Lalka on nowypolski.pl

I. Jak wygląda firma J. Mincel i S. Wokulski pżez szkło butelek?

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Lalka

Tom I

I. Jak wygląda firma J. Mincel i S. Wokulski pżez szkło butelek?

W początkah roku 1878, kiedy świat polityczny zajmował się pokojem san-stefańskim, wyborem nowego papieża albo szansami europejskiej wojny, warszawscy kupcy tudzież inteligencja pewnej okolicy Krakowskiego Przedmieścia niemniej gorąco interesowała się pżyszłością galanteryjnego sklepu pod firmą J. Mincel i S. Wokulski.

W renomowanej jadłodajni, gdzie na wieczorną pżekąskę zbierali się właściciele składuw bielizny i składuw win, fabrykanci powozuw i kapeluszy, poważni ojcowie rodzin, utżymujący się z własnyh funduszuw, i posiadacze kamienic bez zajęcia, ruwnie dużo muwiono o uzbrojeniah Anglii, jak o firmie J. Mincel i S. Wokulski. Zatopieni w kłębah dymu cygar i pohyleni nad butelkami z ciemnego szkła obywatele tej dzielnicy, jedni zakładali się o wygranę lub pżegranę Anglii, drudzy o bankructwo Wokulskiego; jedni nazywali geniuszem Bismarcka, drudzy — awanturnikiem Wokulskiego; jedni krytykowali postępowanie prezydenta MacMahona, inni twierdzili, że Wokulski jest zdecydowanym wariatem, jeżeli nie czymś gorszym...

II. Żądy starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

II. Żądy starego subiekta

Pan Ignacy od dwudziestu pięciu lat mieszkał w pokoiku pży sklepie. W ciągu tego czasu sklep zmieniał właścicieli i podłogę, szafy i szyby w oknah, zakres swojej działalności i subiektuw; ale pokuj pana Rzeckiego pozostał zawsze taki sam. Było w nim to samo smutne okno, wyhodzące na to samo podwuże, z tą samą kratą, na kturej szczeblah zwieszała się, być może, ćwierćwiekowa pajęczyna, a z pewnością ćwierćwiekowa firanka, niegdyś zielona, obecnie wypłowiała z tęsknoty za słońcem.

III. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

III. Pamiętnik starego subiekta

...Ze smutkiem od kilku lat uważam, że na świecie jest coraz mniej dobryh subiektuw i rozumnyh politykuw, bo wszyscy stosują się do mody. Skromny subiekt co kwartał ubiera się w spodnie nowego fasonu, w coraz dziwniejszy kapelusz i coraz inaczej wykładany kołnieżyk. Podobnież dzisiejsi politycy co kwartał zmieniają wiarę: onegdaj wieżyli w Bismarcka, wczoraj w Gambettę, a dziś w Beaconsfielda, ktury niedawno był Żydkiem.

Już widać zapomniano, że w sklepie nie można stroić się w modne kołnieżyki, tylko je spżedawać, bo w pżeciwnym razie gościom zabraknie towaru, a sklepowi gości. Zaś polityki nie należy opierać na szczęśliwyh osobah, tylko na wielkih dynastiah. Metternih był taki sławny jak Bismarck, a Palmerston sławniejszy od Beaconsfielda i — ktuż dziś o nih pamięta? Tymczasem rud Bonapartych tżąsł Europą za Napoleona I, potem za Napoleona III, a i dzisiaj, hoć niektuży nazywają go bankrutem, wpływa na losy Francji pżez wierne swoje sługi, MacMahona i Ducrota.

IV. Powrut

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

IV. Powrut

Jest niedziela, szkaradny dzień marcowy; zbliża się południe, lecz ulice Warszawy są prawie puste. Ludzie nie wyhodzą z domuw albo kryją się w bramah, albo skuleni uciekają pżed siekącym ih deszczem i śniegiem. Prawie nie słyhać turkotu dorożek, gdyż dorożki stoją. Dorożkaże opuściwszy kozioł whodzą pod budy swoih powozuw, a zmoczone deszczem i zasypane śniegiem konie wyglądają tak, jakby pragnęły shować się pod dyszel i nakryć własnymi uszami.

V. Demokratyzacja pana i mażenia panny z toważystwa

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

V. Demokratyzacja pana i mażenia panny z toważystwa

Pan Tomasz Łęcki z jedyną curką Izabelą i kuzynką panną Florentyną nie mieszkał we własnej kamienicy, lecz wynajmował lokal, złożony z ośmiu pokojuw, w stronie Alei Ujazdowskiej. Miał tam salon o tżeh oknah, gabinet własny, gabinet curki, sypialnię dla siebie, sypialnię dla curki, pokuj stołowy, pokuj dla panny Florentyny i garderobę, nie licząc kuhni i mieszkania dla służby, składającej się ze starego kamerdynera Mikołaja, jego żony, ktura była kuharką, i panny służącej, Anusi.

VI. W jaki sposub nowi ludzie ukazują się nad starymi horyzontami

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

VI. W jaki sposub nowi ludzie ukazują się nad starymi horyzontami

Początek kwietnia, jeden z tyh miesięcy, kture służą za pżejście między zimą i wiosną. Śnieg już zniknął, ale nie ukazała się jeszcze zieloność; dżewa są czarne, trawniki szare i niebo szare: wygląda jak marmur popżecinany srebrnymi i złotawymi nitkami.

Jest około piątej po południu. Panna Izabela siedzi w swoim gabinecie i czyta najnowszą powieść Zoli: Une page d’amour. Czyta bez uwagi, co hwilę podnosi oczy, spogląda w okno i pułświadomie formułuje sąd, że gałązki dżew są czarne, a niebo szare. Znowu czyta, spogląda po gabinecie i pułświadomie myśli, że jej meble kryte błękitną materią i jej niebieski szlafroczek mają jakiś szary odcień i że festony białej firanki są podobne do wielkih sopli śniegu. Potem zapomina, o czym myślała w tej hwili, i pyta się w duhu: „O czym ja myślałam?... Ah, prawda, o kweście wielkotygodniowej...” I nagle czuje ohotę pżejehania się karetą, a jednocześnie czuje żal do nieba, że jest takie szare, że złotawe żyłki na nim są tak wąskie... Dręczy ją jakiś cihy niepokuj, jakieś oczekiwanie, ale nie jest pewna, na co czeka: czy na to, ażeby hmury się rozdarły, czy na to, ażeby wszedł lokaj i wręczył jej list zapraszający na wielkotygodniową kwestę? Już taki krutki czas, a jej nie proszą.

VII. Gołąb wyhodzi na spotkanie węża

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

VII. Gołąb wyhodzi na spotkanie węża

Serwis i srebra familii Łęckich były już spżedane i nawet jubiler odniusł panu Tomaszowi pieniądze, strąciwszy dla siebie sto kilkadziesiąt rubli składowego i za pośrednictwo. Mimo to hrabina Karolowa nie pżestała kohać panny Izabeli; owszem — jej energia i poświęcenie, okazane pży spżedaży pamiątek, zbudziły w sercu starej damy nowe źrudło uczuć rodzinnyh. Nie tylko uprosiła pannę Izabelę o pżyjęcie pięknego kostiumu, nie tylko co dzień bywała u niej albo ją wzywała do siebie, ale jeszcze (co było dowodem niesłyhanej łaski) na całą Wielką Środę ofiarowała jej swuj powuz.

VIII. Medytacje

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

VIII. Medytacje

Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na hodniku, jakby namyślając się, dokąd iść. Nie ciągnęło go nic w żadną stronę. Dopiero gdy pżypadkiem spojżał w prawo, na swuj nowo wykończony sklep, pżed kturym już zatżymywali się ludzie, odwrucił się ze wstrętem i poszedł w lewo.

„Dziwna żecz, jak mnie to wszystko mało obhodzi” — żekł do siebie. Potem myślał o tyh kilkunastu ludziah, kturym już daje zajęcie, i o tyh kilkudziesięciu, ktuży od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie, o tyh setkah, dla kturyh w ciągu roku miał stwożyć nowe źrudła pracy, i o tyh tysiącah, ktuży dzięki jego tanim towarom mogliby sobie poprawić nędzny byt — i — czuł, że ci wszyscy ludzie i ih rodziny nic go w tej hwili nie interesują.

IX. Kładki, na kturyh spotykają się ludzie rużnyh światuw

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

IX. Kładki, na kturyh spotykają się ludzie rużnyh światuw

W Wielki Piątek z rana Wokulski pżypomniał sobie, że dziś i jutro hrabina Karolowa i panna Izabela będą kwestowały pży grobah.

„Tżeba tam pujść i coś dać — pomyślał i wyjął z kasy pięć złotyh pułimperiałuw. — Hociaż — dodał po hwili — posłałem im już dywany, ptaszki śpiewające, pozytywkę, nawet fontannę!... To hyba wystarczy na zbawienie jednej duszy. Nie pujdę.”

Po południu jednak zrobił sobie uwagę, że może hrabina Karolowa liczy na niego. A w takim razie nie wypada cofać się lub złożyć tylko pięć pułimperiałuw. Wydobył więc z kasy jeszcze pięć i wszystkie zawinął w bibułkę.

Tom I, X. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

X. Pamiętnik starego subiekta

...Mamy tedy nowy sklep: pięć okien frontu, dwa magazyny, siedmiu subiektuw i szwajcara we dżwiah. Mamy jeszcze powuz błyszczący jak świeżo wyglancowane buty, parę kasztanowatyh koni, furmana i lokaja — w liberii. I to wszystko spadło na nas w początkah maja, kiedy Anglia, Austria, a nawet skołatana Turcja uzbrajały się na łeb, na szyję!

— Kohany Stasiu — muwiłem do Wokulskiego — wszyscy kupcy śmieją się, że tak dużo wydajemy w niepewnyh czasah.

XI. Stare mażenia i nowe znajomości

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XI. Stare mażenia i nowe znajomości

Pani Meliton pżeszła twardą szkołę życia, w kturej nauczyła się nawet lekceważyć powszehnie pżyjęte opinie.

Za młodu muwiono jej powszehnie, że panna ładna i dobra, hoćby nie miała majątku, może jednak wyjść za mąż. Była dobrą i ładną, lecz za mąż nie wyszła. Puźniej muwiono ruwnież powszehnie, że wykształcona nauczycielka zdobywa sobie miłość pupiluw i szacunek ih rodzicuw. Była wykształconą, nawet zamiłowaną nauczycielką, lecz mimo to pupilki jej dokuczały, a ih rodzice drwili z niej od pierwszego śniadania do kolacji. Potem czytała dużo romansuw, w kturyh powszehnie dowodzono, że zakohani książęta, hrabiowie i baronowie są ludźmi szlahetnymi, ktuży w zamian za serce mają zwyczaj oddawać ubogim nauczycielkom rękę. Jakoż oddała serce młodemu i szlahetnemu hrabiemu, lecz nie pozyskała jego ręki.

XII. Wędruwki za cudzymi interesami

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XII. Wędruwki za cudzymi interesami

Wokulski powoli otwierał list pani Meliton pżypominając sobie niedawne wypadki. Zdawało się mu, że w nie oświetlonej części gabinetu jeszcze widzi ciemną gęstwinę łazienkowskih dżew, niewyraźne sylwetki obdartusuw, ktuży mu zastąpili drogę, a puźniej wzgurek ze studnią, gdzie Ochocki zwieżał mu się ze swyh pomysłuw. Lecz gdy spojżał na światło, mgliste obrazy znikały. Widział lampę z zielonym daszkiem, stos papieruw, brązy stojące na biurku i hwilami myślał, że Ochocki ze swymi mahinami latającymi i jego własna rozpacz były tylko snem.

XIII. Wielkopańskie zabawy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XIII. Wielkopańskie zabawy

Nareszcie nadszedł dzień wyściguw, pogodny, ale nie gorący; właśnie jak potżeba. Wokulski zerwał się o piątej i natyhmiast pojehał odwiedzić swoją klacz. Pżyjęła go dość obojętnie, ale była zdrowa, a pan Miller pełen otuhy.

— Co?... — śmiał się trącając Wokulskiego w ramię. — Palisz się pan, co?... Ocknął się w panu sportsmen!... My, panie, pżez cały czas wyściguw jesteśmy w gorączce. Nasz zakładzik o pięćdziesiąt rubli stoi, co?... Jakbym je miał w kieszeni; mugłbyś je pan natyhmiast zapłacić.

XIV. Dziewicze mażenia

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XIV. Dziewicze mażenia

Od Wielkiej Nocy panna Izabela często myślała o Wokulskim, a we wszystkih medytacjah udeżał ją niezwykły szczeguł: człowiek ten pżedstawiał się coraz inaczej.

Panna Izabela miała dużo znajomości i niemały spryt do harakteryzowania ludzi. Otuż każdy z jej dotyhczasowyh znajomyh posiadał tę własność, że można go było streścić w jednym zdaniu. Książę był to patriota, jego adwokat — bardzo zręczny, hrabia Łaciński pozował na Anglika, jej ciotka była dumną, prezesowa — dobrą, Ochocki — dziwakiem, a Krzeszowski — karciażem. Słowem: człowiek — była to jakaś zaleta albo wada, niekiedy zasługa, najczęściej tytuł lub majątek, ktury miał głowę, ręce i nogi i ubierał się więcej albo mniej modnie.

XV. W jaki sposub duszę ludzką szarpie namiętność, a w jaki rozsądek

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XV. W jaki sposub duszę ludzką szarpie namiętność, a w jaki rozsądek

Otżymawszy od pana Łęckiego zaproszenie na obiad, Wokulski wybiegł ze sklepu na ulicę. Ciasny pokuj dusił go, a rozmowa z Rzeckim, w ciągu kturej subiekt udzielał mu pżestrug i upomnień, wydawała mu się nadzwyczajnie głupią; nie jestże to śmieszne, ażeby stary i wystygły kawaler, wieżący tylko w sklep i w Bonapartych, zażucał mu szaleństwo!...

„Cuż ja robię złego — myślał Wokulski — że się koham?... Może trohę za puźno, ale pżez całe życie nie pozwalałem sobie na podobny zbytek. Kohają się miliony ludzi, koha się cały świat czujący, dlaczeguż mnie jednemu miałoby to być zabronione? Jeżeli zaś ten zasadniczy punkt ma rację bytu, to ma ją wszystko, co robię. Kto się hce żenić, musi posiadać majątek, więc — zdobyłem majątek. Musi zbliżyć się do wybranej kobiety — ja też zbliżyłem się. Musi troszczyć się o jej byt materialny i hronić od niepżyjaciuł — a ja robię jedno i drugie. Czy zaś w tym dobijaniu się o szczęście skżywdziłem kogo? czy zaniedbuję obowiązkuw względem społeczeństwa i bliźnih?... Ah, ci kohani bliźni i to społeczeństwo, kture nigdy nie troszczyło się o mnie i stawiało mi wszelkie pżeszkody, a zawsze upomina się o ofiary z mojej strony... Lecz właśnie to, co oni dziś nazywają szaleństwem, popyha mnie do pełnienia jakihś fikcyjnyh obowiązkuw. Gdyby nie ono, siedziałbym dziś jak mul w książkah i kilkaset osub miałoby mniejsze zarobki. Więc czego oni hcą ode mnie?” — pytał sam siebie w rozdrażnieniu.

XVI. „Ona” — „on” — i ci inni

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XVI. „Ona” — „on” — i ci inni

Tego dnia, kiedy Wokulski miał pżyjść na obiad, panna Izabela wruciła od hrabiny o piątej. Była trohę rozgniewana i bardzo rozmażona, razem — pżeśliczna.

Spotkało ją dziś szczęście i zawud. Wielki tragik włoski, Rossi, znany jej i ciotce jeszcze z Paryża, pżyjehał na występy do Warszawy. Natyhmiast odwiedził hrabinę i troskliwie wypytywał się o pannę Izabelę. Miał być dziś drugi raz i hrabina specjalnie dla niego zaprosiła siostżenicę. Tymczasem Rossi nie pżyszedł; pżysłał tylko list, w kturym pżepraszał za zawud i usprawiedliwiał się niespodziewaną wizytą jakiejś wysoko położonej osoby.

XVII. Kiełkowanie rozmaityh zasiewuw i złudzeń

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XVII. Kiełkowanie rozmaityh zasiewuw i złudzeń

Było już wpuł do dziewiątej wieczorem, kiedy Wokulski wracał do domu. Słońce niedawno zaszło, lecz silny wzrok mugł już dopatżeć większe gwiazdy pżebłyskujące na złotawolazurowym niebie. Po ulicah rozlegał się wesoły gwar pżehodniuw; w sercu Wokulskiego zasiadł radosny spokuj.

Pżypominał sobie każdy ruh, każdy uśmieh, każde spojżenie i każdy wyraz panny Izabeli, z podejżliwą troskliwością wyszukując w nih śladu niehęci albo dumy. Na prużno. Traktowała go jak ruwnego sobie i jak pżyjaciela, zapraszała, aby ih częściej odwiedzał, ba!... nawet żądała, aby ją o co prosił...

XVIII. Zdumienia, pżywidzenia i obserwacje starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XVIII. Zdumienia, pżywidzenia i obserwacje starego subiekta

Dla pana Ignacego Rzeckiego nadeszła znowu epoka niepokojuw i zdumień.

Ten sam Wokulski, ktury rok temu poleciał do Bułgarii, a pżed kilkoma tygodniami jak magnat bawił się w wyścigi i pojedynki, ten sam Wokulski nabrał dziś nadzwyczajnego gustu do widowisk teatralnyh. I jeszcze żeby hoć polskih, ale — włoskih... On, ktury nie rozumiał po włosku ani wyrazu!

Już blisko tydzień trwała ta nowa mania, ktura dziwiła i gorszyła nie samego tylko pana Ignacego.

XIX. Pierwsze ostżeżenie

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XIX. Pierwsze ostżeżenie

Była pierwsza w południe, kiedy pan Ignacy zbliżał się do sklepu, zawstydzony i niespokojny. Jak można zmarnować tyle czasu... w poże największego ruhu interesantuw?... A nuż w dodatku stało się jakie nieszczęście?... I co za satysfakcja włuczyć się po ulicah w upał, wśrud kużu i zapahu prażonyh asfaltuw!...

Istotnie, dzień był wyjątkowo gorący i jaskrawy: hodniki i kamienie ziały żarem, blaszanyh szylduw ani latarniowyh słupuw nie można było dotknąć ręką, a z nadmiaru światła panu Ignacemu zahodziły łzami oczy i czarne płatki zasłaniały mu pole widzenia.

XX. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XX. Pamiętnik starego subiekta

...I wyjehał!... Pan Stanisław Wokulski, wielki organizator spułki do handlu pżewozowego, wielki naczelnik firmy, ktura ma w obrocie ze cztery miliony rubli rocznie, wyjehał do Paryża jak pierwszy lepszy pocztylion do Miłosny... Jednego dnia muwił (do mnie samego), że nie wie, kiedy pojedzie, a na drugi dzień — szast... prast... i już go nie ma.

Zjadł elegancki obiadek u jaśnie wielmożnyh państwa Łęckich, wypił kawę, wykłuł zęby i — jazda. Naturalnie. Pan Wokulski nie jest pżecie lihym subiektem, ktury musi żebrać u pryncypała o urlop raz na kilka lat. Pan Wokulski jest kapitalistą, ma ze sześćdziesiąt tysięcy rubli rocznie, żyje za pan brat z hrabiami i książętami, pojedynkuje się z baronami i wyjeżdża, kiedy hce. A wy, moi płatni oficjaliści, kłopoczcie się o interesa. Pżecie za to macie pensje i dywidendy.

I. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Lalka

Tom II

I. Pamiętnik starego subiekta

Sytuacja polityczna jest tak niepewna, że wcale by mnie nie zdziwiło, gdyby około grudnia wybuhła wojna.

Ludziom ciągle się zdaje, że wojna może być tylko na wiosnę; widać zapomnieli, że wojny: pruska i francuska, rozpoczynały się w lecie. Nie rozumiem zaś, skąd wyrusł pżesąd pżeciw kampaniom zimowym?... W zimie stodoły są pełne, a droga jak mur; tymczasem na wiosnę u hłopa jest pżednuwek, a drogi jak ciasto; pżejedzie bateria i możesz się w tym miejscu kąpać.

II. Szare dnie i krwawe godziny

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

II. Szare dnie i krwawe godziny

W kwadrans po wyjeździe z Warszawy koleją warszawsko–bydgoską Wokulski doznał dwu szczegulnyh, hoć zupełnie rużnyh uczuć: owionęło go świeże powietże, a on sam wpadł w jakiś dziwny letarg.

Poruszał się swobodnie, był tżeźwy, myślał jasno i szybko, tylko nic go nie obhodziło; ani kto z nim jedzie, ani kturędy jedzie, ani dokąd jedzie. Apatia ta rosła w miarę oddalania się od Warszawy. Za Pruszkowem prawie ucieszyły go krople deszczu, pżez otwarte okno padające do wnętża wagonu; puźniej nieco ożywiła go gwałtowna buża za Grodziskiem; miał nawet pragnienie, ażeby go piorun zabił. Ale gdy buża pżeszła, wpadł znowu w obojętność i nie interesował się niczym; nawet tym, że jego sąsiad z prawej strony spał mu na ramieniu, a sąsiad z pżeciwka zdjął kamasze i oparł mu na kolanah nogi, w czystyh zresztą skarpetkah.

III. Widziadło

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

III. Widziadło

Pewnego dnia, jak zwykle, załatwiał się z interesantami w salonie pżyjęć. Już odprawił jegomościa, ktury ofiarował się staczać za niego pojedynki, drugiego, ktury jako bżuhomuwca hciał odegrać rolę w dyplomacji, i tżeciego, ktury obiecywał mu wskazać skarby zakopane pżez sztab Napoleona I nad Berezyną, kiedy lokaj w błękitnym fraku zameldował:

— Profesor Geist.

— Geist?... — powtużył Wokulski i doznał szczegulnego uczucia. Pżyszło mu na myśl, że żelazo za zbliżeniem się magnesu musi doznawać podobnyh wrażeń.

IV. Człowiek szczęśliwy w miłości

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

IV. Człowiek szczęśliwy w miłości

Wruciwszy z Paryża do Warszawy, Wokulski zastał drugi list prezesowej.

Staruszka nalegała, ażeby natyhmiast pżyjeżdżał i zabawił u niej parę tygodni.

„Nie myśl, panie Stanisławie — kończyła — że zapraszam cię z powodu twoih świeżyh awansuw, dla pohwalenia się znajomością z tobą. Tak czasem bywa, ale nie u mnie. Hcę tylko, ażebyś odpoczął po swyh ciężkih trudah, a może i rozerwał się w moim domu, gdzie oprucz gospodyni, starej nudziarki, znajdziesz jeszcze toważystwo młodyh i ładnyh kobiet.”

V. Wiejskie rozrywki

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

V. Wiejskie rozrywki

Z kwadrans upłynął, zanim upakowano żeczy w powozie. Nareszcie Wokulski i baron usiedli, furman w piaskowej liberii mahnął batem w powietżu i para dzielnyh siwyh koni ruszyła wolnym kłusem.

— O, panią Wąsowską rekomenduję panu — muwił baron. — Brylant, nie kobieta, a jaka oryginalna!... Ani myśli iść drugi raz za mąż, hoć lubi pasjami, ażeby ją otaczano. Trudno jej, panie, nie uwielbiać, a uwielbiać żecz niebezpieczna. Starskiemu płaci dzisiaj za wszystkie jego bałamuctwa. Pan zna Starskiego?

VI. Pod jednym dahem

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

VI. Pod jednym dahem

W tej samej poże, kiedy Wokulski z panią Wąsowską kłucił się albo galopował po łące, z majątku hrabiny do Zasławka dojeżdżała panna Izabela. Wczoraj otżymała od prezesowej list, wyprawiony pżez umyślnego posłańca, a dziś na wyraźne żądanie swej ciotki wyjehała, lubo niehętnie. Była pewna, że w Zasławku już znajduje się mocno protegowany pżez prezesowę Wokulski; taka więc nagła podruż wydała jej się niewłaściwą.

„Hoćbym nawet musiała kiedyś wyjść za niego — muwiła sobie — to jeszcze nie mam racji śpieszyć na powitanie.”

VII. Lasy, ruiny i czary

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

VII. Lasy, ruiny i czary

Ruszyli.

Baron, jak zwykle, szeptał z nażeczoną, Starski w gwałtowny sposub umizgał się do pani Wąsowskiej, ktura ku zdumieniu Wokulskiego pżyjmowała to dość życzliwie, a Ochocki powoził czwurką. Tym razem jednak jego furmański entuzjazm hamowało sąsiedztwo panny Izabeli, do kturej odwracał się co hwilę.

„Wesoły ptaszek z tego Ochockiego! — myślał Wokulski. — Do mnie muwi, że argumentacja panny Izabeli wylewa mu się uszami, a teraz z nią tylko rozmawia... Oczywiście, hciał mnie do niej zrazić...”

VIII. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

VIII. Pamiętnik starego subiekta

Mamy tedy rok 1879.

Gdybym był pżesądny, a nade wszystko gdybym nie rozumiał, że po najgorszyh czasah nadhodzą dobre, lękałbym się tego roku 1879. Bo jeżeli jego popżednik zakończył się źle, to już on zaczął się jeszcze gożej.

Anglia, na pżykład, w końcu roku zeszłego wdeptała w wojnę z Afganistanem i w grudniu było nawet z nimi źle. Austria miała dużo kłopotuw w Bośni, a w Macedonii wybuhło powstanie. W październiku i listopadzie były zamahy na krula Alfonsa hiszpańskiego i krula Humberta włoskiego. Obaj wyszli cało. Ruwnież w październiku umarł hr. Józef Zamoyski, wielki pżyjaciel Wokulskiego. Myślę nawet, że jego śmierć w niejednej sprawie pokżyżowała plany Stachowi.

IX. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

IX. Pamiętnik starego subiekta

Jednego wieczora, zaraz po usmej, poszedłem do tyh pań. Pani Stawska swoim zwyczajem w ostatnim pokoju odrabiała lekcje z jakimiś panienkami, a pani Misiewiczowa z Helunią... znowu swoim zwyczajem siedziały w oknie. Nie rozumiem, co mogły widzieć po nocy, ale że ih wszyscy widzieli, to pewne. Nawet pżysiągłbym, że pani baronowa w jednym ze swoih nie oświetlonyh okien siedzi z lornetą i penetruje pierwsze piętro, bo rolety jak zwykle nie były zasunięte.

Tom II, X. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

X. Pamiętnik starego subiekta

Wiem ja, dlaczego tak szeroko rozpisałem się o sprawie pani Stawskiej. Oto dlaczego...

Na świecie jest dużo niedowiarkuw i ja sam bywam czasami niedowiarkiem i wątpię o Opatrzności boskiej. Nieraz też, kiedy źle idą polityczne interesa albo kiedy patżę na nędzę ludzką i na triumfy łajdakuw (jeżeli taki wyraz wolno wymawiać), nieraz myślę sobie:

„Stary głupcze, nazywający się Ignacym Rzeckim! Ty wyobrażasz sobie, że Napoleonidzi wrucą na tron, że Wokulski zrobi coś nadzwyczajnego, bo jest zdolny, i będzie szczęśliwym, bo jest uczciwy?... Ty myślisz, ośla głowo, że hociaż hultajom zrazu dzieje się dobże, a ludziom poczciwym źle, to jednakże w końcu źli zostaną pohańbieni, a dobży sławą okryci?... Tak sobie imaginujesz?... Więc głupio sobie imaginujesz!... Na świecie nie ma żadnego pożądku, żadnej sprawiedliwości, tylko walka. O ile w tej walce zwyciężają dobży, jest dobże, o ile źli, jest źle; ale ażeby istniała jakaś potęga protegująca tylko dobryh, tego sobie wcale nie wyobrażaj... Ludzie są jak liście, kturymi wiatr ciska; gdy żuci je na trawnik, leżą na trawniku, a gdy żuci w błoto — leżą w błocie...”

XI. Damy i kobiety

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XI. Damy i kobiety

W minionym karnawale i w bieżącym wielkim poście fortuna po raz tżeci czy czwarty znowu łaskawym okiem spojżała na dom pana Łęckiego.

Jego salony pełne były gości, a do pżedpokoju sypały się bilety wizytowe jak śnieg. I znowu pan Tomasz znalazł się w tej szczęśliwej pozycji, że nie tylko miał kogo pżyjmować, ale nawet mugł robić wybur pomiędzy odwiedzającymi.

— Pewnie już niedługo umrę — muwił nieraz do curki. — Mam jednak tę satysfakcję, że ludzie ocenili mnie hoć pżed śmiercią.

XII. W jaki sposub zaczynają się otwierać oczy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XII. W jaki sposub zaczynają się otwierać oczy

Doktur siedział pży lampie z zieloną umbrelką i pilnie pżeglądał stos papieruw.

— Cuż — spytał Rzecki — znowu doktur pracuje nad włosami?... Phi! co za mnustwo cyfr... Jak sklepowe rahunki.

— Bo też to są rahunki z waszego sklepu i waszej spułki — odparł Szuman.

— A pan skąd je masz?

— Mam tego dosyć. Szlangbaum namawia mnie, ażebym mu powieżył muj kapitał. Ponieważ wolę mieć sześć tysięcy aniżeli cztery tysiące rocznie, więc jestem gotuw wysłuhać jego propozycji. Ale że nie lubię działać na ślepo, więc zażądałem cyfr. No, i jak widzę, zrobimy interes.

XIII. Pogodzeni małżonkowie

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XIII. Pogodzeni małżonkowie

Od połowy kwietnia pani baronowa Krzeszowska nagle zmieniła tryb życia.

Do tej pory dzień shodził jej na wymyślaniu Mariannie, na pisywaniu listuw do lokatoruw o to, że shody są zaśmiecone, na wypytywaniu struża: czy nie zdarł kto karty wynajmu mieszkań? czy praczki z paryskiej pralni nocują w domu albo czy rewirowy nie miał do niej jakiego interesu? Nie zapominała pży tym upominać go, ażeby w razie zgłoszenia się konkurenta o lokal na tżecim piętże bacznie pżypatrywał się, szczegulniej ludziom młodym, a gdyby to byli studenci, ażeby odpowiadał, że lokal już wynajęty.

XIV. Tempus fugit, aeternitas manet

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XIV. Tempus fugit, aeternitas manet

Jakkolwiek sprawa z Maruszewiczem załatwiła się we cztery oczy, jednak wieść o niej rozeszła się... Wokulski powiedział o tym Rzeckiemu i kazał wykreślić z księgi żekomy dług barona. Maruszewicz zaś opowiedział baronowi dodając, że baron już nie powinien gniewać się na niego, ponieważ dług został umożony, a on, Maruszewicz, ma zamiar poprawić się.

— Czuję — muwił wzdyhając — że byłbym inny, gdybym miał hoć ze tży tysiące rubli rocznie... Nikczemny świat, na kturym tacy jak ja ludzie muszą się marnować!...

XV. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XV. Pamiętnik starego subiekta

Sytuacja polityczna zarysowuje się coraz wyraźniej. Mamy już dwie koalicje. Z jednej strony Rosja z Turcją, z drugiej strony Niemcy, Austria i Anglia. A jeżeli tak jest, więc znaczy, że lada hwilę może wybuhnąć wojna, w kturej zostaną rozstżygnięte bardzo, ale to bardzo ważne sprawy.

Czy tylko będzie wojna? bo my zawsze lubimy się łudzić. Otuż będzie, tym razem niezawodnie. Muwił mi Lisiecki, że ja co roku zapowiadałem wojnę i nigdy się nie sprawdziło. Głupi on, uczciwszy uszy... Co innego było w tamtyh latah, a co innego dziś.

XVI. Dusza w letargu

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XVI. Dusza w letargu

Leżąc albo siedząc w swoim pokoju Wokulski mahinalnie pżypominał sobie, w jaki sposub ze Skierniewic powrucił do Warszawy.

Około piątej rano kupił na dworcu bilet pierwszej klasy, nie był jednak pewny, czy takiego żądał, czy dano mu go bez żądania. Następnie wsiadł do pżedziału drugiej klasy i zastał tam księdza, ktury pżez cały czas podruży wyglądał oknem, tudzież rudego Niemca, ktury zdjął kamasze i oparłszy nogi w brudnyh skarpetkah na pżeciwległej ławce, spał jak zarżnięty. Wreszcie napżeciw siebie miał jakąś starą damę, kturą tak bolały zęby, że nawet nie obrażała się na postępowanie swego sąsiada w skarpetkah.

XVII. Pamiętnik starego subiekta

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XVII. Pamiętnik starego subiekta

Od kilku miesięcy utżymuje się pogłoska, że w dniu 26 czerwca bieżącego roku zginął w Afryce książę Ludwik Napoleon, syn cesaża. I to jeszcze zginął w bitwie z dzikim narodem, o kturym nie wiadomo, ani gdzie mieszka, ani jak się nazywa? bo pżecie Zulusami nie może nazywać się żaden narud.

Tak wszyscy muwią. Nawet miała tam pojehać cesażowa Eugenia i pżywieźć zwłoki syna do Anglii. Czy tak jest w żeczy samej, nie wiem, bo już od lipca nie czytuję gazet i nie lubię rozmawiać o polityce.

XVIII. ...?...

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

XVIII. ...?...

Pan Rzecki istotnie niedomagał; według własnej opinii z powodu braku zajęcia, według Szumana z powodu sercowej horoby, ktura nagle rozwinęła się w nim i szła dosyć szybko pod wpływem jakihś zmartwień.

Zajęć miał niewiele. Z rana pżyhodził do sklepu niegdyś Wokulskiego, obecnie Szlangbauma, lecz bawił tam, dopuki nie zaczęli się shodzić subiekci, a nade wszystko goście. Goście bowiem, nie wiadomo nawet dlaczego, pżypatrywali mu się ze zdziwieniem, a subiekci, dziś z wyjątkiem pana Zięby starozakonni, nie tylko nie okazywali mu szacunku, do kturego pżywykł, ale nawet wbrew upomnieniom Szlangbauma traktowali go w sposub lekceważący.

Uzupełnienie

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Uzupełnienie

Prawie w tej samej hwili, kiedy Rzecki studiował licytację domu Łęckich, w jego własnym mieszkaniu naradzali się dwaj panowie: jednym z nih był Wokulski, drugim moskiewski kupiec Suzin.

Suzin był to niski olbżym, z potężną głową, potężnymi plecami i jeszcze potężniejszymi rękoma; robił wrażenie ogniotrwałej szafy odzianej w surdut źle skrojony z bardzo cienkiego sukna. Z całej jego figury pżeglądała niezmierna siła, a z czerwonej tważy o nieregularnyh rysah tryskało prawie kompromitujące zdrowie. Nosił długie konopiaste włosy, już gęsto pżypruszone siwizną, podcięte pży kołnieżu i rozdzielone nad czołem, tudzież wielką brodę, ruwnież konopiastą w białe pasy. Na grubyh palcah miał kilka pierścieni z ogromnymi brylantami, a na szyi złoty łańcuh, pży kturym śmielej można było pżyczepić berlinkę niż zegarek. Spod brwi, pżypominającyh kżaki jałowcu, wyglądały mu nieduże siwe oczki, iskżące się sprytem.