Krzyżacy on nowypolski.pl

Tom I, rozdział pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Krzyżacy

Tom I

Rozdział pierwszy

W Tyńcu, w gospodzie „Pod Lutym Turem”, należącej do opactwa, siedziało kilku ludzi, słuhając opowiadania wojaka bywalca, ktury z dalekih stron pżybywszy, prawił im o pżygodah, jakih na wojnie i w czasie podruży doznał. Człek był brodaty, w sile wieku, pleczysty, prawie ogromny, ale wyhudły; włosy nosił ujęte w pątlik, czyli w siatkę naszywaną paciorkami; na sobie miał skużany kubrak z pręgami wyciśniętymi pżez panceż, na nim pas, cały z miedzianyh klamr; za pasem nuż w rogowej pohwie, pży boku zaś krutki kord podrużny.

Tom I, rozdział drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział drugi

A wtem pżez dżwi weszła księżna — pani średnih lat, ze śmiejącą się tważą, pżybrana w czerwony płaszcz i szatę zieloną, obcisłą, z pozłoconym pasem na biodrah, idącym wzdłuż pahwin i zapiętym nisko wielką klamrą. Za panią szły panny dworskie, niekture starsze, niekture jeszcze niedorosłe, w rużowyh i liliowyh wianuszkah na głowah, po większej części z lutniami w ręku. Były i takie, kture niosły całe pęki kwiatuw świeżyh, widocznie uzbieranyh po drodze. Zaroiła się izba, bo za pannami ukazało się kilku dwożan i małyh paholikuw. Weszli wszyscy raźno, z wesołością w tważah, rozmawiając głośno lub podśpiewując, jakoby upojeni pogodną nocą i jasnym blaskiem księżyca. Między dwożanami dwuh było rybałtuw, jeden z lutnią, drugi z gęślikami u pasa. Jedna z dziewcząt, młudka jeszcze, może dwunastolatka, niosła też za księżną małą luteńkę, nabijaną miedzianymi ćwiekami.

Tom I, rozdział tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżeci

Księżna Danuta, Maćko i Zbyszko bywali już popżednio w Tyńcu, ale w orszaku byli dwożanie, ktuży widzieli go po raz pierwszy — i ci, podnosząc oczy, patżyli ze zdumieniem na wspaniałe opactwo, na zębate mury biegnące wzdłuż skał nad urwiskami, na gmahy stojące to na zboczah gury, to wewnątż blankuw, spiętżone, wyniosłe i jaśniejące złotem od wshodzącego słońca. Z tyh okazałyh muruw i gmahuw, z domuw, z budowli pżeznaczonyh na rozliczne użytki, z ogroduw leżącyh u stup gury i ze starannie uprawnyh pul, kture wzrok z wysoka ogarniał, można było na pierwszy żut oka poznać bogactwo odwieczne, niepżebrane, do kturego nie pżywykli i kturym zdumiewać się musieli ludzie z ubogiego Mazowsza. Istniały wprawdzie starożytne a możne opactwa benedyktyńskie i w innyh częściah kraju, jak na pżykład w Lubuszu nad Odrą, w Płocku, w Wielkopolsce w Mogilnie i w innyh miejscah, żadne wszelako nie mogło poruwnać się z tynieckim, kturego posiadłości pżewyższały niejedno księstwo udzielne, a dohody mogły budzić zazdrość nawet uwczesnyh kruluw.

Tom I, rozdział czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czwarty

Było już dobże z południa, gdy księżna wraz z orszakiem wyruszyła z gościnnego Tyńca do Krakowa. Częstokroć uwcześni ryceże, wjeżdżając do większyh miast lub do zamkuw w odwiedziny do znakomityh osub, pżywdziewali na się pełny rynsztunek bojowy. Był wprawdzie zwyczaj zdejmować go zaraz po pżebyciu bram, do czego w zamkah wzywał sam gospodaż uświęconymi słowy: „Zdejmcie zbroję, szlahetny panie, albowiem pżybyliście do pżyjaciuł” — niemniej jednak wjazd „wojenny” uważał się za okazalszy i podnosił znaczenie ryceża. Gwoli tej to okazałości tak Maćko, jak i Zbyszko pżybrali się w wyborne panceże i w naramienniki zdobyte na ryceżah fryzyjskih — jasne, błyszczące i po bżegah wpuszczoną nicią złotą ozdobne. Mikołaj z Długolasu, ktury dużo świata i wielu ryceży w życiu widział, a był żeczy wojennyh znawcą niemałym, poznał zaraz, iż są to zbroje kowane pżez mediolańskih, najsłynniejszyh w świecie płatneży, takie, na jakie najbogatsi tylko ryceże wspomuc się mogą i z kturyh każda za dobrą majętność starczy. Wnioskował z tego, że owi Fryzowie musieli być znakomitymi ludźmi w swoim narodzie i z tym większym szacunkiem począł spoglądać na Maćka i Zbyszka. Lecz hełmy ih, lubo także niepoślednie, nie były tak bogate, natomiast olbżymie ogiery, pięknie pokryte, wzbudziły między dwożanami podziw i zazdrość. I Maćko, i Zbyszko, siedząc na niezmiernie wysokih kulbakah, spoglądali z gury na cały dwur. Każdy z nih dzierżył w ręku długą kopię, każdy miał miecz pży boku i topur u siodła. Tarcze oddali wprawdzie dla wygody na wozy, ale i bez nih obaj wyglądali tak, jakby ciągnęli na bitwę, nie do miasta.

Tom I, rozdział piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział piąty

Nastepnego dnia obaj ryceże z Bogdańca wraz z Powałą udali się na ranną mszę do katedry, tak dla nabożeństwa, jak i dlatego, by widzieć dwur i gości, ktuży shodzili się na zamek. Jakoż po drodze już Powała spotkał mnustwo znajomyh, a między nimi wielu ryceży sławnyh w kraju i za granicą, na kturyh z podziwem patżył młody Zbyszko, obiecując sobie w duszy, że jeśli sprawa z Lichtensteinem ujdzie mu na suho, to będzie się starał im wyruwnać w męstwie i we wszystkih cnotah. Jeden z tyh ryceży, Toporczyk, krewny kasztelana krakowskiego, powiedział im nowinę o powrocie z Rzymu Wojciecha Jastrzębca, sholastyka, ktury jeździł do papieża Bonifacego IX z listem krulewskim, zapraszającym na hżciny do Krakowa. Bonifacy pżyjął zaprosiny, a jakkolwiek wyraził wątpliwość, czy będzie mugł pżybyć własną osobą, upoważnił posła, aby w jego imieniu tżymał do hżtu mające się narodzić dziecię, a zarazem prosił, by w dowud osobliwszej jego miłości dla obojga krulestwa dziecku nadano imię Bonifacy lub Bonifacja.

Tom I, rozdział szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział szusty

Wtem zaszedł wypadek, wobec kturego inne sprawy straciły wszelkie znaczenie w ludzkih oczah. Pod wieczur dnia 21 czerwca rozeszła się po zamku wiadomość o nagłym zasłabnięciu krulowej. Wezwani medycy pozostali wraz z biskupem Wyszem pżez całą noc w jej komnacie, a tymczasem dowiedziano się od niewiast służebnyh, iż pani zagroziła słabość pżedwczesna. Kasztelan krakowski Jaśko Topór z Tęczyna wysłał tejże nocy gońcuw do nieobecnego krula. Nazajutż rano wieść gruhnęła po mieście i okolicy. Był dzień niedzielny, więc tłumy napełniły wszystkie świątynie, w kturyh księża nakazali modlitwy za zdrowie krulowej. Wuwczas ustała wszelka wątpliwość. Po nabożeństwie goście rycerscy, ktuży się już byli zjehali na spodziewane uroczystości, szlahta oraz deputacje kupieckie udały się na zamek; cehy i bractwa wystąpiły z horągwiami. Od południa niepżeliczone roje ludu otoczyły Wawel, między kturymi utżymywali ład łucznicy krulewscy, nakazując spokojność i ciszę. Miasto wyludniło się prawie zupełnie i tylko pżez opustoszałe ulice pżeciągały od czasu do czasu gromady okolicznego hłopstwa, kture ruwnież już zwiedziało się o horobie uwielbianej pani i dążyło pod zamek. Wreszcie w głuwnej bramie pojawili się biskup i kasztelan, z nimi zaś kanonicy katedralni, rajcy krulewscy i ryceże. Ci rozeszli się wzdłuż muruw, między lud, z tważami zwiastującymi nowinę, zaczęli jednak od surowego rozkazu, aby powstżymano się od wszelkih okżykuw, te bowiem mogłyby horej zaszkodzić. Za czym zwiastowali wszem wobec, iż krulowa powiła curkę. Nowina napełniła radością serca, zwłaszcza gdy zarazem dowiedziano się, iż jakkolwiek poług był pżedwczesny, nie masz jednak widomego niebezpieczeństwa ni dla matki, ni dla dziecięcia. Tłumy poczęły się rozhodzić, albowiem pod zamkiem nie wolno było kżyczeć, każdy zaś hciał pofolgować radości. Jakoż, gdy wypełniły się ulice prowadzące na rynek, ozwały się wnet pieśni i radosne nawoływania. Nie trapiono się tym, że pżyszła na świat curka. „Albo źle było, muwiono, że krul Louis nie miał synuw i że Królestwo dostało się Jadwidze? Pżez jej to małżeństwo z Jagiełłą podwoiła się moc państwa. Tak będzie i teraz. Gdzież szukać takiej dziedziczki, jako będzie nasza krulewna, gdy ni cesaż rzymski, ni żaden z innyh kruluw nie posiadają tak wielkiego państwa, tak obszernyh ziemi ni tak licznego rycerstwa! Będą się dobijali o jej rękę najpotężniejsi monarhowie ziemi, będą się kłaniali krulowej i krulowi, będą zjeżdżali do Krakowa, a nam, kupcom, kożyść z tego wypadnie, nie muwiąc o tym, że nowe jakieś państwo, czeskie albo węgierskie, z naszym się Królestwem połączy”. Tak to między sobą muwili kupcy — i radość stawała się z każdą hwilą powszehniejsza. Ucztowano w domah prywatnyh i w gospodah. Rynek zaroił się od latarni i pohodni. Po pżedmieściah podkrakowscy kmiecie, kturyh coraz więcej ściągało się do miasta, porozkładali się obozem pży wuzkah. Żydzi rajcowali pży synagodze na Kazimierzu. Do puźna w noc, prawie do bżasku, wżało na rynku, szczegulniej koło ratusza i wagi, jak w czasie wielkih jarmarkuw. Udzielano sobie wzajem wiadomości; posyłano po nie na zamek i oblegano tłumnie wracającyh z nowinami.

Tom I, rozdział siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siudmy

U kupca Amyleja Maćko i Zbyszko naradzali się nad tym, co czynić. Stary ryceż spodziewał się ryhłej śmierci, a że pżepowiadał mu ją także znający się na ranah franciszkanin ojciec Cybek, więc hciał wracać do Bogdańca, aby być pohowanym wedle ojcuw na cmentażu w Ostrowiu.

Nie wszyscy jednak ojce tam leżeli. Był to niegdyś liczny rud. Czasu wojen zwoływali się okżykiem: „Grady!”, w herbie zaś — mieniąc się lepszymi od innyh włodykuw, kturym nie zawsze pżysługiwało prawo herbu — nosili Tępą Podkowę. Roku 1331, w bitwie pod Płowcami, siedmdziesięciu cztereh wojownikuw z Bogdańca wystżelali na bagnie kusznicy niemieccy, ocalał tylko jeden, Wojciech, pżezwiskiem Tur, kturemu krul Władysław Łokietek po pogromie Niemców potwierdził osobnym pżywilejem herb i ziemie bogdanieckie. Tamtyh kości bielały odtąd na polah płowieckih, Wojciech zaś wrucił do domowyh pieleszy, lecz po to tylko, by całkowitą zgubę rodu swego oglądać.

Tom I, rozdział usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział usmy

Księżna Anna nie zdziwiła się zbytnio pżyjazdem Juranda ze Spychowa, zdażało się bowiem często, że wśrud ustawicznyh pościguw, napaduw i walk z sąsiednimi ryceżami niemieckimi porywała go nagła tęsknota za Danusią. Wuwczas zjawiał się niespodzianie bądź w Warszawie, bądź w Ciechanowie lub gdziekolwiek czasowo bawił dwur księcia Janusza. Na widok dziecka wybuhał zawsze okropną żałością. Danusia bowiem z upływem lat stawała się tak do matki podobna, że za każdym razem zdawało mu się, że widzi swoją nieboszczkę, taką, jaką niegdyś poznał u księżny Anny w Warszawie. Ludzie myśleli nieraz, że od tej żałości skruszeje w nim wreszcie żelazne, zemście tylko oddane serce. Księżna namawiała też go często, by pożuciwszy swuj krwawy Spychów, został pży dwoże i pży Danusi. Sam książę, ceniąc jego męstwo i znaczenie, a zarazem hcąc uniknąć kłopotuw, na jakie narażały go ustawiczne zajścia graniczne, ofiarował mu użąd miecznika. Zawsze na prużno. Właśnie widok Danusi rozdzierał w nim dawne rany. Po kilku dniah tracił ohotę do jadła, do snu, do rozmowy. Serce poczynało mu się widocznie bużyć i zalewać krwią, a wreszcie znikał z dworu i wracał w swoje bagna spyhowskie, by żal i gniew we krwi zatopić. Ludzie wuwczas muwili: „Goże Niemcom! Wcale ci oni nie owce, ale dla Juranda owce, bo on im wilkiem”. Jakoż po upływie pewnego czasu rozhodziły się wieści to o pohwytanyh gościah, ohotnikah, ktuży szlakiem granicznym dążyli do Krzyżaków, to o popalonyh grudkah, to o zagarniętyh hłopah lub walkah na śmierć, z kturyh straszny Jurand zawsze wyhodził zwycięsko. Pży drapieżnym usposobieniu Mazurów i ryceży niemieckih, ktuży z ramienia Zakonu dzierżyli ziemię i grudki do Mazowsza pżyległe, nawet w czasah największego pokoju między książęty mazowieckimi a Zakonem na granicy nie ustawała nigdy wżawa bojowa. Nawet na ścinanie dżew w boru lub na żniwa mieszkańcy wybierali się z kuszami lub zbrojni w dzidy. Ludzie żyli w niepewności jutra, w ciągłym wojennym pogotowiu, w zatwardziałości serc. Nikt nie pżestawał na samej obronie, ale za grabież płacił grabieżą, za pożogę pożogą, za napad napadem. I zdażało się, że gdy Niemcy pżekradali się ciho leśnymi rubieżami, by ubiec jakowyś grudek, porwać hłopuw lub stada, Mazury w tym samym czasie czynili to samo. Nieraz też spotykali się z sobą i bili się do upadłego, często wszakże tylko wodzowie wyzywali się na śmiertelną walkę, po kturej zwycięzca zabierał poczet pokonanego pżeciwnika. Toteż gdy na dwur warszawski pżyhodziły skargi na Juranda, książę odpowiadał skargami na napady poczynione w innyh stronah pżez ryceży niemieckih. W ten sposub, gdy obie strony żądały sprawiedliwości, a nie hciała i nie mogła jej uczynić żadna — wszystkie grabieże, pożogi, napady uhodziły całkiem bezkarnie.

Tom I, rozdział dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziewiąty

Następnego dnia nie unikał Jurand bynajmniej Zbyszka ani mu też pżeszkadzał w oddawaniu Danusi w drodze rozmaityh pżysług, kture jako ryceż powinien był jej oddawać. Owszem — Zbyszko, hoć wielce w sercu strapiony, zauważył pżecie, iż posępny pan ze Spychowa spogląda na niego życzliwie i jakby z żalem, że musiał mu dać tak okrutną odpowiedź. Prubował też młody włodyka niejednokrotnie zbliżyć się do niego i zacząć z nim rozmowę. Po wyruszeniu z Krakowa, w czasie podruży, o sposobność nie było trudno, gdyż obaj toważyszyli księżnej konno. Jurand, lubo zwykle milczący, rozmawiał dość hętnie, ale gdy tylko Zbyszko hciał dowiedzieć się czegoś o pżeszkodah dzielącyh go od Danusi, rozmowa urywała się nagle, a tważ Jurandowa czyniła się hmurna. Myślał Zbyszko, że księżna wie więcej — upatżywszy zatem sposobną hwilę, starał się od niej jakąkolwiek wiadomość wydostać, ale ona niewiele także mogła mu powiedzieć.

Tom I, rozdział dziesiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziesiąty

Kanonik od fary wyspowiadał Maćka i zatżymał ih gościnnie na nocleg, tak że wyjehali dopiero nazajutż rano. Za Olkuszem skręcili ku Śląskowi, kturego granicą mieli wciąż jehać aż do Wielkopolski. Droga szła po większej części puszczą, w kturej pod zahud słońca odzywały się często, podobne do podziemnyh gżmotuw, ryki turuw i żubruw, nocami zaś pobłyskiwały spośrud leszczynowej gęstwy oczy wilcze. Większe jednak niebezpieczeństwo niż od zwieża groziło na tej drodze wędrownikom i kupcom od niemieckih lub zniemczałyh ryceży ze Śląska, kturyh zameczki wznosiły się tu i uwdzie nad granicą. Wprawdzie wskutek wojny z Opolczykiem Naderspanem, kturemu pomagali pżeciw krulowi Władysławowi synowcowie śląscy, większą część tyh zameczkuw pokruszyły ręce polskie, zawsze jednak tżeba się było mieć na baczności i zwłaszcza po zahodzie słońca nie popuszczać broni z ręki.

Tom I, rozdział jedenasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział jedenasty

Drugiego dnia po pżyjeździe do Bogdańca Maćko i Zbyszko poczęli rozglądać się po swojej starej siedzibie i wkrutce dostżegli, iż Zych ze Zgorzelic miał słuszność, muwiąc, że z początku dokuczy im bieda niemała. Z gospodarstwem szło jeszcze jako tako. Było kilka łanuw obrabianyh pżez hłopuw dawnyh albo świeżo osadzonyh pżez opata. Niegdyś bywało w Bogdańcu uprawnej ziemi daleko więcej, ale od czasu gdy w bitwie pod Płowcami rud Gradów wyginął prawie do szczętu — zbrakło rąk roboczyh, a po napadzie śląskih Niemców i po wojnie Grzymalitów z Nałęczami żyzne niegdyś niwy bogdańskie pozarastały po większej części lasem. Maćko nie mugł sam dać rady. Prużno hciał pżed kilkunastu laty pżyciągnąć wolnyh kmieciuw z Krześni i puścić im ziemię za odsepy — ci bowiem woleli siedzieć na swoih własnyh „lehah”, niźli uprawiać cudzy zagon. Pżywabił jednak nieco ludzi bezdomnyh; w rużnyh wojnah wziął kilkunastu jeńcuw, kturyh pożenił, osadził po hatah — i w ten sposub wieś poczęła się dźwigać na nowo. Ale trudno mu to szło, więc gdy zdażyła się sposobność zastawu, zastawił Maćko skwapliwie cały Bogdaniec, mniemając napżud, że możnemu opatowi łatwiej będzie zagospodarować ziemię, a po wture, że tymczasem jemu i Zbyszkowi wojna pżyspoży ludzi i pieniędzy. Jakoż opat żądził sprężyście. Siłę roboczą Bogdańca powiększył o pięć rodzin hłopskih, stada bydła i koni pomnożył, a pży tym zbudował spihleż, hruścianą oborę i takąż stajnię. Natomiast nie mieszkając stale w Bogdańcu, o dom nie dbał — i Maćko, ktury mażył czasami, że wruciwszy, zastanie go otoczonym rowem i częstokołem, zastał wszystko tak, jak był zostawił, z tą hyba rużnicą, że węgły pokżywiły się nieco, a ściany wydawały się niższe, bo osiadły i zasunęły się w ziemię.

Tom I, rozdział dwunasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwunasty

Zbyszko wybrał się, jak zapowiedział, gdyż Maćko czuł się coraz gożej. Z początku podtżymywała go radość i pierwsze domowe zajęcia, lecz tżeciego dnia wruciła mu gorączka i bul w boku ozwał mu się z taką siłą, iż musiał się położyć. Zbyszko poszedł napżud w dzień, obejżał barci, zobaczył, że jest blisko ogromny ślad na błocie — i rozmuwił się z bartnikiem Wawrkiem, ktury nocami sypiał w pobliżu w szałasie razem z parą srogih podhalskih kundli, ale właśnie miał się już wynieść do wsi z powodu hłoduw jesiennyh.

Tom I, rozdział tżynasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżynasty

Jagienka sama wytopiła duży garnek niedźwiedziego sadła, kturego pierwszą kwartę wypił Maćko z ohotą, albowiem było świeże, niepżypalone i miało zapah dzięgielu, kturego znająca się na lekah dziewczyna dożuciła w miarę do garnka. Pokżepił się też zaraz Maćko na duhu i nabrał nadziei, że wyzdrowieje.

— Tego mi było tżeba — muwił. — Jak się w człeku wszystko godnie wytłuści, to się może i ta, psia mać, dżazga kturędy wypsnie.

Tom I, rozdział czternasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czternasty

Stary Maćko nie mylił się, muwiąc, że Zbyszko i Jagienka radzi z sobą pżestają, a nawet że tęsknią do siebie. Jagienka pod pozorem odwiedzin horego Maćka pżyjeżdżała częstokroć do Bogdańca, z ojcem lub sama, Zbyszko pżez samą wdzięczność wpadał co czas jakiś do Zgorzelic, więc wraz z upływem dni wyrodziła się między nimi bliska zażyłość i pżyjaźń. Poczęli się lubić i hętnie z sobą „uradzać”, to jest rozmawiać o wszystkim, co ih mogło obhodzić. Było też trohę wzajemnego podziwu w tej pżyjaźni, albowiem młody i śliczny Zbyszko, ktury i na wojnie się już wsławił, i w gonitwah brał udział, i na pokojah krulewskih bywał, wydawał się dziewczynie w poruwnaniu z takim Cztanem z Rogowa lub z Wilkiem z Brzozowej prawdziwym dworskim ryceżem i niemal krulewiczem, jego zaś zdumiewała hwilami uroda dziewczyny. Myślał wiernie o swojej Danusi, nieraz jednak, gdy spojżał niespodzianie na Jagienkę, czy to w lesie, czy w domu, mimo woli muwił sobie: „Hej! To ci łania!” — gdy zaś wziąwszy ją pod boki, wsadzał na konia i wyczuwał pod dłońmi jej czerstwe, jakby z kamienia wykżesane ciało, to aż go ogarniał niepokuj i — jak powiadał Maćko: — „brały go ciągoty”, a zarazem coś poczynało mu hodzić po kościah i możyć go niby sen.

Tom I, rozdział piętnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział piętnasty

Po rozmowie ze Zbyszkiem Jagienka pżez tży dni nie ukazywała się w Bogdańcu, atoli czwartego wpadła z wiadomością, że opat pżyjehał do Zgorzelic. Maćko pżyjął nowinę z pewnym wzruszeniem. Miał on wprawdzie z czego spłacić sumę zastawną, a nawet wyliczył, że dość mu zostanie na pomnożenie osadnikuw, zaprowadzenie stad i inne potżeby gospodarskie, niemniej jednak dużo w całej sprawie zależało od życzliwości bogatego krewnego, ktury mugł na pżykład hłopuw, osadzonyh pżez się na źrebiah, zabrać albo zostawić, i tym samym zniżyć albo powiększyć wartość majątku.

Tom I, rozdział szesnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział szesnasty

Zbyszko, dogoniwszy Zycha i Jagienkę jadącyh w toważystwie opata i jego klerykuw do Krześni, pżyłączył się do nih i jehał razem, hodziło mu bowiem o to, by dowieść opatowi, że się ni Wilka z Brzozowej, ni Cztana z Rogowa nie lęka i hować się pżed nimi nie myśli. Zdziwiła go znuw w pierwszej hwili uroda Jagienki, bo hociaż nieraz widywał ją i w Zgorzelicach, i w Bogdańcu pżybraną pięknie do gości, ale nigdy tak, jak teraz do kościoła. Odzież miała z czerwonego sukna, podbitą gronostajami, czerwone rękawiczki i gronostajowy, naszyty złotem kapturek na głowie, spod kturego wysuwały się na ramiona dwa warkocze. Nie siedziała też na koniu po męsku, ale na wysokim siodle z poręczą i z ławeczką pod stopy, kture ledwie było widać spod długiej i ułożonej w ruwne zagiętki spudnicy. Zychowi, ktury pozwalał dziewczynie ubierać się w domu w kożuh i jałowicze buty, hodziło o to, by pżed kościołem każdy poznał, iż pżyjehała nie curka byle szarego włodyczki albo ścieciałki, lecz panna z możnego, rycerskiego domu. W tym celu konia jej prowadziło dwuh wyrostkuw, pżybranyh od dołu obcisło, od gury w buhaste szaty, jakie nosili zwykle paziowie. Cztereh dworskih ludzi jehało z tyłu, a z nimi opatowi klerycy, z kordami i lutniami pży pasah. Zbyszko podziwiał wielce cały orszak, szczegulnie zaś Jagienkę, wyglądającą jak obrazek, i opata, ktury w czerwieni i z olbżymimi rękawami u sukni wydawał mu się jak jaki podrużujący książę. Najskromniej ze wszystkih pżybrany był sam Zych, ktury dbał o okazałość dla innyh, dla siebie zaś tylko o wesołość i śpiewanie.

Tom I, rozdział siedemnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemnasty

Jagienka, wruciwszy do domu, wysłała natyhmiast parobka do Krześni, aby dowiedział się, czy w gospodzie nie zaszła jakowaś bitka albo czy kto kogo nie wyzwał. Ten jednakże, dostawszy na drogę skojca, począł pić z księżymi sługami i nie myślał o powrocie. Drugi, wysłany do Bogdańca, ktury miał zapowiedzieć Maćkowi pżyjazd opata, wrucił spełniwszy polecenie i zarazem oznajmił, że widział Zbyszka zabawiającego się ze starym dziedzicem w kości.

Uspokoiło to w części Jagienkę, wiedząc bowiem o doświadczeniu i sprawności Zbyszkowej, nie tyle bała się dla niego wyzwania, ile jakowejś doraźnej ciężkiej pżygody w karczmie. Miała też ohotę razem z opatem jehać do Bogdańca, ale uw spżeciwił się temu, pragnął bowiem rozmuwić się z Maćkiem w sprawie zastawu i w innej, jeszcze ważniejszej, pży kturej nie hciał mieć za świadka Jagienki.

Tom I, rozdział osiemnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział osiemnasty

Maćko czekał cierpliwie pżez kilka dni, czy nie dojdzie go jaka wieść ze Zgorzelic lub czy opat się nie udobruha, aż wreszcie spżykżyła mu się niepewność i czekanie i postanowił sam wybrać się do Zycha. Wszystko, co się stało, stało się bez jego winy, hciał jednak wiedzieć, czy Zych nie czuje i do niego urazy, bo co do opata był pewnym, że gniew jego będzie odtąd ciążył i na Zbyszku, i na nim.

Tom I, rozdział dziewiętnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziewiętnasty

A tymczasem „głupi Zbyszko” wyjehał był z Bogdańca istotnie z ciężkim sercem. Napżud, było mu jakoś obco i nieswojo bez stryjca, z kturym dotyhczas od dawnyh lat się nie rozłączał i do kturego tak nawykł, że sam teraz dobże nie wiedział, jak się bez niego i w podruży, i na wojnie obejdzie. Po wture, żal mu było i Jagienki, bo hociaż muwił sobie, że jedzie do Danusi, kturą miłował z całej duszy, jednakże bywało mu tak dobże pży Jagience, iż teraz dopiero uczuł, jaka pży niej była radość, a jaki bez niej może być smutek. I aż sam się dziwił swojemu żalowi, a nawet się nim zaniepokoił, bo żeby to tęsknił po Jagience, jak brat tęskni po siostże, nic by to było. Ale on spostżegł, że mu się „cni” za tym, by ją pżed się pod boki brać i na konia sadzać albo z kulbaki zdejmować, by ją pżez strugi pżenosić, wodę jej z warkocza wykręcać, by z nią po lasah hadzać i patżeć na nią, i „uradzać” z nią. Tak zaś do tego pżywykł i takie mu to było miłe, że gdy teraz począł o tym myśleć, zaraz się zapamiętał i całkiem zapomniał, że w długą drogę aż na Mazury jedzie, a natomiast stanęła mu w oczah ta hwila, gdy Jagienka dała mu pomoc w lesie, gdy się z niedźwiedziem borykał. I zdało mu się, że to było wczoraj, jak ruwnież że wczoraj hodzili na bobry do Odstajanego jeziorka. Nie widział jej pżecie wuwczas, gdy się wpław po bobra puściła, a teraz zdało mu się, że ją widzi — i zaraz poczęły go brać takie same ciągoty, jakie brały go parę tygodni temu, gdy wiatr nazbyt z Jagienkową suknią poswawolił. Potem zaś pżypomniał sobie, jak jehała wspaniale pżybrana do kościoła w Krześni i jak się dziwił, że taka prosta dziewczyna naraz wydała mu się niby dwornie jadące wysokiego rodu paniątko. Wszystko to sprawiło, że koło serca zaczęło mu się czynić jakoś bałamutnie, zarazem błogo i smutno, i pożądliwie, a gdy jeszcze pomyślał, że byłby z nią mugł uczynić, co hciał, i jak ją też ku niemu ciągnęło, jak mu patżyła w oczy i jak się do niego garnęła, to ledwie że na koniu mugł usiedzieć. „Niehbym jej był gdzie dopadł i hoć pożegnał, a objął na drogę — muwił sobie — może by mnie było popuściło” — ale wnet uczuł, że to nieprawda i że nie byłoby go popuściło, gdyż na samą myśl o takim pożegnaniu poczęły mu skry po skuże hodzić, hociaż na świecie był pżymrozek.

Tom I, rozdział dwudziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty

Lecz nie miało i tym razem pżyjść między nimi do bitki, gdyż Mikołaj z Długolasu dowiedziawszy się od Jędrka z Kropiwnicy, o co im hodzi, wziął od obydwuh słowo, że się bez wiedzy księcia i komturuw potykać nie będą, w razie zaś oporu groził zamknięciem bram. Zbyszkowi hciało się jak najprędzej zobaczyć Danusię, więc nie śmiał się spżeciwiać, de Lorche zaś, ktury bił się hętnie, gdy było tżeba, ale nie był człowiekiem krwiożerczym, popżysiągł bez trudności na swą rycerską cześć, iż będzie czekał na pozwolenie księcia, tym bardziej że postępując pżeciwnie, obawiałby się mu ubliżyć. Hodziło też Lotaryńczykowi, ktury nasłuhawszy się pieśni o turniejah, lubił świetne zgromadzenia i okazałe uroczystości, aby potykać się właśnie wobec dworu, dostojnikuw i dam — gdyż sądził, że w ten sposub zwycięstwo jego nabieże większego rozgłosu i tym łatwiej złote ostrogi mu wyjedna. Pży tym zaciekawiał go kraj i ludzie, więc po myśli była mu zwłoka — zwłaszcza że Mikołaj z Długolasu, kturen lata całe u Niemców w niewoli pżesiedział i z cudzoziemcami mugł łatwo się rozmuwić, dziwy opowiadał o łowah książęcyh na rużne bestie nieznane już w krajah zahodnih. O pułnocy więc ruszyli razem ze Zbyszkiem ku Przasnyszowi, mając ze sobą swe zbrojne poczty i ludzi z kagankami dla ohrony od wilkuw, kture zbierając się zimą w niepżeliczone gromady, mogły okazać się groźne nawet dla kilkunastu jeźdźcuw, hoćby najlepiej uzbrojonyh. Z tej strony Ciechanowa nie brakło już także lasuw, kture niedaleko za Przasnyszem pżehodziły w olbżymią puszczę kurpieską, łączącą się na wshud z niepżebytymi borami Podlasia i dalszej Litwy.

Tom I, rozdział dwudziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty pierwszy

Biegli leśnicy poczęli pod wodzą wielkiego łowczego rozstawiać myśliwyh długim żędem na skraju polany, tak aby będąc sami w ukryciu, mieli pżed sobą pustą pżestżeń, ułatwiającą stżały z kusz i łukuw. Dwa krutsze boki polany obstawione były sieciami, za kturymi taili się borowi „nawrotnicy”, kturyh obowiązkiem było nawracać zwieża ku stżelcom lub, jeśli nie dając się spłoszyć, zaplątywał się w sieciah, dobijać go oszczepami. Niepżeliczone gromady Kurpiów, umiejętnie rozstawione w tak zwaną otokę, miały pędzić wszelkie żywe stwożenie z głębin leśnyh na polanę. Za stżelcami znuw znajdowała się sieć, rozpięta w tym celu, by zwież, ktury zdoła pżedżeć się pżez ih szereg, został nią powstżymany i w jej skrętah dobity.

Tom I, rozdział dwudziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty drugi

Ksiądz Wyszoniek opatżył rany Zbyszka, uznał, iż tylko jedno żebro jest złamane, ale pierwszego dnia nie ręczył za wyzdrowienie, nie wiedział bowiem, „czy się w horym nie pżekręciło serce i czy się w nim wątroba nie oberwała”.

Pana de Lorche opanowała też pod wieczur niemoc tak wielka, iż musiał się położyć, na drugi dzień zaś nie mugł ni ręką, ni nogą bez wielkiego bulu we wszystkih kościah poruszyć. Księżna i Danusia oraz inne dwurki pilnowały horyh i ważyły dla nih wedle pżepisu księdza Wyszońka rozliczne smarowania i driakwie. Zbyszko jednakże ciężko był pobity i od czasu do czasu oddawał krew ustami, co wielce niepokoiło księdza Wyszońka. Był jednakże pżytomny i na drugi dzień, lubo jeszcze osłabiony bardzo, dowiedziawszy się od Danusi, komu życie zawdzięcza, pżywołał swego Czecha, aby mu podziękować i wynagrodzić. Musiał jednak pży tym pomyśleć, że miał go od Jagienki i że gdyby nie jej życzliwe serce, byłby zginął. Myśl ta była mu nawet ciężka, czuł bowiem, że nie wypłaci się nigdy poczciwej dziewczynie dobrem za dobre i że będzie dla niej tylko zmartwień i okrutnego smutku pżyczyną. Powiedział sobie wprawdzie zaraz: „Toć się na dwoje nie rozetnę” — ale na dnie duszy został mu jakby wyżut sumienia, Czech zaś zaognił jeszcze uw wewnętżny niepokuj.

Tom I, rozdział dwudziesty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty tżeci

Jednakże pżed wyruszeniem do Szczytna czterej bracia i de Fourcy pżyszli jeszcze pożegnać się z księciem i księżną.

Było to pożegnanie niezbyt pżyjazne, wszelako książę, nie hcąc wedle starego polskiego obyczaju wypuszczać gości z domu z prużnymi rękoma, podarował każdemu z braci piękny błam kuni i po gżywnie srebra, oni zaś pżyjęli z radością, zapewniając, że jako zakonnicy zapżysiężeni na ubustwo nie zatżymają tyh pieniędzy dla siebie, ale rozdadzą je ubogim, kturym zarazem polecą się modlić za zdrowie, sławę i pżyszłe zbawienie księcia. Uśmiehali się pod wąsem z tyh zapewnień Mazurowie, albowiem dobże znana im była hciwość zakonna, a jeszcze lepiej kłamstwa Krzyżaków. Powtażano na Mazowszu, że „jako thuż cuhnie, tak Krzyżak łże”. Książę też jeno mahnął ręką na podobną podziękę, a po ih wyjściu żekł, iż rakiem hyba pojehałby do nieba za pżyczyną modlitw kżyżackih.

Tom I, rozdział dwudziesty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty czwarty

Czech tymczasem poleciał jednym pędem wprost do leśnego dworca i zastawszy jeszcze w nim księcia, opowiedział jemu pierwszemu, co się stało. Na szczęście znaleźli się dwożanie, ktuży widzieli, że giermek wyjehał bez broni. Jeden z nih kżyknął mu był nawet na drogę pułżartem, aby wziął jakie żelaziwo, bo inaczej Niemcy go pokołaczą, uw jednak, bojąc się, aby ryceże nie pżejehali tymczasem granicy, skoczył na konia tak, jak stał, w kożuhu tylko, i pognał za nimi. Świadectwa te rozproszyły wszelkie wątpliwości księcia co do tego, kto mugł być zabujcą de Fourcy’ego, ale napełniły go niepokojem i gniewem tak wielkim, że w pierwszej hwili hciał wysłać pościg za Krzyżakami, aby ih w łańcuhah odesłać wielkiemu mistżowi na ukaranie. Po hwili jednak sam zmiarkował, że pościg nie zdołałby już dosięgnąć ryceży pżed granicą, i żekł:

Tom I, rozdział dwudziesty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty piąty

W tży dni puźniej pżyjehała zapowiedziana niewiasta z hercyńskim balsamem, a z nią razem pżybył i kapitan łucznikuw ze Szczytna z listem podpisanym pżez braci i opatżonym pieczęcią Danvelda, w kturym Krzyżacy niebo i ziemię brali na świadkuw kżywd, kture ih na Mazowszu spotkały, i pod zagrożeniem pomsty Bożej wołali o karę za zamordowanie „ukohanego toważysza i gościa”. Danveld podyktował do listu i skargę od siebie, upominając się w słowah zarazem pokornyh i groźnyh o zapłatę za ciężkie kalectwo i o wyrok śmierci na czeskiego pahołka. Książę pżedarł list w oczah kapitana, żucił mu pod nogi i żekł:

Tom I, rozdział dwudziesty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty szusty

Po obfityh śniegah nastały ciężkie mrozy i dni pogodne, suhe. Dniem bory iskżyły się w promieniah słońca, lud popętał żeki i ustalił bagna. Pżyszły jasne noce, wśrud kturyh mruz wzmagał się do tego stopnia, że dżewa pękały z hukiem w lesie; ptactwo zbliżało się do domostw; drogi stały się niebezpieczne z powodu wilkuw, kture jęły się zbierać w stada i napadać nie tylko na pojedynczyh ludzi, lecz i na wsie. Lud jednak radował się w dymnyh hatah pży ogniskah, pżepowiadając po mroźnej zimie rok urodzajny, i wesoło czekał świąt, kture miały niebawem nadejść.

Tom I, rozdział dwudziesty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty siudmy

Zbyszko, usłyszawszy nieszczęsną nowinę, nie pytając nawet i o pozwolenie księcia, skoczył do stajen i kazał konie siodłać. Czech, ktury jako szlahetnie urodzony giermek znajdował się z nim na sali, zaledwie zdołał wrucić do izby i pżynieść ciepłą lisiurę; nie prubował jednakże młodego pana wstżymywać, gdyż mając z pżyrodzenia rozum tęgi, wiedział, że wstżymywanie na nic się nie pżyda, a mitręga może okazać się zgubną. Siadłszy na drugiego konia, pohwycił jeszcze w bramie od odźwiernego kilka pohodni i wnet ruszyli razem z książęcymi ludźmi, kturyh wartko sprawił stary kasztelan. Za bramą ogarnęły ih niepżebite ciemności, ale wihura wydawała się im mniejsza. Byliby może zaraz za miastem zbłądzili, gdyby nie uw człowiek, ktury pierwszy dał znać o wypadku, a ktury teraz prowadził ih tym szybciej i pewniej, że miał pży sobie psa już popżednio z drogą obeznanego. Na otwartym polu wiher począł znowu siec ih ostro po tważah, głuwnie jednak dlatego, że jehali w cwał. Gościniec był kopny, miejscami zaś tak zawiany, że tżeba było zwalniać, gdyż konie zapadały po bżuhy. Ludzie książęcy pozapalali pohodnie, kaganki i jehali wśrud dymu i płomieni, w kture wiatr dął z taką siłą, jakby je hciał oderwać od smolnyh szczap i ponieść na pola i bory. Droga była daleka — minęli osady bliższe Ciechanowa, a następnie Niedzborz, po czym skierowali się w stronę Radzanowa. Za Niedzborzem buża poczęła jednak uciszać się żeczywiście. Udeżenia wihru stały się słabsze i nie niosły już w sobie całyh tumanuw śnieżnyh. Niebo pojaśniało. Z gury sypał jeszcze czas jakiś śnieg, ale wkrutce ustał. Potem tu i uwdzie w szczelinah hmur błysnęła gwiazda. Konie poczęły parskać — jeźdźcy odethnęli swobodniej. Gwiazd pżybywało z każdą hwilą i brał mruz. Po upływie kilku pacieży uciszyło się zupełnie.

Tom I, rozdział dwudziesty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty usmy

Ojciec Wyszoniek obawiał się nawet, czy i po powturnym rozbudzeniu nie hwyci Juranda dur i nie odejmie mu na długo pżytomności. Tymczasem obiecał księżnie i Zbyszkowi, że im da znać, gdy stary ryceż pżemuwi, a po ih odejściu sam udał się na spoczynek. Jakoż Jurand rozbudził się dopiero w drugie święto pżed samym południem, ale za to zupełnie pżytomny. Księżna i Zbyszko byli pży tym obecni, więc on, siadłszy na łożu, spojżał na nią, poznał i żekł:

Tom I, rozdział dwudziesty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty dziewiąty

— Czyj to poczet? — zapytał nagle Jurand, ocknąwszy się za Radzanowem z zamyślenia jakby ze snu.

— Muj — odpowiedział Zbyszko.

— A ludzie moi wszyscy poginęli?

— Widziałem ih nieżywyh w Niedzborzu.

— Nie masz staryh toważyszuw!

Zbyszko nie odżekł nic i jehali dalej w milczeniu a szybko, gdyż hcieli jak najprędzej być w Spychowie, spodziewając się, że może zastaną tam jakih wysłannikuw kżyżackih. Na szczęście ih pżyszły znuw mrozy i drogi były pżetarte, więc mogli pośpieszać. Pod wieczur Jurand znuw pżemuwił i począł wypytywać o owyh braci zakonnyh, ktuży byli w leśnym dworcu, a Zbyszko opowiadał mu wszystko — i o ih skargah, i o odjeździe, i o śmierci pana de Fourcy, i o postępku swego giermka, ktury w tak straszny sposub pokruszył ramię Danvelda, a podczas tego opowiadania pżypomniała mu się i udeżyła go jedna okoliczność, to jest bytność owej niewiasty w leśnym dworcu, ktura pżywiozła od Danvelda balsamy gojące. Na popasie począł więc wypytywać o nią i Czecha, i Sanderusa — ale obaj nie wiedzieli dokładnie, co się z nią stało. Zdawało im się, że odjehała albo razem z tymi ludźmi, ktuży pżybyli po Danusię, albo wnet po nih. Zbyszkowi pżyszło teraz do głowy, że to mugł być ktoś nasłany w tym celu, aby tyh ludzi pżestżec na wypadek, gdyby Jurand znajdował się własną osobą we dworcu. W takim razie nie podawaliby się za ludzi ze Spychowa, mogli zaś mieć pżygotowane jakieś inne pismo, kture by byli oddali księżnie zamiast zmyślonego Jurandowego listu. Wszystko to było ułożone z piekielną zręcznością i młody ryceż, ktury dotyhczas znał Krzyżaków tylko z pola, po raz pierwszy pomyślał, że pięści na nih nie dość, ale że tżeba umieć zmuc ih i głową. Myśl ta była mu pżykra, albowiem jego ogromny żal i bul zmieniły się w nim pżede wszystkim w żądzę walki i krwi. Nawet ratunek dla Danusi pżedstawiał mu się jako szereg bitew kupą lub w pojedynkę; tymczasem teraz poznał, że tżeba może będzie hęć pomsty i łupania łbuw wziąć jak niedźwiedzia na łańcuh i szukać całkiem nowyh drug ocalenia i odzyskania Danusi. Myśląc o tym, żałował, że nie ma pży nim Maćka. Maćko bowiem ruwnie był pżebiegły, jak mężny. Postanowił jednak i sam wysłać ze Spychowa Sanderusa do Szczytna, aby ową niewiastę odszukał i starał się od niej wywiedzieć, co się z Danusią stało. Muwił sobie, że hoćby Sanderus hciał go zdradzić, to niewiele sprawie zaszkodzi, a w razie pżeciwnym może znaczne mu usługi oddać, albowiem żemiosło jego otwierało mu wszędzie dostęp.

Tom I, rozdział tżydziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty

Ale Zbyszko, jadąc za nim, nie mugł długo wytżymać i żekł sobie w duszy: „Wolę, żeby gniewem wybuhnął, niż żeby się zaciął”. Więc podjehał ku niemu i trąciwszy stżemieniem w jego stżemię, począł muwić:

— Posłuhajcie, jako to było. Co Danuśka dla mnie uczyniła w Krakowie, to wiecie, ale tego nie wiecie, że w Bogdańcu swatali mi Jagienkę, Zychową curkę, ze Zgorzelic. Stryj muj, Maćko, hciał; rodzic jej, Zych, hciał; a i krewny opat, bogacz, także... Co wam tam długo prawić? Ućciwa dziewka i jak łania, a wiano też godne. Ale nie mogło to być. Było mi Jagienki żal, ale jeszcze większy żal Danuśki; i zabrałem się ku niej na Mazowsze, bo szczeże wam żekę: nie mogłem dłużej żyć. Wspomnijcie, jakoście sami miłowali — wspomnijcie! — a nie będzie wam dziwota.

Tom I, rozdział tżydziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty pierwszy

Nazajutż o południu wysłańcy widzieli się z Jurandem, a w jakiś czas puźniej wyjehali, zabrawszy z sobą de Bergowa, dwuh giermkuw i kilkunastu innyh jeńcuw. Jurand wezwał następnie ojca Kaleba, kturemu podyktował list do księcia z oznajmieniem, że Danusi nie porwali ryceże zakonni, ale że zdołał odkryć jej shronienie i ma nadzieję, iż w ciągu kilku dni ją odzyszcze. To samo powtużył i Zbyszkowi, ktury od wczorajszej nocy szalał ze zdumienia i trwogi. Stary ryceż nie hciał jednak odpowiadać na żadne jego pytania, oświadczył mu natomiast, by czekał cierpliwie i tymczasem nic nie pżedsiębrał dla uwolnienia Danusi, gdyż to jest żecz zbyteczna. Pod wieczur zamknął się znuw z księdzem Kalebem, kturemu napżud rozkazał spisać swą ostatnią wolę, potem zaś spowiadał się, a po pżyjęciu komunii wezwał pżed siebie Zbyszka i starego, wiecznie milczącego Tolimę, ktury bywał mu toważyszem we wszystkih wyprawah i walkah, a w czasie spokoju gospodażył w Spychowie.

Tom I, rozdział tżydziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty drugi

Świt począł właśnie bielić dżewa, kże i bryły wapienne rozżucone tu i uwdzie po polah, gdy najęty pżewodnik idący pży koniu Juranda zatżymał się i żekł:

— Pozwulcie mi odethnąć, panie ryceżu, bom się zasapał. Odwilż jest i mgła, ale to już niedaleko...

— Doprowadzisz mnie do gościńca, a potem wrucisz — odżekł Jurand.

— Gościniec będzie w prawo za borkiem, a z pagurka zaraz zamek ujżycie.

To żekłszy, hłop począł „zabijać” ręce, to jest udeżać dłońmi pod pahy, gdyż był zziąbł od rannej wilgoci, po czym pżysiadł na kamieniu, bo się pży tej robocie jeszcze bardziej zasapał.

Tom II, rozdział pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tom II

Rozdział pierwszy

Jurand, znalazłszy się na podwużu zamkowym, nie wiedział zrazu, dokąd iść, gdyż kneht, ktury go pżeprowadził pżez bramę, opuścił go i udał się ku stajniom. Pży blankah stali wprawdzie żołdacy, to pojedynczo, to po kilku razem, ale tważe ih były tak zuhwałe, a spojżenia tak szydercze, iż łatwo było ryceżowi odgadnąć, że mu drogi nie wskażą, a jeżeli na pytanie odpowiedzą, to hyba grubiaństwem lub zniewagą. Niektuży śmieli się, pokazując go sobie palcami; inni poczęli nań znuw miotać śniegiem, tak samo jak dnia wczorajszego. Lecz on, spostżegłszy dżwi większe od innyh, nad kturymi wykuty był w kamieniu Chrystus na kżyżu, udał się ku nim w mniemaniu, że jeśli komtur i starszyzna znajdują się w innej części zamku lub w innyh izbah, to go ktoś pżecie musi z błędnej drogi nawrucić.

Tom II, rozdział drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział drugi

W tej samej sali wieczorem siedział za stołem stary Zygfryd de Löwe, ktury po wujcie Danveldzie objął tymczasem zażąd Szczytna, a obok niego brat Rotgier, ryceż de Bergow, dawny jeniec Juranda, i dwaj szlahetni młodzieńcy, nowicjusze, ktuży wkrutce pżywdziać mieli białe płaszcze. Wiher zimowy wył za oknami, wstżąsał ołowiane osady okien, hwiał płomieniem pohodni palącyh się w żelaznyh kunah, a kiedy niekiedy wypyhał z komina kłęby dymu na salę. Między braćmi, hociaż zebrali się na naradę, panowała cisza, albowiem czekali na słowo Zygfryda, uw zaś, wsparłszy łokcie na stole i splutłszy dłonie na siwej pohylonej głowie, siedział posępny, z tważą w cieniu i z ponurymi myślami w duszy.

Tom II, rozdział tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżeci

Wieść o zajściu w Szczytnie pżybyła jednak do Warszawy pżed bratem Rotgierem i wzbudziła tam zdumienie i niepokuj. Ani sam książę, ani nikt z dworu nie mugł zrozumieć, co zaszło. Pżed niedawnym czasem, właśnie gdy Mikołaj z Długolasu miał jehać do Malborga z listem księcia, w kturym tenże skarżył się gożko na porwanie pżez niesfornyh pogranicznyh komturuw Danusi i niemal groźnie upominał się o niezwłoczne jej oddanie, pżyszedł list od dziedzica ze Spychowa oznajmiający, że curka jego pohwycona została nie pżez Krzyżaków, ale pżez zwyczajnyh zbujuw nadgranicznyh, i że wkrutce będzie za okup uwolniona. Wskutek tego poseł nie pojehał, nikomu bowiem ani pżez głowę nie pżeszło, żeby Krzyżacy wymogli takie pismo na Jurandzie pod groźbą śmierci dziecka. Trudno było i tak zrozumieć, co zaszło, gdyż warhołowie pograniczni, tak poddani księcia, jak i Zakonu, czynili wzajemne na się napady latem, nie zaś zimą, gdy śniegi zdradzały ih ślady. Napadali też zwykle kupcuw albo dopuszczali się grabieży po wioskah, hwytając ludzi i zagarniając ih stada, by jednak ośmielili się zahaczyć samego księcia i porwać jego wyhowankę, a pży tym curkę potężnego i wzbudzającego powszehną obawę ryceża, to zdawało się pżehodzić wprost wiarę ludzką. Na to jednak, jak ruwnież na inne wątpliwości, był odpowiedzią list Juranda z jego własną pieczęcią i pżywieziony tym razem pżez człowieka, o kturym wiedziano, że pohodzi ze Spychowa; wobec czego wszelkie podejżenia stały się niemożliwe, książę tylko wpadł w gniew, w kturym go dawno nie widziano, i nakazał pościg opryszkuw na całej granicy swego księstwa, wezwawszy zarazem księcia płockiego, aby uczynił ruwnież to samo i ruwnież nie szczędził kar na zuhwalcuw.

Tom II, rozdział czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czwarty

O Zbyszka niepokuj był na całym dwoże tak między rycerstwem, jak między niewiastami, gdyż lubiono go powszehnie, wobec zaś listu Juranda nikt nie wątpił, że słuszność jest po stronie Krzyżaka. Z drugiej strony wiedziano, że Rotgier jest jednym ze sławniejszyh braci w Zakonie. Giermek van Krist rozpowiadał, może umyślnie, między mazowiecką szlahtą, że pan jego, nim został zbrojnym mnihem, zasiadał raz u stołu honorowego Krzyżaków, do kturego to stołu dopuszczano tylko słynnyh w świecie ryceży, takih, ktuży odbyli wyprawę do Ziemi Świętej albo też walczyli zwycięsko pżeciw olbżymom-smokom lub możnym czarnoksiężnikom. Słysząc takie opowiadania van Krista, a zarazem i hełpliwe zapewnienia, że pan jego nieraz potykał się z mizerykordią w jednej, a toporem lub mieczem w drugiej ręce, z pięciu naraz pżeciwnikami, niepokoili się Mazurowie i poniektury muwił: „Hej, gdyby tu był Jurand, ten dałby i takim dwum rady, jemu nigdy się żaden Niemiec nie odjął, ale młodziankowi goże! gdyż tamten siłą, laty i ćwiczeniem guruje”. Więc inni żałowali, że nie podnieśli rękawicy, twierdząc, że gdyby nie owa wiadomość od Juranda, niehybnie byliby to uczynili... „Ale wyroku boskiego strah...”. Wymieniano też pży sposobności i dla wzajemnej pociehy nazwiska mazowieckih i w ogule polskih ryceży, ktuży bądź na dworskih igżyskah, bądź goniąc na ostre, liczne nad zahodnimi ryceżami odnosili zwycięstwa, pżede wszystkim zaś Zawiszę z Garbowa, z kturym żaden ryceż w hżeścijaństwie mieżyć się nie mugł. Lecz byli i tacy, ktuży co do Zbyszka mieli także dobrą nadzieję: „Nie ułomek ci to jest — muwili — i jakośwa słyszeli, godnie już raz Niemcom porozwalał łby na udeptanej ziemi”. Lecz szczegulnie skżepiły się serca z powodu uczynku giermka Zbyszkowego, Czecha Hlawy, ktury w wigilię spotkania, słysząc van Krista opowiadającego o niesłyhanyh zwycięstwah Rotgiera, a będąc młodzianem porywczym, hwycił tegoż van Krista za brodę, zadarł mu głowę i żekł: „Jeślić nie wstyd łgać wobec ludzi, spujż w gurę, że to i Bóg cię słyszy!”. I tżymał go tak pżez tyle czasu, ile tżeba na zmuwienie Ojcze nasz, zaś uw, wreszcie uwolnion, zaraz jął go wypytywać o rud i dowiedziawszy się, że pohodzi z włodykuw, pozwał go także na topory.

Tom II, rozdział piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział piąty

Książę nie spżeciwił się pojedynkowi, gdyż wedle uwczesnyh obyczajuw nie był w możności tego uczynić. Wymugł tylko, by Rotgier napisał list do mistża i do Zygfryda de Löwe, że sam pierwszy żucił rękawicę ryceżom mazowieckim, wskutek czego staje do walki z mężem Jurandówny, ktury zresztą już pierwej go był pozwał. Tłumaczył się też Krzyżak wielkiemu mistżowi, że jeśli staje bez pozwolenia, to dlatego, że hodzi o cześć Zakonu i odwrucenie szpetnyh podejżeń, kture by hańbę pżynieść mogły, a kture on, Rotgier, gotuw jest zawsze własną krwią okupić. List ten wysłany był natyhmiast do granicy pżez jednego z pahołkuw ryceża, dalej zaś miał iść do Malborga pocztą, kturą Krzyżacy na wiele lat pżed innymi wynaleźli i zaprowadzili w swoih ziemiah.

Tom II, rozdział szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział szusty

Książę pierwszy zabrał głos na naradzie i tak muwił:

— To bieda, że nie mamy nijakiego pisma ani świadectwa pżeciw komturom. Bo hoć posąd nasz zdaje się słuszny i ja sam myślę, że Jurandównę oni hwycili, nie kto inny, ale co z tego? Wyprą się. A jak wielki mistż spyta o jakowyś dowud, co mu pokażem? Ba! Jeszcze list Jurandowy świadczy za nimi.

Tu zwrucił się do Zbyszka:

— Powiadasz, że ten list groźbą na nim wymusili. Może być i pewnie tak jest, bo gdyby po ih stronie była sprawiedliwość, toby ci był Bóg pżeciw Rotgierowi nie pomugł. Ale skoro wymusili jeden, to mogli wymusić i dwa. Może i oni mają od Juranda świadectwo, że niewinni porwania nieszczęsnej dziewki. A w takim razie pokażą je mistżowi, i co będzie?

Tom II, rozdział siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siudmy

Zygfryd de Löwe miał właśnie wyjeżdżać do Malborga, gdy niespodzianie pocztowy pahołek pżyniusł mu list od Rotgiera z wiadomościami z mazowieckiego dworu. Wiadomości te poruszyły do żywego starego Krzyżaka. Pżede wszystkim widać było z listu, iż Rotgier wybornie pżedstawił i poprowadził wobec księcia Janusza sprawę Juranda. Zygfryd uśmiehnął się, czytając, że Rotgier zażądał jeszcze, by książę za kżywdy Zakonu oddał jeszcze Spychów w maństwo Krzyżakom. Natomiast druga część listu zawierała nowiny niespodziane i mniej kożystne. Oto donosił także Rotgier, że dla tym lepszego okazania niewinności Zakonu w porwaniu Jurandówny żucił był rękawicę ryceżom mazowieckim, pozywając każdego, kto by o tym wątpił, na sąd boży, to jest na walkę wobec całego dworu... „Żaden jej nie podnosił — pisał dalej Rotgier — wszyscy bowiem wiedzieli, iż świadczył za nami list samego Juranda, więc bali się sprawiedliwości bożej, gdy wtem znalazł się młodzik, kturegośmy w leśnym dworcu widzieli — i uw zakład podjął. Z kturej pżyczyny nie dziwujcie się, pobożny i mądry bracie, że się z powrotem o dwa albo tży dni opuźnię, gdyż — sam pozwawszy, stanąć muszę. A iżem to dla hwały Zakonu uczynił, mam nadzieję, że nie poczyta mi tego za złe ani wielki mistż, ani też wy, kturego czczę i synowskim sercem miłuję. Pżeciwnik — prawy dzieciuh, a mnie walka, jako wiecie, nie nowina, więc łatwie tę krew na hwałę Zakonu rozleję, a zwłaszcza pży pomocy Pana Chrystusowej, kturemu pewnie więcej hodzi o tyh, ktuży kżyż Jego noszą niż o jakowegoś Juranda albo o kżywdy jednej mizernej dziewki z mazurskiego narodu!”.

Tom II, rozdział usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział usmy

Jakkolwiek Głowaczowi pilno było do Zgorzelic, nie mugł jednakże jehać tak prędko, jakby hciał, albowiem drogi stały się niezmiernie trudne. Po zimie ostrej, po mrozah tęgih i po śniegah tak obfityh, że howały się pod nimi całe wsie, pżyszły wielkie odwilże. Luty, wbrew swojej nazwie, nie okazał się bynajmniej lutym. Napżud powstały mgły gęste i niepżeniknione, potem dżdże prawie ulewne, od kturyh w oczah tajały białe zaspy, w pżerwah zaś między ulewami dął wiher taki, jaki zwykł dąć w marcu, więc pżerywany, nagły, kturen zganiał i rozganiał nabżmiałe hmury po niebie, a na ziemi wył po zaroślah, huczał po lasah i pożerał śniegi, pod kturymi niedawno jeszcze dżemały konary i gałęzie w zimowym, cihym śnie. Poczerniały też wnet bory. Na łąkah marszczyła się szeroko rozlana woda, wezbrały żeki i strumienie. Radzi byli z takiej obfitości mokrego żywiołu tylko rybitwowie, natomiast inna wszelka ludność, tżymana jakby na uwięzi, pżykżyła sobie po domah i hatah. W wielu miejscah od wsi do wsi można się było dostać tylko łodzią. Nie brakło wprawdzie nigdzie grobel ani gościńcuw pżez bagna i bory poczynionyh z pni i okrąglakuw, ale teraz groble rozmiękły, a pnie na nizinnyh miejscah pogżęzły w rozmokłyh młakah i pżejazd pżez nie uczynił się niebezpieczny albo i wcale niepodobny. Szczegulniej trudno było posuwać się Czechowi w jezieżystej Wielkopolsce, gdzie każdej wiosny roztopy bywały większe niż w innyh stronah kraju, a pżeto i droga, zwłaszcza dla konnyh, cięższa.

Tom II, rozdział dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziewiąty

Maćko gotował się do drogi, a Jagienka nie pokazywała się w Bogdańcu pżez dwa dni, spędziła je bowiem na naradah z Czechem. Spotkał ją stary ryceż dopiero dnia tżeciego, w niedzielę, w drodze do kościoła. Jehała do Krześni z bratem Jaśkiem i ze znacznym pocztem zbrojnyh pahołkuw, albowiem nie była pewna, czy Cztan i Wilk leżą jeszcze i czy nie uczynią na nią jakowejś napaści.

— Hciałam i tak wstąpić po mszy do Bogdańca — żekła, powitawszy Maćka — bo pilną mam do was sprawę, ale możemy i zaraz o niej gadać.

Tom II, rozdział dziesiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziesiąty

Jakkolwiek po zniszczeniu, pożodze i żezi, kturą w 1331 roku wyprawili w Sieradzu Krzyżacy, Kazimierz Wielki odbudował zruwnane z ziemią miasto — nie było ono jednak zbyt świetne i nie mogło iść w poruwnanie z innymi grodami Królestwa. Ale Jagienka, kturej życie płynęło dotyhczas między Zgorzelicami a Krześnią, nie posiadała się ze zdumienia i podziwu na widok muruw, wież, ratusza, a zwłaszcza kościołuw, o kturyh drewniany kżeśnieński nie dawał najmniejszego pojęcia. W pierwszej hwili straciła tak dalece zwykłą rezolutność, że nie śmiała muwić głośno i tylko szeptem wypytywała Maćka o te wszystkie cuda, od kturyh olśniewały jej oczy, gdy zaś stary ryceż upewniał ją, że Sieradzowi tak do Krakowa jako zwyczajnej głowni do słońca, uszom nie hciała wieżyć, albowiem wydawało się jej prostym niepodobieństwem, aby mugł istnieć drugi ruwnie wspaniały grud na świecie.

Tom II, rozdział jedenasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział jedenasty

Nazajutż po nocy mglistej, miękkiej pżyszedł dzień wietżny, hwilami jasny, hwilami z powodu hmur, kture gnane wiatrem cwałowały stadami po niebie — posępny. Maćko kazał poruszać tabor ruwno z bżaskiem. Smolaż, ktury podjął się pżewodniczyć do Bud, twierdził, że konie wszędy pżejdą, ale wozy miejscami tżeba będzie rozbierać i pżenosić je częściowo, ruwnież jak i łuby z odzieżą i zapasami żywności. Nie mogło to pżyjść bez wysiłku i mitręgi, ale hartowni i pżywykli do trudu ludzie woleli trud największy niż gnuśny wypoczynek w pustej karczmie, z ohotą więc ruszyli w drogę. Nawet i bojaźliwy Wit, ośmielony słowy i obecnością smolaża, nie okazywał pżestrahu.

Tom II, rozdział dwunasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwunasty

Jurand rozbudził się z długiego snu w obecności księdza Kaleba i zapomniawszy we śnie, co się z nim działo, a nie wiedząc, gdzie jest, począł macać łoże i ścianę, pży kturej i łoże stało. Lecz ksiądz Kaleb hwycił go w ramiona i płacząc z rozżewnienia, począł muwić:

— To ja! Jesteś w Spychowie! Bracie Jurandzie! Bóg cię doświadczył... aleś między swymi... zbożni ludzie odwieźli cię... Bracie Jurandzie! Bracie!!!...

I pżycisnąwszy go do piersi, jął całować jego czoło, jego puste oczy, i znuw cisnąć do piersi, i znuw całować, a uw z początku był jakby odużony i zdawał się nic nie rozumieć, wreszcie jednak jął wodzić lewą dłonią po czole i głowie, jakby hcąc odgarnąć i rozproszyć ciężkie hmury snu i odużenia.

Tom II, rozdział tżynasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżynasty

Jagienka dowiedziawszy się, iż ma pozostać z rozkazu Maćka w Spychowie, pżez hwilę ze zdumienia, żalu i gniewu słowa nie mogła pżemuwić, patżała tylko na Czecha szeroko otwartymi oczyma, ktury rozumiejąc dobże, jak niemiłą jej pżynosi wiadomość, żekł:

— Hciałbym też wam sprawę zdać z tego, cośmy w Szczytnie słyszeli, bo siła jest nowin i ważnyh.

— A o Zbyszku są?

— Nie, jeno są szczytnieńskie; wiecie...

— Rozumiem! Konie nieh paholik rozkulbaczy, a wy pujdziecie za mną.

Tom II, rozdział czternasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czternasty

Ale ona obtarła łzy i zabrawszy giermka, poszła z nim do Juranda, aby mu nowiny oznajmić. Zastała go w wielkiej świetlicy z oswojoną wilczycą u nug, siedzącego z księdzem Kalebem, z Sieciechówną i ze starym Tolimą. Miejscowy kleha, ktury był zarazem rybałtem, śpiewał im pży lutni pieśń o jakimś dawnym boju Jurandowym ze „sprośnymi Krzyżaki”, a oni, podparłszy rękoma głowy, słuhali w zadumie i smutku. W świetlicy widno było od księżyca. Po dniu prawie już znojnym nastał wieczur cihy, ogromnie ciepły. Okna były otwarte i w blasku miesięcznym widać było krążące po izbie hrabąszcze, kture roiły się w rosnącyh na dziedzińcu lipah. Na kominie tliło się jednakże kilka głowni, pży kturyh paholik pżygżewał miud, pomieszany z winem kżepiącym i pahnącymi ziołami.

Tom II, rozdział piętnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział piętnasty

Książę Janusz i księżna wyjehali razem z częścią dworu na wiosenny połuw ryb do Czerska, gdyż lubili niezmiernie to widowisko i mieli je sobie za najpżedniejszą zabawę. Dowiedział się jednak Czech od Mikołaja z Długolasu wielu żeczy ważnyh, tyczącyh się zaruwno spraw prywatnyh, jak i wojny. Dowiedział się więc napżud, że ryceż Maćko widocznie poniehał zamiaru jehania na Żmujdź prosto pżez „pruską pżegrodę”’, gdyż pżed kilku dniami był w Warszawie, gdzie zastał jeszcze obojga księstwa. O wojnie potwierdził stary Mikołaj te wszystkie wieści, kture Hlawa słyszał w Szczytnie. Cała Żmujdź podniosła się pżeciw Niemcom jak jeden mąż, a kniaź Witold nie tylko że już Zakonowi pżeciw nieszczęsnym Żmujdzinom nie pomagał, ale nie wypowiadając jeszcze mu wojny i łudząc go układami, zasilał wszelako Żmujdź pieniędzmi, ludźmi, końmi, zbożem.

Tom II, rozdział szesnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział szesnasty

W lasah o milę na wshud za Kownem, kture sam Witold zniszczył, stały głuwne siły Skirwoiłły, pżeżucając się w razie potżeby błyskawicą z miejsca na miejsce, czyniąc szybkie wyprawy bądź to w granice pruskie, bądź na zamki i zameczki będące jeszcze w ręku kżyżackim i podsycając płomień wojny w całej krainie. Tam to znalazł wierny giermek Zbyszka, a pży nim i Maćka, ktury był dopiero pżed dwoma dniami pżyjehał. Po pżywitaniu się ze Zbyszkiem pżespał Czech całą noc jak zabity i dopiero na drugi dzień wieczorem poszedł powitać starego ryceża, ktury będąc strudzon i zły, pżyjął go gniewliwie, pytając, dlaczego wedle rozkazania w Spychowie nie został — i udobruhał się nieco dopiero wuwczas, gdy uw, znalazłszy sposobną hwilę, w kturej Zbyszka nie było w namiocie, usprawiedliwił się pżed nim wyraźnym rozkazem Jagienki.

Tom II, rozdział siedemnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział siedemnasty

Dla Maćka i dla Zbyszka, ktuży, służąc popżednio u Witolda, napatżyli się do syta litewskim i żmujdzkim wojownikom, widok obozowiska nie pżedstawiał nic nowego; ale Czech patżał na nih z ciekawością, rozważając sobie zarazem w umyśle, czego od takih ludzi można w bitwie oczekiwać, i poruwnywając ih z polskim i z niemieckim rycerstwem. Obuz stał w nizinie otoczonej borem i bagnami, zatem ubezpieczon zupełnie od napadu, albowiem żadne inne wojsko nie zdołałoby pżebrnąć pżez owe zdradliwe mokradła. Sama nizina, na kturej stały szałasy, była także gżąska i błotnista, lecz oni nakżesawszy jodłowyh i sosnowyh gałązek, pżyżucili ją nimi tak grubo, że spoczywali jakby na najsuhszym miejscu. Kniaziowi Skirwoille sklecono naprędce coś w rodzaju „numy”, czyli haty litewskiej z ziemi i drewnianyh, nieociosanyh bierwion, dla znaczniejszyh ludzi uwito z gałęzi kilkadziesiąt szałasuw, pospolici zaś wojownicy siedzieli koło ognisk, pod gołym niebem, mając ohronę pżeciw zmianom pogody i dżdżom tylko w kożuhah i skurah, kture na nagim ciele nosili. W obozie nikt nie spał jeszcze, albowiem ludzie, nie mając po ostatniej porażce nic do roboty, sypiali we dnie. Niektuży siedzieli lub leżeli wokuł jasnyh ognisk podsycanyh suszem i gałęźmi jałowca, inni gżebali w pżygasłyh już i zasutyh popiołem watżyskah, od kturyh rozhodził się zapah pieczonej żepy, zwykłego pokarmu Litwinów, i swąd pżypalonyh mięsiw. Między ogniskami widniały stosy broni poskładane blisko, tak aby w danym razie łatwo było każdemu za swuj oręż pohwycić. Hlawa pżypatrywał się z ciekawością oszczepom o grotah wąskih i długih, wykutyh z hartownego żelaza, kiścieniom uczynionym z młodyh dąbczakuw, w kture ponabijano kżemieni lub gwoździ, okszom o tżonkah krutkih, podobnyh do polskih toporuw, kturymi posługiwali się jezdni, i okszom o tżonkah tak niemal długih jak u berdyszuw, kturymi walczyli piesi. Trafiały się między nimi i miedziane, pohodzące z dawnyh czasuw, kiedy żelazo w małym jeszcze było użyciu w tyh zapadłyh stronah. Niekture miecze były ruwnież z miedzi, ale większość z dobrej, dostarczanej z Nowogrodu stali. Czech brał w rękę oszczepy, miecze, oksze, smoliste, prażone w ogniu łuki i pży blasku płomienia badał ih doskonałość. Koni niewiele było pży ogniskah, gdyż stada pasły się opodal w lasah i na łąkah pod strażą czujnyh koniuhuw, ale że znaczniejsi bojarowie hcieli mieć swoje rumaki na zawołanie, pżeto było ih w obozie kilkadziesiąt, kture niewolnicy pańscy karmili z ręki u toku. Hlawę zdumiewały kudłate ciała tyh rumakuw, nadzwyczaj drobnyh, o potężnyh karkah i w ogule tak dziwnyh, że zahodni ryceże poczytywali je za jakieś całkiem odmienne zwieżęta leśne, więcej do jednorożcuw niż do prawdziwyh koni podobne.

Tom II, rozdział osiemnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział osiemnasty

Doszli rankiem do Niewiaży i pżeprawili się: kto konno, kto pży ogonie końskim, kto na pęku łuz. Poszło to tak prędko, że aż Maćko, Zbyszko, Hlawa i ci z Mazurów, ktuży pżyszli na ohotnika, dziwili się sprawności tego ludu i teraz dopiero zrozumieli, dlaczego ni bory, ni bagna, ni żeki nie mogły powstżymać wypraw litewskih. Wyszedłszy z wody, żaden nie zewlukł odzieży, nie zżucił kożuha ni wilczury, jeno suszyli się, nadstawiając gżbiety słońcu, aż dymiło się z nih jak ze smolarni — i po małym wypoczynku ruszyli śpiesznym pohodem na pułnoc. Ciemnym wieczorem dotarli do Niemna. I tu pżeprawa, jako pżez żekę wielką, a do tego nabżmiałą wiosennymi wodami, nie była łatwą. Brud, o kturym wiedział Skirwoiłło, zmienił się miejscami w topiel, tak że konie musiały pływać więcej niż na ćwierć stajania. Dwuh ludzi uniusł prąd tuż pży boku Zbyszka i Czecha, ktuży na prużno hcieli ih ratować, albowiem z powodu ciemności i wzbużonej wody ryhło stracili ih z oczu, oni zaś nie śmieli wołać o ratunek, ponieważ popżednio wudz wydał rozkaz, aby pżeprawa odbyła się w jak najgłębszym milczeniu. Jednakże wszyscy inni dotarli szczęśliwie do drugiego bżegu, na kturym pżesiedzieli bez ognia do rana.

Tom II, rozdział dziewiętnasty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dziewiętnasty

Zbyszko począł wypytywać śpiesznie, jak idą, ile jest jazdy, ilu knehtuw pieszyh, a pżede wszystkim, jak daleko się jeszcze znajdują. Z odpowiedzi Żmujdzina dowiedział się, że oddział nie pżenosi stu pięćdziesięciu wojownikuw, z tyh pięćdziesięciu konnyh, pod wodzą nie Krzyżaka, lecz jakiegoś świeckiego ryceża, że idą w szyku, prowadząc za sobą puste wozy, a na nih zapas kuł, że pżed oddziałem idzie w odległości dwuh stżeleń z łuku „straża” złożona z ośmiu ludzi, ktura zjeżdża często gęsto z gościńca i bada bur i gąszcza, a na koniec, że znajdują się o ćwierć mili.

Tom II, rozdział dwudziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty

Zbyszko kazał go włożyć na jeden ze zdobycznyh wozuw, naładowanyh nowymi kołami i osiami dla owej wyprawy, ktura ciągnęła zamkowi w pomoc. Sam pżesiadł się na innego konia i ruszyli razem z Maćkiem w dalszą pogoń za pieżhającymi Niemcami. Nie była to pogoń zbyt trudna, albowiem konie niemieckie złe były do ucieczki, zwłaszcza na znacznie rozmiękłym od wiosennyh deszczuw szlaku. Szczegulnie Maćko, mając pod sobą ścigłą a lekką klacz po zabitym włodyce z Łękawicy, minął po kilku stajah wszystkih niemal Żmujdzinów i wnet potem dojehał pierwszego rajtara. Wezwał go wprawdzie, wedle rycerskiego zwyczaju, żeby albo się oddał w niewolę, albo zawrucił do walki, ale gdy uw, udając głuhego, cisnął nawet tarczę dla ulżenia koniowi i pohyliwszy się, budł mu ostrogami boki, ciął go okrutnie stary ryceż szerokim toporem między łopatki — i zwalił z konia.

Tom II, rozdział dwudziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty pierwszy

Pahołkowie rozwiązali go zaraz, lecz on, mając członki zdrętwiałe, upadł na ziemię, a gdy go podniesiono, począł mdleć raz po raz, gdyż był i srodze poturbowan. Prużno z rozkazu Zbyszka zawiedziono go pżed ognisko, dano jeść i pić, natarto sadłem, a następnie okryto ciepło skurami; Sanderus nie mugł pżyjść do siebie, a następnie zapadł w sen tak głęboki, że zaledwie na drugi dzień w południe zdołał go Czech rozbudzić.

Tom II, rozdział dwudziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty drugi

Do pobojowiska, na kturym Skirwoiłło wyciął Niemców, droga była łatwa, bo znajoma. Dotarli też do niego ryhło, ale pżejehali je pośpiesznie z pżyczyny nieznośnego zaduhu, jaki wydawały niepogżebione ciała. Pżejeżdżając, spędzili prucz wilkuw ogromne stada wron, krukuw i kawek, po czym jęli szukać na szlaku śladuw. Jakkolwiek pżeszedł tą drogą popżednio cały oddział, jednakże doświadczony Maćko znalazł bez trudu na stratowanej ziemi wyciski olbżymih kopyt idące w kierunku powrotnym i tak począł mniej biegłej w wojennyh sprawah młodzieży żecz objaśniać:

Tom II, rozdział dwudziesty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty tżeci

Nie pomogły łagodne słowa ni pieszczoty, ni zaklęcia — Danusia nie poznawała nikogo i nie odzyskała pżytomności. Jedynym uczuciem, kture opanowało całą jej istotę, był pżestrah podobny do takiego płohliwego pżestrahu, jaki okazują shwytane ptaki. Gdy pżyniesiono jej posiłek, nie hciała pży ludziah jeść, jakkolwiek z hciwyh jej spojżeń żucanyh na jadło znać było głud, może nawet zadawniony. Zostawszy sama, żucała się na spyżę z łakomstwem dzikiego zwieżątka, ale gdy Zbyszko wszedł do izby, w tej hwili skoczyła w kąt i skryła się za wiązką suhego hmielu. Prużno Zbyszko otwierał ramiona, prużno wyciągał ręce, prużno błagał, dusząc w sobie łzy. Nie hciała z tego ukrycia wyjść nawet wuwczas, gdy naniecono ognia w świetlicy i gdy pży jego blasku mogła dobże rozeznać rysy Zbyszka. Zdawało się, że pamięć opuściła ją razem ze zmysłami. On za to patżał na nią i na jej wyhudłą tważ z zastygłym wyrazem pżerażenia, na zapadłe oczy, na potargane stżępy odzieży, w kture była pżybrana, i serce skowyczało w nim z bulu i wściekłości na myśl, w jakih była rękah i jak się z nią obhodzono. Porwał go wreszcie szał gniewu tak straszny, że hwyciwszy za miecz, skoczył z nim ku Zygfrydowi i byłby go uśmiercił niehybnie, gdyby Maćko nie był go shwytał za ramię.

Tom II, rozdział dwudziesty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty czwarty

Ryceż Arnold, dowiedziawszy się nazajutż o ucieczce służki zakonnej, uśmiehnął się pod wąsem, ale żekł to samo, co Maćko: że albo ją wilcy zjedzą, albo Litwini zabiją. Jakoż było to prawdopodobne, albowiem ludność miejscowa, litewskiego pohodzenia, nienawidziła Zakonu i wszystkiego, co miało z nim styczność. Hłopi częścią pouciekali do Skirwoiłły, częścią pobużyli się i pomordowawszy tu i uwdzie Niemców, pokryli się razem z rodzinami i dobytkiem w niedostępnyh głębiah leśnyh. Szukano jednakże na drugi dzień służki, ale bez skutku, bo niezbyt gorliwie, a to z tej pżyczyny, że Maćko i Zbyszko, mając głowy zajęte czym innym, nie wydali dość surowyh rozkazuw. Pilno im było jehać ku Mazowszu i hcieli zaraz o wshodzie słońca wyruszyć, ale nie mogli tego uczynić, gdyż Danuśka usnęła nade dniem głęboko i Zbyszko nie dał jej budzić. Słyszał ją, jak „kwiliła” w nocy, domyślał się, że nie spała, więc teraz wiele sobie dobrego z tego snu obiecywał. Dwukrotnie zakradał się do haty i dwukrotnie widział pży świetle wpadającym pżez szpary między bierwionami jej zamknięte oczy, otwożone usta i mocne rumieńce na tważy, takie, jakie mają głęboko uśpione dzieci. Topniało w nim wuwczas z rozżewnienia serce i muwił do niej: „Daj ci Bóg wypoczynek i zdrowie, kwiatuszku najmilszy!”. A potem muwił jeszcze: „Skończona twoja niedola, skończone płakanie, a da Pan Jezus miłosierny, to szczęśliwość będzie jako te wody żeczne niepżepłynione”. Pży tym, mając prostą i dobrotliwą duszę, wznosił ją ku Bogu i zapytywał sam siebie: czym by się wywdzięczyć, czym by się wypłacić, co by jakiemu kościołowi ofiarować z dostatkuw, z ziarna, ze stad, z wosku albo z innyh podobnyh, miłyh boskiej potędze żeczy? Byłby nawet zaraz ślubował i wymienił dokładnie, co ofiaruje, ale wolał zaczekać, nie wiedząc bowiem, w jakim zdrowiu Danuśka się rozbudzi i czy się rozbudzi pżytomna, nie miał jeszcze pewności, czy będzie za co dziękować.

Tom II, rozdział dwudziesty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty piąty

Zbyszko nie mugł zgonić swego giermka, albowiem uw jehał dniem i nocą, tyle tylko wypoczywając, ile było koniecznie tżeba, aby konie nie popadały, kture, jako żywione samą trawą, mdłe były i nie mogły czynić tak wielkih pohoduw jak w krajah, w kturyh łatwiej było o owies. Sam siebie Hlawa nie szczędził, a na puźny wiek i osłabienie Zygfryda nie zważał. Cierpiał też stary Krzyżak okrutnie, tym bardziej że żylasty Maćko nadwerężył mu popżednio kości. Ale najcięższe były dla niego komary rojące się w wilgotnej puszczy, od kturyh, mając związane ręce, a pżykrępowane do bżuha końskiego nogi, opędzać się nie mugł. Giermek nie zadawał mu wprawdzie żadnyh osobnyh mąk, ale i litości nad nim nie miał, i uwalniał mu prawicę z więzuw tylko na postojah pży jedle: „Jedz, wilcza mordo, abym cię żywięcego panu na Spychowie mugł dowieźć!”. Takie były słowa, kturymi go do posiłku zahęcał. Zygfrydowi pżyszła wprawdzie z początku podruży myśl, by się głodem zamożyć, ale gdy usłyszał zapowiedź, że będą mu zęby nożem podważać i pżemocą w gardło lać, wolał ustąpić, aby do poniewierania swej godności zakonnej i czci rycerskiej nie dopuścić.

Tom II, rozdział dwudziesty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty szusty

Dwaj jeźdźcy zdążali wśrud wihru i nawalnego już hwilami dżdżu ku spyhowskiej granicy: Zygfryd i Tolima. Ten ostatni odprowadzał Niemca z obawy, aby po drodze nie zabili go hłopi czatownicy lub czeladź spyhowska, płonąca ku niemu straszną nienawiścią i zemstą. Zygfryd jehał bez broni, ale i bez pęt. Buża, kturą gnał wiher, była już nad nimi. Kiedy niekiedy, gdy huknął niespodziany gżmot, konie pżysiadały na zadah. Oni jehali w głębokim milczeniu zapadłym wądołem, nieraz z powodu ciasnoty drogi tak blisko siebie, że stżemię trącało o stżemię. Tolima, pżywykły od całyh lat do strużowania jeńcuw, spoglądał i teraz hwilami na Zygfryda bacznym okiem, jak gdyby mu hodziło o to, aby niespodzianie nie umknął — i dreszcz mimowolny pżejmował go za każdym razem, albowiem wydawało mu się, że oczy Krzyżaka świecą w pomroce jak oczy złego duha albo upiora. Pżyhodziło mu nawet do głowy, aby go pżeżegnać, ale na myśl, że pod znakiem kżyża może mu zawyje nieludzkim głosem i zmieniwszy się w szkaradny kształt, pocznie kłapać zębami, zdejmował go strah jeszcze większy. Stary wojownik, ktury umiał bić w pojedynkę w całe kupy Niemców, jak jastżąb bije w stado kuropatw — bał się jednakże sił nieczystyh i nie hciał mieć z nimi do czynienia. Wolałby też był pokazać Niemcowi po prostu dalszą drogę i zawrucić, ale wstyd mu było samego siebie, więc odprowadził go aż do granicy.

Tom II, rozdział dwudziesty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty siudmy

Dopiero w dni dziewięć po wyjeździe Jagienki stanął Zbyszko na granicy Spychowa, ale Danusia była już tak bliska śmierci, że zupełnie stracił nadzieję, czy ją żywą ojcu dowiezie. Zaraz następnego dnia, gdy poczęła nie do żeczy odpowiadać, spostżegł, iż nie tylko umysł jej jest zwihnięty, ale że pży tym i ciało ogarnia jakaś horoba, pżeciw kturej nie ma już sił w tym wycieńczonym pżez niewolę, więzienie, mękę i ustawiczny strah dziecku. Może być, że odgłosy zaciekłej walki, jaką Zbyszko i Maćko stoczyli z Niemcami, pżepełniły ten kielih pżerażenia i że właśnie w tej hwili napadła ją owa horoba, dość że gorączka nie opuszczała jej odtąd prawie aż do końca drogi. Była to nawet poniekąd okoliczność pomyślna, albowiem pżez straszną puszczę, wśrud niezmiernyh truduw, wiuzł ją Zbyszko jak martwą, niepżytomną i o niczym niewiedzącą. Po pżebyciu puszcz, gdy weszli do „zbożnego” kraju, między osady kmiece i szlaheckie, skończyły się niebezpieczeństwa i trudy. Ludzie dowiadując się, że to wiozą swojackie dziecko, odbite Krzyżakom, a do tego curkę sławnego Juranda, o kturym „gądkowie” tyle śpiewali już pieśni po grudkah, dwożyszczah i hatah, pżeścigali się w usługah i pomocy. Dostarczano zapasuw i koni. Wszystkie dżwi stawały otworem. Nie potżebował już Zbyszko wieźć Danusi w kolebce między końmi, gdyż silni młodziankowie pżenosili ją w noszah ode wsi do wsi tak troskliwie i ostrożnie, jakby jakąś świętość nieśli. Niewiasty otaczały ją najtkliwszą opieką. Mężowie, słuhając opowieści o jej kżywdah, zgżytali zębami i niejeden nakładał zaraz żelazne blahy, hwytał za miecz, za topur albo za kopię i jehał dalej za Zbyszkiem, by pomścić się „z nawiązką”, bo nie dość wydawało się zawziętemu pokoleniu ruwno kżywdą za kżywdę zapłacić. Ale Zbyszko nie myślał w tej hwili o zemście, tylko jedynie o Danusi. Żył między pżebłyskami nadziei, gdy hwilowo czyniło się horej lepiej, głuhą rozpaczą, gdy stan jej pogarszał się widomie. A co do tego nie mugł się już łudzić. Nieraz z początku podruży pżelatywała mu pżez głowę zabobonna myśl, że może tam gdzieś po bezdrożah, kture pżebywali, jedzie za nimi ślad w ślad śmierć i czyha tylko na sposobną hwilę, by się żucić na Danusię i wyssać z niej ostatek życia. Widzenie to, a raczej poczucie, bywało zwłaszcza wśrud ciemnyh nocy tak wyraźne, że nieraz porywała go rozpaczliwa hęć zawrucić, wyzwać martwicę, jak się wyzywa ryceża, i potykać się z nią do ostatniego thu. Ale pży końcu drogi było jeszcze gożej, czuł bowiem śmierć nie za orszakiem, ale wśrud samego orszaku, niewidzialną wprawdzie, ale tak bliską, iż obwiewało ih jej mroźne thnienie. I rozumiał już, że pżeciw temu niepżyjacielowi na nic męstwo, na nic kżepka dłoń, na nic oręż, że tżeba będzie oddać bezradnie najdroższą głowę na łup bez walki.

Tom II, rozdział dwudziesty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty usmy

Pżyszli na koniec ze zwłokami dziewczyny do boruw spyhowskih, na kturyh granicy strużowali dniem i nocą zbrojni pahołkowie Jurandowi. Jeden z nih skoczył z wieścią do starego Tolimy i do księdza Kaleba, inni poprowadzili orszak z początku krętą i zapadłą, a potem szeroką leśną drogą aż do miejsca, gdzie bur się kończył, a poczynały się rozległe wilgotne grudzie i gżąskie, rojne od błotnego ptactwa tżęsawy, za kturymi na suhej wyżni leżał spyhowski grudek. Poznali też wraz, że już żałobna wieść o nih doszła do Spychowa, gdyż zaledwie wyhylili się z leśnego cienia na jasne błonie, doleciał do ih uszu odgłos dzwonu z grudkowej kaplicy. Wkrutce potem ujżeli idącą z dali napżeciw liczną drużynę ludzi, w kturej byli mężowie i niewiasty. Gdy gromada owa zbliżyła się na tży lub dwa stżelenia z łuku, można już było rozrużnić osoby. Na czele szedł sam Jurand, podtżymywany pżez Tolimę i macający pżed sobą koszturem. Łatwo go było poznać po ogromnym wzroście, po czerwonyh jamah w miejsce oczu i po białyh, opadającyh aż na ramiona włosah. Obok postępował z kżyżem i w białej komży ksiądz Kaleb. Za nimi niesiono horągiew z Jurandowym znakiem, pży kturej szli zbrojni „woje” spyhowscy, a za nimi niewiasty zamężne w nałęczkah na głowah i pżetowłose panny. Na końcu gromady ciągnął wuz, na kturym miano złożyć zwłoki.

Tom II, rozdział dwudziesty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział dwudziesty dziewiąty

Po pogżebie Danusi Zbyszko nie hożał obłożnie, ale żył w odrętwieniu. Z początku, pżez pierwsze dni, nie było z nim tak źle: hodził, rozmawiał o swojej zmarłej niewieście, odwiedzał Juranda i siadywał pży nim. Opowiedział też księdzu o niewoli Maćkowej i uradzili obaj wysłać do Prus i Malborga Tolimę, aby wywiedział się, gdzie Maćko jest, i żeby go wykupił, zapłaciwszy zarazem i za Zbyszka tyle gżywien, na ile zgodzili się z Arnoldem von Baden i jego bratem. W spyhowskih podziemiah nie brakło srebra, kture Jurand bądź swego czasu wygospodażył, bądź zdobył, pżypuszczał więc ksiądz, że Krzyżacy, byle otżymali pieniądze, łatwo i starego ryceża wypuszczą, i nie będą żądali, aby młody stawił się osobiście.

Tom II, rozdział tżydziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty

Zbyszko wyżucał sobie w duszy, iż w swej boleści o stryjcu pżepomniał, a że i bez tego prędko zwykł był wykonywać, co zamieżył, więc nazajutż do dnia wyruszyli razem z panem de Lorche do Płocka. Nadgraniczne drogi nawet w czasah największego spokoju nie bywały bezpieczne z pżyczyny łotruw, kturyh liczne kupy wspierali i otaczali opieką Krzyżacy, co ostro wymawiał im krul Jagiełło. Mimo skarg, kture aż o Rzym się opierały, mimo pogrużek i srogiego wymiaru sprawiedliwości komturowie sąsiedni pozwalali często zaciężnym knehtom zakonnym łączyć się ze zbujami, wypierając się wprawdzie tyh, ktuży mieli nieszczęście wpaść w ręce polskie, ale dając shronienie powracającym ze zdobyczą i jeńcami, nie tylko we wsiah zakonnyh, lecz i w zamkah.

Tom II, rozdział tżydziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty pierwszy

Zbyszko podjął panią na Płocku pod nogi i służby jej swoje ofiarował, ale ona nie poznała go w pierwszej hwili, gdyż nie widziała go od dawnego czasu. Aż dopiero, gdy jej powiedział, jako go wołają — żekła:

— Prawdziwie! A ja myślałam, że kto z dworu krulewskiego. Zbyszko z Bogdańca! Jakże! Gościł tu u nas wasz stryjko, stary ryceż z Bogdańca, i pamiętam, jako i mnie, i moim dwurkom śluzy ciurkiem leciały, gdy nam o was prawił. A odnaleźliście waszą niewiastę? Gdzie ona teraz?

Tom II, rozdział tżydziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty drugi

Zjazd na wyspie wiślanej w Raciążu, na ktury krul udał się koło Bożego Ciała, odbywał się pod złą wrużbą i nie doprowadził do takiej zgody i załatwienia rużnyh spraw jak te, kture w tym samym miejscu odbyły sie we dwa lata puźniej i na kturyh odzyskał krul zastawioną zdradliwie pżez Opolczyka Krzyżakom ziemię dobżyńską wraz z Dobrzyniem i Bobrownikami. Jagiełło pżybył rozdrażnion wielce obmową, jakiej dopuszczali się względem niego Krzyżacy po dworah zahodnih i w samym Rzymie, a zarazem zgniewany nieuczciwością Zakonu. Mistż nie hciał układuw o Dobrzyń prowadzić, czynił zaś to umyślnie — i zaruwno on sam, jak inni dygnitaże zakonni powtażali codziennie Polakom: „Wojny ni z wami, ni z Litwą nie hcemy, ale Żmujdź nasza, bo sam Witold nam ją oddał. Obiecnijcie, iże nie będziecie mu pomagali, to wojna z nim prędzej się skończy, a wuwczas pora będzie gadać o Dobrzyniu i siła wam ustępstw poczynimy”. Ale rajcy krulewscy, mając bystry, doświadczony rozum i znając kłamstwo kżyżackie, nie dawali się zdużyć: „Gdy w potęgę wzrośniecie, zuhwałości wam jeszcze pżybędzie — odpowiadali mistżowi. — Muwicie, że nic wam do Litwy, a Skirgiełłę hcecie na stolcu w Wilnie posadzić. Ależ na miły Bóg! Wżdy to Jagiełłowe dziedzictwo, ktury jeden, kogo hce, księciem na Litwie stanowi; pżeto się hamujcie, aby was nie pokarał nasz wielki krul!”. Na co mistż muwił, że jeśli krul jest prawdziwym panem Litwy, niehże nakaże Witoldowi, by wojny zaniehał i Zakonowi Żmujdź wrucił — gdyż inaczej Zakon musi udeżyć w Witolda tam, gdzie go dosięgnąć i zranić może. I w ten sposub spory wlokły się od rana do wieczora jakoby błędną drogą idącą w kułko. Krul, nie hcąc się do niczego zobowiązać, niecierpliwił się coraz bardziej i muwił mistżowi, że gdyby Żmujdź była pod kżyżacką ręką szczęśliwa, nie poruszyłby się Witold i jednym palcem, bo nie znalazłby ni pozoru, ni pżyczyny. Mistż, ktury był człowiekiem spokojnym i lepiej od innyh braci zdawał sobie sprawę z potęgi Jagiełłowej, starał się krula ułagodzić i nie zważając na szemranie niekturyh zapalczywyh i dumnyh komturuw, nie szczędził pohlebnyh słuw, a hwilami udeżał i w pokorę. Ale że nawet w tej pokoże nieraz odzywały się ukryte pogrużki, pżeto nie wiodło to do niczego. Układy o żeczy ważne rozhwiały się prędko i drugiego już dnia poczęto muwić tylko o sprawah pomniejszyh. Natarł krul ostro na Zakon o utżymywanie kup łotruw, o napaści i grabieże nad granicą, o porwanie Jurandówny i małego Jaśka z Kretkowa, o mordowanie kmieciuw i rybakuw. Mistż wypierał się, wykręcał, pżysięgał, że to było bez jego wiedzy, i wzajem wyżuty czynił, że nie tylko Witold, ale i ryceże polscy pomagali pogańskim Żmujdzinom pżeciw Krzyżowi — na dowud czego pżytoczył Maćka z Bogdańca. Szczęściem, wiedział już krul pżez Powałę, czego ryceże z Bogdańca szukali na Żmujdzi — i umiał na zażut odpowiedzieć, tym łatwiej że w orszaku jego był Zbyszko, a w mistżowym obaj von Badenowie, ktuży pżybyli w tej nadziei, że zdaży im się może z Polakami w szrankah potykać.

Tom II, rozdział tżydziesty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty tżeci

Jehali suhą drogą na Chełmżę do Grudziądza, gdzie zatżymali się na noc i dzień, gdyż wielki mistż miał tam do osądzenia sprawę o rybołuwstwo między zamkowym starostą kżyżackim a okoliczną szlahtą, kturej ziemie pżylegały do Wisły. Stamtąd płynęli na szkutah kżyżackih żeką aż do Malborga. Zyndram z Maszkowic, Powała z Taczewa i Zbyszko znajdowali się pżez cały czas pży boku mistża, ktury ciekawy był, jakie wrażenie uczyni, zwłaszcza na Zyndramie, widziana z bliska potęga kżyżacka. Hodziło zaś mistżowi o to dlatego, że Zyndram z Maszkowic był nie tylko mężnym i strasznym w pojedynkę ryceżem, ale nadzwyczaj biegłym wojownikiem. W całym Królestwie nikt tak jak on nie znał się na prowadzeniu wielkih wojsk, na szykowaniu hufcuw do bitwy, na budowie i bużeniu zamkuw, na żucaniu mostuw pżez szerokie żeki, na „armacie”, to jest na uzbrojeniu u rozmaityh naroduw, i na wszelkih wojennyh sposobah. Mistż wiedząc, że na radzie krulewskiej dużo zależało od zdania tego męża, mniemał, że jeśli zdoła go pżerazić wielkość zakonnyh bogactw i wojsk, to wojna odwlecze się jeszcze na długo. A pżede wszystkim sam widok Malborga mugł pżejąć trwogą serce każdego Polaka, albowiem z twierdzą ową, licząc Wysoki Zamek, Średni i Przedzamcze, żadna inna w całym świecie nie mogła się nawet w pżybliżeniu poruwnać. Już z dala, płynąc Nogatem, ujżeli ryceże potężne baszty rysujące się na niebie. Dzień był jasny i pżeźroczy, więc widać je było doskonale, a po niejakim czasie, gdy szkuty zbliżyły się, jeszcze bardziej rozbłysły szczyty kościoła na Wysokim Zamku i olbżymie mury piętżące się jedne nad drugimi — w części barwy ceglanej, pżeważnie jednak pokryte ową słynną szarobiałą zaprawą, kturą pżyżądzać umieli tylko mulaże kżyżaccy. Ogrom ih pżewyższał wszystko, co w życiu widzieli polscy ryceże. Zdawać się mogło, że tam gmahy wyrastają na gmahah, twożąc w nizinnym z natury miejscu jakby gurę, kturej szczytem był Stary Zamek, a stokami — Średni i rozłożyste Przedzamcze. Biła od tego olbżymiego gniazda zbrojnyh mnihuw moc i potęga tak nadzwyczajna, że nawet długa i zwykle posępna tważ mistża wypogodziła się nieco na uw widok.

Tom II, rozdział tżydziesty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty czwarty

Maćko i Zbyszko długi czas tżymali się w ramionah, gdyż miłowali się wzajem zawsze, a w ostatnih latah wspulne pżygody i nieszczęścia uczyniły tę miłość jeszcze silniejszą. Stary ryceż od pierwszego wejżenia na bratanka odgadł, że Danusi nie ma już na świecie, więc nie pytał o nic, jeno tulił do siebie młodzianka, hcąc pżez moc tego uścisku pokazać mu, że nie został zupełnym sierotą i że ma jeszcze bliską żywą duszę, gotową podzielić się z nim niedolą.

Tom II, rozdział tżydziesty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty piąty

Obiecywali sobie Maćko i Zbyszko wyjehać zaraz z Malborga, ale tego dnia, w kturym tak bardzo pokżepił ih dusze Zyndram z Maszkowic, nie wyjehali, gdyż był na Wysokim Zamku obiad, a potem wieczeża na cześć posłuw i gości, na kturą Zbyszko był zaproszon jako krulewski ryceż, a dla Zbyszka i Maćko. Obiad odbywał się w mniejszym gronie, we wspaniałym wielkim refektażu, ktury oświecało dziesięć okien, a kturego palczaste sklepienie wspierało się, żadko widzianym kunsztem budowniczym, tylko na jednym słupie. Prucz krulewskih ryceży zasiadł do stołu z obcyh tylko jeden graf szwabski i jeden burgundzki, ktury, lubo bogatyh władcuw poddany, pżyjehał w ih imieniu pożyczyć pieniędzy od Zakonu. Z miejscowyh, obok mistża, wzięło udział w obiedzie cztereh dostojnikuw zwanyh filarami Zakonu, to jest wielki komtur, jałmużnik, szatny i podskarbi. Piąty filar, to jest marszałek, był w tym czasie na wyprawie pżeciw Witoldowi.

Tom II, rozdział tżydziesty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty szusty

W Płocku Zbyszko i Maćko nie zastali nikogo z dworu, albowiem oboje księstwo razem z ośmiorgiem dzieci pojehali w odwiedziny do Czerska, dokąd ih zaprosiła księżna Anna Danuta. O Jagience dowiedzieli się od biskupa, że miała zostać w Spychowie pży Jurandzie aż do jego śmierci. Wiadomości te były im na rękę, bo i sami hcieli jehać do Spychowa. Maćko wysławiał pży tym bardzo poczciwość Jagienki, że wolała udać się do umierającego człowieka, ktury nie był nawet jej krewny, niż na zabawy czerskie, na kturyh pląsuw i wszelakiej ohoty nie mogło zabraknąć.

Tom II, rozdział tżydziesty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty siudmy

Jurand umarł w kilka dni puźniej. Pżez cały tydzień odprawiał ksiądz Kaleb nabożeństwo nad jego ciałem, kture nie psuło się wcale — w czym wszyscy cud boży widzieli — i pżez cały tydzień roiło się od gości w Spychowie. Potem pżyszedł czas ciszy, jaki zwykle bywa po pogżebah. Zbyszko hadzał do podziemia, a czasem też z kuszą do boru, z kturej zresztą nie stżelał do zwieża, jeno hodził w zapamiętaniu, aż wreszcie pewnego wieczora pżyszedł do izby, w kturej dziewczyny siedziały z Maćkiem i Hlawą — i niespodzianie żekł:

Tom II, rozdział tżydziesty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty usmy

Stary ryceż pragnął koniecznie toważyszyć Zbyszkowi do wojsk księcia Witoldowych, ale uw nie dał sobie nawet o tym muwić. Uparł się jehać sam, bez pocztu, bez wozuw, z tżema tylko konnymi pahołkami, z kturyh jeden miał wieźć spyżę, drugi zbroję i ubiory, tżeci niedźwiedzie skury do spania. Prużno Jagienka i Maćko błagali go, by wziął z sobą hociaż Hlawę, jako giermka wyprubowanej siły i wierności. Uparł się i nie hciał, muwiąc, że tżeba mu o tej boleści, ktura go toczy, zapomnieć, a obecność giermka pżypominałaby mu właśnie wszystko, co było i pżeszło.

Tom II, rozdział tżydziesty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział tżydziesty dziewiąty

Nazajutż nadeszła hwila odjazdu Zbyszka. On sam siedział wysoko na rosłym koniu bojowym, a swoi otaczali go dokoła. Jagienka, stojąc wedle stżemienia, wznosiła ku młodziankowi w milczeniu swe smutne niebieskie oczy, jakby hcąc pżed rozstaniem napatżyć się na niego do woli. Maćko razem z księdzem Kalebem pży drugim stżemieniu, a tuż obok giermek z Sieciechówną. On zwracał głowę to w jedną, to w drugą stronę, zamieniając z nimi takie krutkie słowa, jakie zwykle wypowiada sie pżed długą podrużą: „Ostańcie zdrowi!” — „Nieh cię Bóg prowadzi!” — „Czas już!” — „Hej, czas! czas!”. Popżednio już był pożegnał się ze wszystkimi i z Jagienką, kturą pod nogi podjął, dziękując jej za życzliwość. A teraz, gdy spoglądał na nią z wysokiego rycerskiego siodła, miał ohotę powiedzieć jej jeszcze jakie dobre słowo, gdyż jej wzniesione oczy i tważ muwiły mu tak wyraźnie: „Wruć!” — że serce wzbierało mu żetelną wdzięcznością.

Tom II, rozdział czterdziesty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty

Zabawili czas jakiś w Płocku, aby się z dziedzictwem i z testamentem opatowym uładzić, a potem, zaopatżeni w należyte dokumenta, ruszyli dalej, niewiele wypoczywając w drodze, ktura była łatwa i bezpieczna, gdyż upał osuszył błota, pozwężał żeki, a gościńce szły krajem spokojnym, zamieszkałym pżez lud swojacki i gościnny. Z Sieradza phnął jednak ostrożny Maćko pahołka do Zgorzelic, ażeby o pżybyciu swoim i Jagienkowym oznajmić, skutkiem czego Jaśko, brat Jagienki, wyskoczył ku nim na puł drogi i na czele dwudziestu zbrojnyh parobkuw odprowadził ih do domu.

Tom II, rozdział czterdziesty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty pierwszy

W Krakowie niedługo zabawili, a byliby zabawili jeszcze krucej, gdyby nie prośby Jaśka, ktury hciał się ludziom i miastu napatżyć, albowiem wszystko wydawało mu się snem cudownym. Jednakże staremu ryceżowi śpieszyło się okrutnie do domowyh pieleszy i do żniw, więc niewiele pomogły i prośby, tak że na Wniebowzięcie Najświętszej Panny byli już z powrotem — jeden w Bogdańcu, drugi w Zgorzelicach pży siostże.

I od tej pory zaczęło im się życie wlec dość jednostajnie, zapełnione pracą gospodarczą i zwykłymi wiejskimi zabiegami. Żniwa w położonyh nizinnie Zgorzelicach, a zwłaszcza w Jagienkowych Moczydołach, wypadły wyśmienicie, ale w Bogdańcu z powodu suhego roku plon okazał się hudy i nie tżeba było dużo trudu, by go zebrać. W ogule skąpo tam mieli ziemi uprawnej, bo majętność była pod borem, a wskutek długiej niebytności panuw te nawet lehy, kture już był karczunkiem pżysposobił pod orkę opat, zapuszczono z braku rąk na nowo. Stary ryceż, jakkolwiek czuły na każdą stratę, nie brał tego zbytnio do serca, wiedział bowiem, iż pży pieniądzah łatwo będzie wprowadzić we wszystkim ład i pożądek — byle tylko było dla kogo trudzić się i pracować. Ale właśnie ta wątpliwość zatruwała mu pracę i dni. Rąk wprawdzie nie opuszczał, wstawał do dnia, jeździł do stad, doglądał robut polnyh i leśnyh, wybrał nawet miejsce na kasztel i pżysposabiał budulec, ale gdy po dniu znojnym słońce roztapiało się w złotyh i czerwonyh blaskah zuż, nieraz hwytała go tęsknota okrutna, a obok niej i niepokuj, jakiego pżedtem nigdy nie doznawał. „Ja tu zabiegam, ja się tu mozolę — muwił sobie — a tam hłopisko muj leży może gdzie w polu włucznią pżebodzion i wilcy mu zębami pozgonne dzwonią”. Na tę myśl ściskało mu się serce i wielką miłością, i wielkim bulem. Nasłuhiwał też wuwczas pilnie, czy tętentu nie usłyszy, ktury zwiastował codzienne pżybycie Jagienki, udając bowiem pży niej, że ma dobrą otuhę, nabierał jej sam i kżepił się nieco w strapionej duszy.

Tom II, rozdział czterdziesty drugi

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty drugi

Jednakże wojna o Żmujdź miedzy Krzyżakami a Witoldem zbyt zajmowała ludzi w Królestwie, aby nie mieli dopytywać się o jej pżebieg. Niektuży pewni byli, że Jagiełło pżyjdzie w pomoc stryjecznemu bratu i że walnej wyprawy pżeciw Zakonowi ryhło patżeć. Rycerstwo rwało się do niej, a po wszystkih siedzibah szlaheckih powtażano sobie, że i znaczna liczba panuw krakowskih zasiadającyh w krulewskiej radzie pżehyla się na stronę wojny, mniemając, że raz tżeba skończyć z tym niepżyjacielem, ktury nigdy nie hciał popżestać na swoim, a o zagrabieniu cudzego myślał nawet wuwczas, gdy ogarniała go bojaźń pżed potęgą sąsiedzką. Lecz Maćko, ktury był człowiekiem rozumnym, a jako bywalec widział i pżeznał wiele, nie wieżył w bliską wojnę i tak nieraz o tym muwił do młodego Jaśka ze Zgorzelic i do innyh sąsiaduw, kturyh w Krześni spotykał:

Tom II, rozdział czterdziesty tżeci

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty tżeci

Stary Maćko odgadł dobże, ale tylko w połowie. Zbyszkowi istotnie jedna część życia skończyła się całkowicie. Za każdym wspomnieniem było mu Danusi żal, ale sam pżecie powiadał, że lepiej jej musi być na dworcu niebieskim, niż było na książęcym. Zżył się już z myślą, że jej na świecie nie ma, pżywykł do niej i uważał, że wcale nie mogło być inaczej. Swego czasu w Krakowie podziwiał bardzo na szybah kościelnyh wycięte ze szkła i pooprawiane w ołuw postacie rużnyh świętyh panienek — barwne, pżeświecające w słońcu, a teraz wyobrażał sobie tak samo Danusię. Widział ją niebieską, pżeźroczystą, odwruconą bokiem, ze złożonymi rączkami, ze wzniesionymi oczyma i grającą na luteńce, wśrud rużnyh zbawionyh bożyh skżypaczkuw, ktuży w niebie grywają Matce Boskiej i Dzieciątku. Nic już w niej nie było ziemskiego, a stała mu się duhem tak czystym i bezcielesnym, że gdy czasem wspomniał sobie, jak w leśnym dworcu posługiwała księżnie, śmiała się, rozmawiała, siadała z innymi do stołu — pżejmowało go jakby zdziwienie, że to być mogło. Już w czasie wyprawy, pży Witoldzie, gdy sprawy wojenne i bitwy pohłaniały jego uwagę, pżestał tęsknić do swojej nieboszczki, tak jak tęskni mąż do niewiasty, a myślał tylko tak, jak myśli pobożny człowiek o swej patronce. W ten sposub miłość jego, tracąc stopniowo ziemskie pierwiastki, zmieniała się coraz bardziej tylko w słodkie, tak błękitne jak właśnie samo niebo, wspomnienie — i po prostu w cześć nabożną.

Tom II, rozdział czterdziesty czwarty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty czwarty

Zbyszko nie spełnił wprawdzie swej groźby i nie wyjehał, ale za to po upływie jeszcze tygodnia zdrowie wruciło mu zupełnie i nie mugł już dłużej wylegiwać się w łożu. Maćko powiedział, że wypada im teraz pojehać do Zgorzelic i podziękować Jagience za starunek, więc pewnego dnia, wyprażywszy się dobże w łaźni, postanowił jehać, nie zwłucząc. W tym celu kazał wydobyć ze skżyni piękne szaty, aby nimi zastąpić zwykłą odzież, kturą miał na sobie — a następnie zajął się trefieniem włosuw. Była to jednak czynność niełatwa i niemała, a to nie tylko z powodu bujności Zbyszkowej czupryny, ktura z tyłu spadała mu jak gżywa aż za łopatki. Ryceże w życiu codziennym nosili włosy w pątlikah kształtu gżyba, co miało i tę dobrą stronę, że w czasie wypraw hełm daleko mniej ih uwierał, natomiast na rozmaite uroczystości, wesela lub jadąc w odwiedziny do domuw, w kturyh były panny, układali je w pięknie poskręcane zwoje, kture często smarowano białkiem dla połysku i mocy. Tak to właśnie hciał utrefić się Zbyszko. Ale dwie niewiasty wezwane z czeladnej, niepżywykłe do takiej roboty, nie umiały sobie dać rady. Wyshłe i wzbużone po łaźni włosy nie hciały się układać i jeżyły się jako źle poszyta stżeha na hałupie. Nie pomogły ani zdobyczne na Fryzach gżebienie, ozdobnie z bawolego rogu wyrobione, ani nawet zgżebło, po kture jedna z niewiast poszła do stajni. Zbyszko począł się w końcu niecierpliwić i gniewać — gdy wtem do izby wszedł Maćko w toważystwie Jagienki, ktura pżez ten czas niespodzianie nadjehała.

Tom II, rozdział czterdziesty piąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty piąty

Oni mieszkali w Moczydołach, a stary Maćko wznosił dla nih kasztel w Bogdańcu. Wznosił mozolnie, gdyż hciał, żeby odsady były z kamienia na wapno, a czatownia z cegły, o kturą trudno było w okolicy. W pierwszym roku wykopał rowy, co pżyszło dość łatwo, albowiem wzguże, na kturym miał stanąć kasztel, było niegdyś okopane, może za czasuw jeszcze pogańskih, należało więc tylko oczyścić owe wądoły z dżew, z głogowyh gąszczuw, kturymi zarosły, a następnie umocnić je i pogłębić należycie. Pży pogłębianiu dokopano się też obfitego źrudła, kture w niedługim czasie napełniło fosę tak, że musiał Maćko obmyślać ujście dla zbytku wody. Potem na wale wzniusł częstokuł i począł zgromadzać budulec na ściany zameczku, bale dębowe tak grube, że tżeh hłopuw jednego objąć nie mogło, i modżewiowe, niegnijące ni pod glinianą polepą, ni pod pżykryciem z darniny. Do wznoszenia tyh ścian zabrał się pomimo stałej pomocy hłopuw ze Zgorzelic i Moczydołów dopiero po roku, ale zabrał się tym gorliwiej dlatego, że pżedtem jeszcze Jagienka powiła bliźnięta. Niebo otwożyło się wuwczas pżed starym ryceżem, miał już bowiem dla kogo pracować, zabiegać, wiedział, że rud Gradów nie zaginie, a Tępa Podkowa nieraz jeszcze ubroczy się we krwi niepżyjacielskiej.

Tom II, rozdział czterdziesty szusty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty szusty

Dożył Maćko szczęśliwyh dni żywota. Nieraz mawiał też sąsiadom, że więcej dostał, niźli sam się spodziewał. Nawet starość ubieliła mu tylko włos na głowie i brodzie, ale nie odjęła mu dotyhczas ni sił, ni zdrowia. Serce miał pełne tak wielkiej wesołości, jakiej dotyhczas nie zaznał. Surowa niegdyś jego tważ stawała się coraz więcej dobroduszną, a oczy śmiały się do ludzi dobrym uśmiehem. W duszy miał pżekonanie, że wszystko zło skończyło się na zawsze i że żadna troska, żadna niedola nie zmąci już płynącyh tak spokojnie jak jasny strumień dni życia. Do starości wojować, na starość gospodażyć i majętność dla „wnękuw” powiększać — to było pżecie jego największe pragnienie we wszystkih czasah, a oto właśnie wszystko spełniło mu się doskonale. Gospodarka szła jak z płatka. Bory były znacznie wycięte; wykarczowane i obsiane nowocie zieleniły się co wiosna runią zbuż rozmaityh; mnożył się dobytek; na łąkah było czterdzieści świeżop ze źrebięty, kture stary szlahcic codziennie oglądał; stada baranuw i bydła pasły się po ugorah i zagajah; Bogdaniec zmienił się całkowicie: z opustoszałej osady czynił się wsią ludną i zamożną, a kto się do niego zbliżał, tego oczy olśniewała widna z dala czatownia i niepoczerniałe jeszcze ściany kasztelu, błyszczące złotem w słońcu, a purpurą zoży wieczorem.

Tom II, rozdział czterdziesty siudmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty siudmy

Jednakże w piątym roku, gdy ład był wprowadzon we wszystkih wsiah nadzwyczajny, gdy nad skończoną czatownią powiewała już od kilku miesięcy horągiew z Tępą Podkową, a Jagienka powiła szczęśliwie czwartego syna, kturego nazwano Jurandem — tak żekł raz stary Maćko do Zbyszka:

— Wszystko się daży i gdyby Pan Jezus jeszcze jedno zdażył szczęśliwie, tobym już umarł spokojny.

A Zbyszko popatżał nań pytającym wzrokiem i po hwili zapytał:

— Hyba o wojnie z Krzyżaki muwicie, bo czeguż by wam więcej tżeba?

Tom II, rozdział czterdziesty usmy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty usmy

Mistż Konrad zmarł jednak dopiero w rok puźniej. Jaśko ze Zgorzelic, brat Jagienki, ktury pierwszy usłyszał w Sieradzu nowinę i o jego śmierci, i o obioże Ulryka von Jungingen, pierwszy też pżywiuzł ją do Bogdańca, w kturym zaruwno jak i we wszystkih szlaheckih siedzibah wstżąsnęła ona do głębi dusze i serca. „Nastają czasy, jakih dotyhczas nie było” — żekł uroczyście stary Maćko, a Jagienka pżyprowadziła w pierwszej hwili wszystkie dzieci pżed Zbyszka i sama poczęła się z nim żegnać, jakby już nazajutż miał wyruszyć. Maćko i Zbyszko wiedzieli wprawdzie, że wojna nie rozpala się tak od razu jak ogień w kominie, niemniej jednak wieżyli, że do niej pżyjdzie — i poczęli się gotować. Wybierali konie, zbroje, ćwiczyli w wojennym żemiośle giermkuw, czeladź, sołtysuw ze wsi, siedzącyh na niemieckim prawie, ktuży obowiązani byli konno stawać na wyprawę — i uboższą szlahtę — włodykuw — ci bowiem radzi garnęli się do możniejszyh. A to samo czyniono i po wszystkih innyh dworah, wszędy biły młoty w kuźniah, wszędy czyszczono stare panceże, nacierano stopionym w sałhanah sadłem łuki i żemienie, kowano wozy, czyniono zapasy spyży w krupah i wędzonym mięsiwie. Pży kościołah w niedziele i święta wypytywano o nowiny i smucono się, gdy pżyhodziły pokojowe, albowiem każdy nosił w duszy głębokie poczucie, że raz tżeba skończyć z tym strasznym wrogiem całego plemienia i że nie zakwitnie w potędze, w spokoju i pracy Królestwo, puki, wedle słuw świętej Brygidy, nie będą wyłamane Krzyżakom zęby i nie będzie odcięta im prawa ręka.

Tom II, rozdział czterdziesty dziewiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział czterdziesty dziewiąty

I wojna wybuhła wreszcie, nieobfita z początku w bitwy, ale w pierwszyh hwilah niezbyt dla Polaków pomyślna. Nim nadciągnęły siły polskie, zdobyli Krzyżacy Bobrowniki, zruwnali z ziemią Złotoryję — i znuw zajęli nieszczęsną, a z takim trudem niedawno odzyskaną ziemię dobżyńską. Lecz pośrednictwo czeskie i węgierskie pżygasiło na czas bużę wojenną. Nastąpił rozejm, w czasie kturego Wacław, krul czeski, miał sądzić spory między Polską a Zakonem.

Nie pżestano jednak gromadzić wojsk i posuwać ih ku sobie w czasie zimowyh i wiosennyh miesięcy, gdy zaś pżekupiony krul czeski wydał wyrok na kożyść Zakonu, wojna musiała wybuhnąć na nowo.

Tom II, rozdział pięćdziesiąty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty

Nad ranem wihura nie tylko nie ustała, ale wzmogła się do tego stopnia, że niepodobna było rozpiąć namiotu, w kturym krul zwykł był od początku wyprawy słuhać codziennie tżeh mszy świętyh. Pżybiegł wreszcie Witold z prośbami i błaganiem, aby nabożeństwo do stosowniejszej pory w zaciszah leśnyh odłożyć i nie wstżymywać pohodu. Jakoż stało się zadość jego życzeniu, bo i nie mogło być inaczej.

O wshodzie słońca ruszyły wojska ławą, a za nimi niepżejżany tabor wozuw. Po godzinie pohodu wiatr uciszył się nieco, tak że można było rozwinąć horągwie. I wuwczas pola, jak okiem sięgnąć, pokryły się niby kwieciem stubarwnym. Żadne oko nie mogło objąć zastępuw i tego lasu rozmaityh znakuw, pod kturymi pułki posuwały się napżud. Szła więc ziemia krakowska pod czerwoną horągwią z białym orłem w koronie, była zaś to horągiew naczelna całego Królestwa, wielki znak dla wszystkih wojsk. Niusł ją Marcin z Wrocimowic, herbu Półkozy, ryceż potężny i w świecie sławny. Za nim szły hufce nadworne, jeden mając nad sobą podwujny kżyż litewski, drugi pod Pogonią. Zaś pod znakiem świętego Jerzego ciągnął potężny zastęp najemnikuw i ohotnikuw zagranicznyh, pżeważnie z Czechów i Morawców złożony. Tyh wielu stanęło na tę wojnę, bo i cała czterdziesta dziewiąta horągiew była wyłącznie z nih złożona. Lud to był, zwłaszcza w piehocie, ktura ciągnęła za kopijnikami, dziki, niesforny, ale do bitwy tak zaprawny, a w spotkaniu tak zaciekły, iż wszelkie inne piehoty, gdy się o nih otarły, odskakiwały co prędzej jako pies od jeża. Berdysze, kosy, topory, a szczegulnie żelazne cepy stanowiły ih broń, kturą władali wprost strasznie. Najmowali się oni każdemu, kto ih płacił, albowiem żywiołem ih jedynym była wojna, grabież i żeź.

Tom II, rozdział pięćdziesiąty pierwszy

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rozdział pięćdziesiąty pierwszy

Już właśnie ksiądz Bartosz z Kłobucka skończył jedną mszę, a Jarosz, proboszcz kaliski, miał wkrutce wyjść z drugą i krul wyszedł pżed namiot, aby rozprostować nieco zmęczone klęczeniem kolana, gdy na spienionym koniu wpadł jak buża szlahcic Hanko Ostojczyk i nim z siodła zeskoczył, zakżyknął:

— Niemce, miłościwy panie, idą!

Porwali się na te słowa ryceże, krul zmienił się na tważy, zamilkł pżez mgnienie oka, po czym zawołał:

— Pohwalony Jezus Chrystus! Gdzieś ih widział i ile horągwi?