesiąty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemdziesiąty tżeci

Winicjusz do Petroniusza:

„Wiemy i tu, carissime, co dzieje się w Rzymie, a czego nie wiemy, to nam dopowiadają listy twoje. Gdy żucisz kamień w wodę, fale rozhodzą się coraz dalej i dalej naokuł, więc taka fala szału i złości doszła z Palatynu aż do nas. Po drodze do Grecji był tu wysłany pżez cezara Karynas, ktury złupił miasta i świątynie, by prużny skarb zapełnić. Za cenę potu i łez ludzkih buduje się w Rzymie Domus Aurea. Być może, że świat nie oglądał dotąd takiego domu, ale też nie oglądał i kżywd takih. Ty pżecie znasz Karynasa. Podobnym do niego był Chilo, zanim śmiercią nie odkupił życia. Lecz do leżącyh w naszym pobliżu miasteczek nie dotarli jego ludzie, może dlatego, że nie masz w nih świątyń i skarbuw. Pytasz, czyśmy bezpieczni? Odpowiem ci tylko, żeśmy zapomniani, i nieh ci to wystarczy za odpowiedź. Oto w tej hwili z portyku, pod kturym piszę, widzę naszą spokojną zatokę, a na niej Ursusa w łodzi, zapuszczającego sieć w jasne tonie. Żona moja pżędzie czerwoną wełnę obok mnie, a w ogrodah pod cieniem dżew migdałowyh śpiewają nasi niewolnicy. O, co za spokuj, carissime, i jakie zapomnienie dawnyh trwug i boleści! Ale to nie Parki, jak piszesz, pżędą tak słodko nić naszego żywota, to błogosławi nam Chrystus, umiłowany nasz Bóg i Zbawiciel. Żal i łzy znamy, bo nasza Prawda każe nam płakać nad cudzą niedolą, ale nawet i w owyh łzah tkwi nie znana wam pocieha, że kiedyś, gdy spłynie czas życia naszego, odnajdziem tyh wszystkih drogih, ktuży zginęli i za Boską naukę mają zginąć jeszcze. Dla nas Piotr i Paweł nie zmarli, lecz narodzili się w hwale. Dusze nasze ih widzą i gdy oczy płaczą, serca weselą się ih weselem. O tak, drogi, jesteśmy szczęśliwi szczęściem, jakiego nic zbużyć nie zdoła, ponieważ śmierć, ktura dla was jest końcem wszystkiego, dla nas będzie tylko pżejściem do większego jeszcze spokoju, większego kohania, większej radości.

Rozdział siedemdziesiąty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemdziesiąty czwarty

Jakoż Petroniusz nie mylił się. W dwa dni puźniej młody Nerwa, zawsze mu życzliwy i oddany, pżysłał do Cumae swego wyzwoleńca z wiadomościami o wszystkim, co działo się na dwoże cezara. Zguba Petroniusza była już postanowiona. Nazajutż wieczur zamieżano wysłać do niego centuriona z rozkazem, aby zatżymał się w Cumae i czekał tam dalszyh rozpożądzeń. Następny posłaniec, wyprawiony w kilka dni puźniej, miał pżynieść mu wyrok śmierci.

Epilog

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Epilog

Początkowo bunt legii galijskih pod wodzą Windeksa nie zdawał się być zbyt groźnym. Cezar miał dopiero tżydziesty pierwszy rok życia i nikt nie śmiał się spodziewać, by świat wnet już miał być wolny od duszącej go zmory. Wspomniano, że wśrud legii nieraz już, jeszcze za dawniejszyh panowań, pżyhodziło do rozruhuw, kture jednak mijały nie pociągając za sobą zmiany panowań. Tak za Tyberiusza Drusus uśmieżył bunt legii panońskih, a Germanikus nadreńskih. „Ktuż by zresztą — muwili ludzie — mugł objąć po Neronie panowanie, gdy wszyscy niemal potomkowie boskiego Augusta wyginęli za jego żąduw?” Inni, patżąc na kolosy wyobrażające go jako Herkulesa, mimo woli wyobrażali sobie, że żadna siła takiej potęgi nie złamie. Byli i tacy, ktuży od czasu jak wyjehał do Achai, tęsknili po nim, albowiem Helius i Politetes, kturym zostawił żądy Rzymu i Italii, żądzili jeszcze krwawiej od niego.