Biblioteka nowopolska on nowypolski.pl

Janko Muzykant

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Janko Muzykant

Pżyszło to na świat wątłe, słabe. Kumy, co się były zebrały pży tapczanie położnicy, kręciły głowami i nad matką, i nad dzieckiem. Kowalka Szymonowa, ktura była najmądżejsza, poczęła horą pocieszać:

— Dajta — powiada — to zapalę nad wami gromnicę, juże z was nic nie będzie, moja kumo; już wam na tamten świat się wybierać i po dobrodzieja by posłać, żeby wam gżehy wasze odpuścił.

— Ba! — powiada druga. — A hłopaka to zara tża ohżcić; on i dobrodzieja nie doczeka, a — powiada — błogo będzie, co hoć i stżygą się nie ostanie.

Katarynka

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Katarynka

Na ulicy Miodowej co dzień około południa można było spotkać jegomościa w pewnym wieku, ktury hodził z placu Krasińskich ku ulicy Senatorskiej. Latem nosił on wykwintne, ciemnogranatowe palto, popielate spodnie od pierwszożędnego krawca, buty połyskujące jak zwierciadła — i — nieco wyszażany cylinder.

Jegomość miał tważ rumianą, szpakowate faworyty i siwe, łagodne oczy. Hodził pohylony, tżymając ręce w kieszeniah. W dzień pogodny nosił pod pahą laskę; w pohmurny — dźwigał jedwabny parasol angielski.

Antek

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Antek

Antek urodził się we wsi nad Wisłą.

Wieś leżała w niewielkiej dolinie. Od pułnocy otaczały ją wzguża spadziste, porosłe sosnowym lasem, a od południa wzguża garbate, zasypane leszczyną, tarniną i głogiem. Tam najgłośniej śpiewały ptaki i najczęściej hodziły wiejskie dzieci rwać ożehy albo wybierać gniazda.

Kiedyś stanął na środku wsi, zdawało ci się, że oba pasma gur biegną ku sobie, ażeby zetknąć się tam, gdzie z rana wstaje czerwone słońce. Ale było to złudzenie.

Nasza szkapa

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Nasza szkapa

Zaczęło się to od starego łużka, cośmy na nim we tżeh sypiali.

Tego dnia ojciec zły czegoś z żeki wrucił i, siadłszy na ławie, ręką głowę potarł. Pytała się matka raz i drugi, co mu, ale dopiero za tżecim razem odpowiedział, że się ta robota koło żwiru skończyła i że szkapa tylko piasek wozić będzie. Zaraz mnie Felek szturhnął w bok, a matka jęknęła z ciha.

Miał ojciec nad wieczorem po doktora iść, ale mu jakoś niesporo było. Hodził, medytował, po kątah pozierał, aż stanął pżed matką i żekł:

Kamizelka

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Kamizelka

Niektuży ludzie mają pociąg do zbierania osobliwości kosztowniejszyh lub mniej kosztownyh, na jakie kogo stać. Ja także posiadam zbiorek, lecz skromny, jak zwykle w początkah.

Jest tam muj dramat, ktury pisałem jeszcze w gimnazjum na lekcjah języka łacińskiego... Jest kilka zasuszonyh kwiatuw, kture tżeba będzie zastąpić nowymi, jest...

Zdaje się, że nie ma nic więcej oprucz pewnej bardzo starej i zniszczonej kamizelki.

Oto ona. Pżud spłowiały, a tył pżetarty. Dużo plam, brak guzikuw, na bżegu dziurka, wypalona zapewne papierosem. Ale najciekawsze w niej są ściągacze. Ten, na kturym znajduje się spżączka, jest skrucony i pżyszyty do kamizelki wcale nie po krawiecku, a ten drugi, prawie na całej długości, jest pokłuty zębami spżączki.

Latarnik

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Latarnik

Opowiadanie to osnute jest na wypadku żeczywistym, o kturym w swoim czasie pisał J. Horain w jednej ze swoih korespondencyj z Ameryki.

Pewnego razu zdażyło się, że latarnik w Aspinwall, niedaleko Panamy, pżepadł bez wieści. Ponieważ stało się to wśrud buży, pżypuszczano, że nieszczęśliwy musiał podejść nad sam bżeg skalistej wysepki, na kturej stoi latarnia, i został spłukany pżez bałwan. Pżypuszczenie to było tym prawdopodobniejsze, że na drugi dzień nie znaleziono jego łudki stojącej w skalistym wrębie. Zawakowało tedy miejsce latarnika, kture tżeba było jak najprędzej obsadzić, ponieważ latarnia niemałe ma znaczenie tak dla ruhu miejscowego, jak i dla okrętuw idącyh z New Yorku do Panamy. Zatoka Moskitów obfituje w piaszczyste ławice i zaspy, między kturymi droga nawet w dzień jest trudna, w nocy zaś, zwłaszcza wśrud mgieł podnoszącyh się często na tyh ogżewanyh podzwrotnikowym słońcem wodah prawie niepodobna. Jedynym wuwczas pżewodnikiem dla licznyh statkuw bywa światło latarni. Kłopot wynalezienia nowego latarnika spadł na konsula Stanów Zjednoczonych, rezydującego w Panamie, a był to kłopot niemały, raz z tego powodu, że następcę tżeba było znaleźć koniecznie w ciągu dwunastu godzin; po wture, następca musiał być nadzwyczaj sumiennym człowiekiem, nie można więc było pżyjmować byle kogo; na koniec w ogule kandydatuw na posadę brakło. Życie na wieży jest nadzwyczaj trudne i bynajmniej nie uśmieha się rozprużniaczonym i lubiącym swobodną włuczęgę ludziom Południa. Latarnik jest niemal więźniem. Z wyjątkiem niedzieli nie może on wcale opuszczać swej skalistej wysepki. Łódź z Aspinwall pżywozi mu raz na dzień zapasy żywności i świeżą wodę, po czym pżywożący oddalają się natyhmiast, na całej zaś wysepce, mającej morgę rozległości, nie ma nikogo. Latarnik mieszka w latarni, utżymuje ją w pożądku; w dzień daje znaki wywieszaniem rużnokolorowyh flag wedle wskazuwek barometru, w wieczur zaś zapala światło. Nie byłaby to wielka robota, gdyby nie to, że hcąc się dostać z dołu do ognisk na szczyt wieży, tżeba pżejść pżeszło czterysta shoduw krętyh i nader wysokih, latarnik zaś musi odbywać tę podruż czasem i kilka razy dziennie. W ogule jest to życie klasztorne, a nawet więcej niż klasztorne, bo pustelnicze. Nic też dziwnego, że Mr. Izaak Falconbridge był w niemałym kłopocie, gdzie znajdzie stałego następcę po nieboszczyku, i łatwo zrozumieć jego radość, gdy najniespodzianiej następca zgłosił się jeszcze tegoż samego dnia. Był to człowiek już stary, lat siedmiudziesiąt albo i więcej, ale czerstwy, wyprostowany, mający ruhy i postawę żołnieża. Włosy miał zupełnie białe, płeć spaloną, jak u Kreolów, ale sądząc z niebieskih oczu, nie należał do ludzi Południa. Tważ jego była pżygnębiona i smutna, ale uczciwa. Na pierwszy żut oka podobał się Falconbridge’owi. Pozostało go tylko wyegzaminować, wskutek czego wywiązała się następująca rozmowa:

Gloria victis

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Gloria victis

(r. 1863)

Leciał wiatr światem ciekawy, niespokojny, słuhał gważeń, opowiadań wud, zbuż, kwiatuw polnyh, dżew pżydrożnyh i — szumiał. Szumiał o wszystkim, co widział, co słyszał na szerokim, wielkim, na pżedziwnym świecie i leciał, aż pżyleciał do krainy, w wody, trawy i dżewa bogatej, ktura nazywa się Polesie litewskie.

Hej, pżestwoża wolne, pżestwoża rozłożyste wiatrowi prędkiemu na ruwninah, co skraje niebios dokoła podpierają bez pżeszkud, bez zasłon. Nie udeży się tu wiatr prędki o żadną gurę ani o żaden pagurek, nie powstżyma lotu jego żadne wysokie miasto i hyba tylko las pżed nim stanie z obliczem ciemnym i nad łąkami bezkresnymi, nad rozlanymi po nih wodami zaszepcze słowo: tajemnica!

Bajki i przypowieści

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Bajki i pżypowieści

Wstęp do bajek i pżypowieści

Do dzieci

O wy, co wszystkie pożuciwszy względy,

Za cackiem bieżyć gotowi w zapędy,

Za cackiem, kture zbyt wysoko leci,

Bajki wam niosę, posłuhajcie, dzieci.

Wy, kturyh tylko niestatek żywiołem,

Co się o fraszki uganiacie wspołem,

O fraszki, kturyh zysk maże i szpeci,

Bajki wam niosę, posłuhajcie, dzieci.

Wy, ktuży marne pżybrawszy postaci,

Baśniami łudzić umiecie wspułbraci,

Baśniami, kture umysł płohy kleci,

Bajki wam niosę, posłuhajcie, dzieci.

[Dedykacja]

Suspicione si quis errabit sua.

Et rapiet ad se, quod erit commune omnium

Stulte nudabit animi conscientiam.

Phaedr, Ad Eutich., lib. III

Wstęp do bajek

Był młody, ktury życie wstżemięźliwie pędził;

Był stary, ktury nigdy nie łajał, nie zżędził;

Był bogacz, ktury zbioruw potżebnym udzielał;

Był autor, co się z cudzej sławy rozweselał;

Był celnik, ktury nie kradł; szewc, ktury nie pijał;

Żołnież, co się nie hwalił; łotr, co nie rozbijał;

Był minister żetelny, o sobie nie myślał;

Był na koniec poeta, co nigdy nie zmyślał.

— A cuż to jest za bajka? Wszystko to być może!

— Prawda, jednakże ja to między bajki włożę.

Abuzei i Tair

«Winszuj, ojcze — żekł Tair — w dobrym jestem stanie.

Jutrom szwagier sułtana i na polowanie

Z nim wyjeżdżam». Żekł ojciec: «Wszystko to odmienne.

Łaska pańska, gust kobiet, pogody jesienne».

Jakoż zgadł, piękny projekt wcale się nie nadał:

Sułtan siostrę odmuwił, cały dzień deszcz padał.

Atłas i kitaj

Atłas w sklepie z kitaju żartował do woli;

Kupił atłas pan sędzic, kitaj pan podstoli.

A że tżeba pieniędzy dać było kupcowi,

Kłaniał się bardzo nisko atłas kitajowi.

Gdy pżyszło dług zapłacić, a dłużnik się wzbraniał,

Co rok się potem kitaj atłasowi kłaniał.

Baran dany na ofiarę

Widząc, że wieńce kładą, że mu rogi złocą,

Pysznił się tłusty baran, sam nie wiedział o co.

Aż gdy postżegł oprawcę, a ten powruz bieże,

Aby go poniewolnie ciągnął ku ofieże,

Poznał swuj błąd; rad nierad wypełnił los srogi.

Nie pomogły mu wieńce i złocone rogi.

Bogacz i żebrak

Żebrak panu tłustemu gdy się pżypatrował,

Płakał; tegoż wieczora tłusty zahorował:

Pękł z sadła. Dziedzic po nim gdy jałmużny sypie.

Śmiał się żebrak nazajutż i upił na stypie.

Bryła lodu i kryształ

Bryła lodu spłodzona z kałuży bagnistéj

Gniewała się na kryształ, że był pżeźroczysty.

Modli się więc do słońca. Słońce zajaśniało,

Szklni się bryła, ale jej coraz ubywało;

I tak, hcąc los polepszyć niewczesnym kłopotem,

Stajała, wsiąkła w bagno i stała się błotem.

Brytan w obroży

Nieh się nikt z powieżhownej ozdoby nie sroży.

Brytan z srebrno-złocistej pysznił się obroży.

Zazdrościli koledzy w wieczur; patżą rano,

Aż brytana za srebrną obroż uwiązano.

«Pyszńże się teraz, bracie!» — do brytana żekli;

Gryzł łańcuh nadaremnie, a oni uciekli.

Hart i kotka

Hart widząc kotkę, że mysz jadła na śniadanie,

Wymawiał jej tak podły gust i polowanie.

Żekła kotka, wymuwką wcale nie zmieszana:

«Wolę ja mysz dla siebie niż sarnę dla pana» .

Hleb i szabla

Hleb pży szabli gdy leżał, oręż mu powiedział:

«Szanowałbyś mnie bardziej, gdybyś o tym wiedział,

Jak ja na to pracuję i w wieczur, i rano,

Żeby twoih bezpiecznie daruw używano».

«Wiem ja — hleb odpowiedział — jakim służysz kształtem:

Jeśli mnie często bronisz, częściej bieżesz gwałtem».

Człowiek i suknia

Brał się pewien do pręta hcąc wytżepać suknię;

Ta, widząc się w złym razie, żwawie go ofuknie:

«A, takaż to jest pamięć na usługi — żecze —

Bijesz tę, co cię zdobi, niewdzięczny człowiecze!»

Żekł człowiek: «Ja nie biję, lecz otżąsam z prohu.

Zakużyłaś się wczoraj, dziś tżepię po trohu,

Wybacz, z pżykryh sposobuw, kto musi, kożysta;

Gdybyś nie była bita, nie byłabyś czysta».

Człowiek i wilk

Szedł podrużny w wilczuże, zaszedł mu wilk drogę.

«Znaj z odzieży — żekł człowiek — co jestem, co mogę».

Wpżud się rozśmiał, żekł potem człeku wilk ponury:

«Znam, żeś słaby, gdy cudzej potżebujesz skury».

Człowiek i zdrowie

W jedną drogą szli razem i człowiek, i zdrowie.

Na początku biegł człowiek; toważysz mu powie:

«Nie spiesz się, bo ustaniesz». Biegł jeszcze tym bardziej.

Widząc zdrowie, że jego toważystwem gardzi,

Szło za nim, ale z wolna. Pżyszli na puł drogi:

Aż człowiek, że z początku nadwerężył nogi,

Zelżył kroku na środku. Za jego rozkazem

Pżybliżyło się zdrowie i odtąd szli razem.

Coraz człowiek ustawał, mając w pogotowiu

Zbliżył się: «Iść nie mogę, prowadź mnie» — żekł zdrowiu.

«Było mnie zrazu słuhać» — natenczas mu żekło;

Hciał człowiek odpowiedzieć... lecz zdrowie uciekło.

Człowiek i zwierściadła

W zwierściadło, co powiększa, wspojźżał człowiek mały:

Ucieszył się niezmiernie, że tak okazały.

Mniemał już być olbżymem; gdy się więc nasrożył,

Ktoś zwierściadło, co zmniejsza, pżed niego położył.

Stłukł obydwie i odtąd zwierściadłom nie wieżył.

Poznał prawdę na koniec, gdy się piędzią zmieżył

Daremna praca

Nie hcąc się Jędrzej uczyć, zmazał abecadło;

Widząc się szpetnym, potłukł w kawałki zwierściadło;

Słysząc się złym, hciał stłumić wieść pżemysły swymi:

Nie mugł się zrobić głuhym, a drugih niemymi.

Dąb i dynia

Kiedy czas pżyzwoity do dojźżenia nastał,

Pytała dynia dęba, jak też długo wzrastał?

«Sto lat». «Jam w sto dni zeszła taką, jak mnie widzisz» —

Żekła dynia. Dąb na to: «Prużno ze mnie szydzisz;

Pięknaś, prawda, na pozur, na pozur też słyniesz:

Jakeś prędko urosła, tak też prędko zginiesz».

Dąb i małe dżewka

Od wiekuw trwał na puszczy dąb jeden wyniosły;

W cieniu jego gałęzi małe dżewka rosły.

A że w swojej postaci był nader wspaniały,

Że go doruść nie mogły, wszystkie się gniewały.

Pżyszedł czas i na dęba pełnić srogie losy;

Słysząc, że mu fatalne zadawano ciosy,

Cieszyły się niewdzięczne. Wtem upadł dąb stary,

Połamał małe dżewka swoimi konary.

Derwisz i uczeń

Pewien derwisz uczony rano i w południe

Co dzień pił świętą wodę z Mahometa studnie.

Postżegł to uczeń, a hcąc większym być doktorem,

Czerpał z tej studni rano, w południe, wieczorem.

Cuż się stało? Gdy mniemał, że już mędrcem został —

I nic się nie nauczył, i puhliny dostał.

Dewotka

Dewotce służebnica w czymsiś pżewiniła

Właśnie natenczas, kiedy pacieże kończyła.

Obruciwszy się pżeto z gniewem do dziewczyny,

Muwiąc właśnie te słowa: «...i odpuść nam winy,

Jako my odpuszczamy», biła bez litości.

Uhowaj, Panie Boże, takiej pobożności!

Diament i kryształ

Darmo tym być, do czego kto się nie urodził.

Kryształ brylantowanywielu oczy zwodził;

Gdy się więc nad rubiny i szmaragi drożył,

Ktoś prawdziwy dyjament z nim obok położył.

Zgasł kryształ; a co niegdyś jaśniał u obrączki,

Ledwo go potem złotnik hciał zażyć do spżączki.

Dobroczynność

Hwaliła owca wilka, że był dobroczynny;

Lis to słysząc spytał ją: «W czymże tak uczynny?»

«I bardzo — żecze owca — niewiele on pragnie.

Moderat! Mugł mnie zajeść, zjadł mi tylko jagnię».

Doktor

Doktor widząc, iż mu się lekarstwo udało,

Hciał go często powtażać; cuż się z horym stało?

Za drugim, tżecim razem bardzo go osłabił,

Za czwartym jeszcze bardziej, a za piątym zabił.

Doktor i zdrowie

Żecz ciekawą, lecz trudną do wieżenia powiem:

Jednego razu doktor potkał się ze zdrowiem;

On do miasta, a zdrowie z miasta wyhodziło.

Pżeląkł się, gdy go postżegł, lecz że blisko było,

Spytał go: «Dlaczeguż to tak spieszno uhodzisz?

Gdzie idziesz?» Zdrowie żekło: «Tam, gdzie ty nie hodzisz».

Dżewo

Wielbił dżewo gżejąc się człowiek pży kominie.

Żekło dżewo: «Cuż po tym! — gżeje, ale ginie».

Dwa psy

«Dlaczego ty śpisz w izbie, ja marznę na mrozie?» —

Muwił mopsu tłustemu kurta na powrozie.

«Dlaczego? Ja ci zaraz ten sekret wyjawię —

Odpowiedział mops kurcie — ty służysz, ja bawię».

Dwa żułwie

Nie żałując sił własnyh i ciężkiej fatygi,

Dwa żułwie pod zakładem poszli na wyścigi.

Nim połowę do mety drogi ubieżeli,

Spektatorowie poszli, sędziowie zasnęli.

Więc żekła im jaskułka: «Lepiej się pogodzić;

Pierwej niżeli biegać, nauczcie się hodzić».

Dziecię i ojciec

Bił ojciec ruzgą dziecię, że się nie uczyło;

Gdy odszedł, dziecię ruzgę ze złości spaliło.

Wkrutce znowu Jaś krnąbrny na plagi zarobił,

Ojciec ruzgi nie znalazł; — i kijem go obił.

Dzwon

Częstokroć samohwalcy pżykrości doznają.

Muwił dzwon: «Gdy ja wołam, wszyscy mnie słuhają»,

«Prawda — żekł mu ktoś z boku — ale pżydaj i to:

Nigdy byś nie zadzwonił, gdyby cię nie bito».

Filozof

Zaufany filozof w zdaniah pżedsięwziętyh

Nie wieżył w Pana Boga, śmiał się z wszystkih świętyh.

Pżyszła słabość, aż mędżec, co firmament mieżył,

Nie tylko w Pana Boga — i w upiry wieżył.

Filozof i orator

Filozof dysputował o prym z oratorem.

Gdy się długo męczyli mniej potżebnym wsporem,

Nadszedł hłop. «Nieh nas sądzi!» — żekli razem oba.

«Co ci się — żekł filozof — bardziej upodoba?

Czy ten, ktury żecz nową stważa i wymyśla,

Czy ten, co wymyśloną kształci i określa?»

«My się na tym — hłop żecze — prostacy, nie znamy,

Wolałbym jednak obraz aniżeli ramy».

Fiałek i trawa

W cieniu dżew rozłożystyh na pięknej murawie

Zeszedł razu jednego fijałek pży trawie.

Ta się bujno wzmagała; on, pżejęty strahem,

Krył się, jak mugł; na koniec wydany zapahem.

Gdy się z zguby sąsiada, zazdrosna, weseli,

Kosaże i fijałki, i trawę podcięli.

Furman i motyl

Ugżązł wuz, ani ruszyć już się nie mugł w błocie;

Ustał furman, ustały i konie w robocie.

Motyl, ktury na wozie siedział wtenczas prawie,

Sądząc, że był ciężarem w takowej pżeprawie,

Pomyśli sobie: «Litość nie jest złym nałogiem».

Zleciał i żekł do hłopa: «Jedźże z Panem Bogiem!»

Gospodaż i dżewa

Gospodaż, o ozdobie myśląc i wygodzie,

Zbyt obcinał gałęzie dżew w swoim ogrodzie.

Pżyszła jesień; daremnie na wiosnę pracował —

I szpaleru nie zrobił, i dżewa popsował.

Groh pży drodze

Oszukany gospodaż turbował się srodze:

Zjedli mu pżehodzący groh zeszły pży drodze.

Hcąc wetować i pewnym cieszyć się profitem,

Drugiego roku wszystek groh posiał za żytem.

Pżyszło zbierać; gdy mniemał mieć kożyść obfitą,

Znalazł i groh zjedzony, i stłoczone żyto.

Nieh się miary tżymają i staży, i młodzi:

I ostrożność zbyteczna częstokroć zaszkodzi.

Hipokryt

Mniej szkodzi impet jawny niźli złość ukryta.

Ukąsił idącego brytan hipokryta.

Żekł nabożniś: «Psa obić nie bardzo się godzi,

Zemścijmy się inaczej, lepiej to zaszkodzi».

Jakoż widząc, że ludzie za nim nadhodzili,

Kżyknął na psa, że wściekły; w punkcie go zabili.

Jagnię i wilcy

Zawżdy znajdzie pżyczynę, kto zdobyczy pragnie.

Dwuh wilkuw jedno w lesie nadybali jagnię;

Już go mieli rozerwać; żekło: «Jakim prawem?»

«Smacznyś, słaby i w lesie!» — Zjedli niezabawem.

Jastżąb i sokuł

Nieh zważa, z kim ma sprawę, kto hce być junakiem.

Jastżąb, że się z niejednym dobże spotkał ptakiem,

Hciał sokoły wojować; śmiał się sokuł lotny.

Na koniec z zuhwałości takowej markotny,

Porwał go; a gdy ostre szpony wskroś pżebodły,

Żekł: «Daruję cię życiem, boś dla mnie zbyt podły».

Szpecą sławę zwycięstwa mdłe niepżyjacioły;

Jastżębie na pżepiurki, orły na sokoły.

Jowisz i owce

Napżykżały się bogom częstymi prośbami

Owce, hcąc wiedzieć, co się stanie z jagniętami.

Żekł im Jowisz: «Lepiej to dla was, że nie wiecie.

Ale kiedy koniecznie pżyszłość dociec hcecie,

Godna kary ciekawość w upoże zacięta:

I was ludzie wygubią, i wasze jagnięta».

W ścisłym kręgu ciekawość naszą tżeba mieścić:

Wie niebo, co nam taić; wie, co nam obwieścić.

Kałamaż i piuro

Powadził się kałamaż na stoliku z piurem,

Kto świeżo napisanej księgi był autorem.

Nadszedł ten, co ją pisał, rozśmiał się z bajażuw.

Wieleż takih na świecie piur i kałamażuw.

Kartownik

Zgrał się szuler w hapankę, a siedząc pży stole,

Zdarł pamfila z kinalem, spalił pancerolę,

Uspokoiwszy zatem rozjuszone żądze,

Zebrawszy w małej reszcie ostatnie pieniądze,

Zaczął kartom złożeczyć, słuhaczom probować,

Jak wiele mogą w kunszcie pżemieżłym szkodować;

Jak gubi młodyh, staryh pożądliwość taka.

Skończył, wziął karty w ręce i... zaczął tryszaka.

Komar i muha

«Mamy latać, latajmyż nie gurnie, nie nisko».

Komar muhy tonącej mając widowisko,

Że nie wyżej leciała, nad nią się użalił,

Gdy to muwił, wpadł w świecę i w ogniu się spalił.

Konie i furman

Koniom, co szły pży dyszlu, powtażał woźnica:

«Nie dajcie się wypżedzić tym, co są u lica».

Goniły się pod wieczur, zacząwszy od rana.

Wtem jeden z pżehodzącyh żecze do furmana:

«Cuż ci stąd, że cię słuha głupih bydląt żesza?»

A furman: «Konie głupie, ale wuz pospiesza».

Koniec

Zmordował się na koniec ten, co bajki prawił,

Żeby więc do ostatka słuhaczuw zabawił,

Żekł: «Powiem jeszcze jedną, o kturej nie wiecie:

Bajka poszła w wędruwkę; wędrując po świecie

Zaszła w lasy głębokie; okrutni i dzicy

Napadli ją z hałasem wielkim rozbujnicy,

A widząc, że ubrana bardzo podle była,

Zdarli suknie — aż z bajki Prawda, się odkryła»

Krul i pisaże

Krul jeden, pełen myśli i projektuw dumnyh,

Kazał spisać szczęśliwyh regestr i rozumnyh.

Ten, co pisał szczęśliwyh, znalazł bardzo mało;

Pisażowi rozumnyh papieru nie stało.

Księgi

W pewnej bibliotece, gdzie była, nie pomnę,

Powadziły się księgi; a że niezbyt skromne,

Łajały się do woli rużnymi języki.

Whodzi bibliotekaż, pyta się kroniki:

«Dlaczego takie wżaski?» — «Dlatego się sważem,

Iżeś mnie śmiał położyć obok z kalendażem».

«Wszystko się tu pożądnie — żekł jej — posadziło:

On zmyśla to, co będzie, ty zmyślasz, co było».

Kulawy i ślepy

Niusł ślepy kulawego, dobże im się działo;

Ale że to ślepemu nieznośno się zdało,

Iż musiał zawżdy słuhać, co kulawy prawi,

Wziął kij w rękę: «Ten — żecze — z szwanku nas wybawi».

Idą; a wtem kulawy kżyknie: «Umknij w lewo!»

Ślepy wprost i, hoć z kijem, udeżył łbem w dżewo.

Idą dalej; kulawy pżestżega od wody;

Ślepy w brud; sakwy zmaczał, nie wyszli bez szkody.

Na koniec, pżestżeżony, gdy nie mijał dołu,

I ślepy, i kulawy zginęli pospołu.

I ten winien, co kijem bezpieczeństwo mieżył,

I ten, co bezpieczeństwo głupiemu powieżył.

Lew i zwieżęta

Lew, ażeby dał dowud, jak wielce łaskawy,

Pżypuszczał konfidentuw do swojej zabawy.

Polowali z nim razem, a na znak miłości

On jadł mięso, kompanom ustępował kości.

Gdy się więc dobroć taka rozgłosiła wszędy,

Hcąc im jawnie pokazać większe jeszcze względy,

Ażeby się na jego łasce nie zawiedli,

Pozwolił, by jednego spośrud siebie zjedli.

Po pierwszym poszedł drugi i tżeci, i czwarty.

Widząc, że się podpaśli, lew, hoć nieobżarty,

Żeby ująć drapieży, a sobie zakału,

Dla kary, dla pżykładu, zjadł wszystkih pomału.

Lew i zwieżęta

Gdy się wszystkie zwieżęta u lwa znajdowały,

Był dyskurs: jaki pżymiot w zwieżu doskonały.

Słoń roztropność zahwalał; żubr mienił powagę;

Wielbłądy wstżemięźliwość, lamparty odwagę,

Niedźwiedź moc znamienitą, koń ozdobną postać;

Wilk staranie pżemyślne, jak zdobyczy dostać,

Sarna kształtną subtelność, jeleń piękne rogi,

Ryś odzienie wytworne, zając rącze nogi;

Pies wierność, liszka umysł w fortele obfity;

Baran łagodność, osieł żywot pracowity.

Żekł lew, gdy się go wszyscy o zdanie pytali:

«Według mnie, ten najlepszy, co się najmniej hwali».

Lew pokorny

Źle zmyślać, źle i prawdę muwić w pańskim dwoże.

Lew, hcąc wszystkih pżeświadczyć o swojej pokoże,

Kazał się jawnie ganić. Żekł lis: «Jesteś winny,

Boś zbyt dobry, zbyt łaskaw, zbytnie dobroczynny».

Owca widząc, że kontent, gdy liszka ganiła,

Żekła: «Okrutnyś, żarłok, tyran». — Już nie żyła.

Lis i osieł

Lis stary, wielki oszust, sławny swym żemiosłem,

Że nie miał pżyjaciela, nażekał pżed osłem.

«Sameś sobie w tym winien — żekł mu osieł na to —

Jakąś sobie zgotował, obhodź się zapłatą».

Głupi ten, co wniść w pżyjaźń z łotrem się ośmiela:

Umiej być pżyjacielem, znajdziesz pżyjaciela.

Lis i wilk

Wpadł lis w jamę, wilk nadszedł, a widząc w złym stanie,

Oświadczył mu żal szczery i politowanie.

«Nie żałuj — lis zawołał — hciej lepiej ratować».

«Zgżeszyłeś, bracie lisie, tżeba pokutować».

I nadgroda, i kara zaruwno się mieży:

Kto nikomu nie wieżył, nikt temu nie wieży.

Lis młody i stary

Młody lis, nieświadomy myśliwyh żemiosła,

Cieszył się, że szerść nowa na zimę odrosła.

Żekł stary: «Bezpieczeństwo tyh ozdub nie lubi;

Nie masz się z czego cieszyć, ta nas piękność gubi».

Łakomy i zazdrosny

Pożuciwszy ojczyznę i żony, i dzieci

Szedł łakomy z zazdrosnym, Jowisz z nimi tżeci.

Gdy kończyli wędruwkę, bożek im powiedział:

«Jestem Jowisz i żeby każdy o tym wiedział,

Proście mnie, o co hcecie: zadosyć uczynię

Pierwszemu, a drugiemu w dwujnasub pżyczynię».

Nie hce być skąpy pierwszym i stanął jak wryty;

Nie hce muwić zazdrosny, ruwnie nieużyty.

Na koniec, kiedy pżepżeć łakomcę nie może:

«Wyłup mi jedno oko — żecze — wielki boże!»

Stało się. I co mieli zyskać w takiej dobie,

Stracił jedno zazdrosny, a łakomy obie.

Małżeństwo

Hwałaż Bogu! Widziałem małżeństwo niemodne,

Stadło wielce szczęśliwe, upżejme i zgodne;

Stateczna była miłość z podziwieniem wielu —

To szkoda, że mąż umarł w tydzień po weselu!

Matedory

Puki trwała hapanka między kartowniki,

Bił kinal, z pancerolą krule i wyźniki.

Skończyła się hapanka, zaczęto grę inną —

Aż owa pancerola szustką tylko winną.

Tym smutniejszy był koniec, im milsze początki:

Biła krule, biły ją potem i dziewiątki.

Mądry i głupi

Nie nowina, że głupi mądrego pżegadał;

Kontent więc, iż uczony nic nie odpowiadał,

Tym bardziej jeszcze kżyczeć pżeraźliwie począł;

Na koniec, zmordowany, gdy sobie odpoczął,

Żekł mądry, żeby nie był w odpowiedzi dłużny:

«Wiesz, dlaczego dzwon głośny? Bo wewnątż jest prużny».

Mądry i głupi

Pytał głupi mądrego: «Na co rozum zda się?»

Mądry milczał: gdy coraz bardziej napżykża się,

Żekł mu: «Na to się pżyda, według mego zdania,

Żeby nie odpowiedać na głupie pytania».

Mysz i kot

Mysz, dlatego że niegdyś całą książkę zjadła,

Rozumiała, iż wszystkie rozumy posiadła.

Żekła więc toważyszkom: «Nędzę waszą skrucę:

Spuśćcie się tylko na mnie, ja kota nawrucę!»

Posłano więc po kota; kot, zawżdy gotowy,

Nie uhybił minuty, stanął do rozmowy.

Zaczęła mysz egzortę; kot jej pilnie słuhał,

Wzdyhał, płakał... Ta widząc, iż się udobruhał,

Jeszcze bardziej wpadała w kaznodziejski zapał,

Wysunęła się z dziury — a wtem ją kot złapał.

Niedźwiedź i liszka

Rozumiejąc, że będzie toważyszuw bawił,

Niedźwiedź, według zwyczaju, nic do żeczy prawił.

Znudzeni tymi bajki, gdy wszyscy dżymali,

Gniewał się wilk na liszkę, że niedźwiedzia hwali.

Żekła liszka: «Mnie idzie o ohronę skury:

Niezgrabną ma wymowę, lecz ostre pazury».

Nocni struże

Małe złego początki wzrastają z uporu;

Zawżdy ludzi omamia płohy punkt honoru.

Miasto jedno w ustawnej zostawało trwodze:

Jędrzej, Piotr, nocni struże, zawzięli się srodze.

Więc rozruh w domah, w karczmah, na każdej ulicy;

Piotra wujt utżymywał, Jędrzeja ławnicy.

Za mężami szły żony, za starszymi dzieci,

Pżeniusł się wreszcie rozruh od mieszczan do kmieci.

Wojna zatem, i oto pżez lat kilkanaście —

Piotr kżyczał: «Gaście ogień!» Jędrzej: «Ogień gaście!»

Ocean i Tagus żeka

Ocean, niezmiernością swoją zbyt zuhwały,

Gardzić począł żekami, kture weń wpływały.

«Pżestańcie — muwił do nih — dodawać mi wody».

Żekł Tagus: «Daj nam pokuj; dla twojej wygody,

Dla twojej wspaniałości żyzną ziemię pożem:

Gdybym ja nie był żeką, nie byłbyś ty możem».

Ojciec łakomy

Zawżdy się zbytek kończy doświadczeniem smutnym.

Płakał ojciec łakomy nad synem rozżutnym.

Umarli oba z głodu, każdy z nih zasłużył:

Syn, że nadto używał, ojciec, że nie użył.

Oracze i Jowisz

Posiał jeden na guże, a drugi na dole.

Żekł pierwszy: «Pragnę deszczu»; drugi: «Suszą wolę».

Kiedy się więc z prośbami poczęli rozwodzić,

Jowisz, hcąc obu żądzy obficie dogodzić,

Ustawicznie niziny suszył, gury moczył.

Pżyszło zbierać, aż każdy poznał, że wykroczył:

Bo zboże, traktowane w kontr swojej natuże,

Spaliło się w nizinie, wymokło na guże.

Ożeł i jastżąb

Ożeł, nie hcąc się podłym polowaniem bawić,

Postanowił jastżębia na wruble wyprawić.

Pżynosił jastżąb wruble, jadł je ożeł smacznie;

Zaprawiony na koniec pżysmaczkiem nieznacznie,

Kiedy go coraz żywszy apetyt pżenika —

Zjadł ptaszka na śniadanie, na obiad ptasznika.

Ożeł i sowa

Na jednym dżewie ożeł gdy z sową nocował,

Że tylko w nocy widzi, bardzo jej żałował.

Dziękowała mu sowa za politowanie.

Wtem, upżedzając jeszcze zoża i świtanie,

Wkradł się stżelec pod dżewo; sowa to postżegła

I do orła natyhmiast z pżestrogą pobiegła.

Uszli śmierci; a wtenczas żekł ożeł do sowy:

«Gdybyś nie była ślepą, nie byłbym ja zdrowy».

Osieł i baran

Klął osieł los okrutny, że marznął na mrozie.

Żekł mu baran tżymany tamże na powrozie:

«Nie bluźń boguw, w żądaniah płohy i niebaczny!

Widzisz pży mnie żeźnika? Dziękuj, żeś niesmaczny».

Osieł i wuł

Osieł podczas upału szukając ohłody

Postżegł, iż pasteż bydło prowadził do wody.

Zbudował się z takowej dobroci człowieka,

A gdy pżyczyn postępku tego nie docieka,

Żekł mu wuł: «Cudzy pżykład niehaj cię nauczy:

Siebie on, nie nas koha — żeby zarżnął, tuczy».

Owieczka i pasteż

Stżygąc pasteż owieczkę nad tym się rozwodził,

Jak wiele prac ponosi, żeby jej dogodził.

Że milczała: «Niewdzięczna!» — żwawie ją ofuknie.

Więc żekła: «Bóg ci zapłać... a z czego te suknie?»

Pan i kotka

«Nie masz prawej pżyjaźni» — muwiła do pana

Kotka syta połowem i za to głaskana.

«Jak to nie masz pżyjaźni?» pan na to odpowie.

«Pieścisz mnie — żecze kotka — bo ci myszy łowię».

«Łowić myszy — pan żecze — pżysługi to znaczne.

Ale dlaczego łowisz?... Dlatego, że smaczne».

Pan i pies

Pies szczekał na złodzieja, całą noc się trudził;

Obili go nazajutż, że pana obudził,

Spał smaczno drugiej nocy, złodzieja nie czekał;

Ten dom skradł; psa obili za to, że nie szczekał.

Papuga i wiewiurka

Młoda jedna papuga, piękna, okazała,

Lepiej jeszcze od pani swojej szczebiotała.

Stąd plotki: bo co tylko zdrożnego postżegła,

Zaraz z nową powieścią do jejmości biegła.

Była tam i wiewiurka wyhowana z ptaszki,

Ta tylko pilnowała skokuw i igraszki.

Żyły w zgodzie, co żadka, zwłaszcza pżez czas długi,

Pani ptaka kohała, a wiewiurkę sługi.

Widząc, że jej nie lubią, raz papuga żekła:

«Rada bym tej niehęci pżyczyny dociekła».

Żecze na to wiewiurka: «Pżyczyny nie badaj,

Tak rub jak ja: baw panią, a niewiele gadaj».

Paw i ożeł

Paw się dął, szklniące piura gdy wspaniale toczył.

Ożeł gurnie bujając, gdy go w locie zoczył,

Rozśmiał się i pżeleciał. Wżasnął paw — w śmieh ptacy.

«Nie znają się — powtażał — na żeczah prostacy».

«Znają się — żekł mu ożeł — wdzięk cenić umieją,

Ale gardzą pżysadą i z dumnyh się śmieją».

Pieniacze

Po dwudziestu dekretah, tżynastu remisah,

Czterdziestu kondemnatah, sześciu kompromisah

Zwyciężył Marek Piotra; a że się zbogacił,

Ostatnie tżysta złotyh za dekret zapłacił.

Umarł Piotr, umarł Marek, powruciwszy z grodu;

Ten, co pżegrał, z rozpaczy; ten, co wygrał, z głodu.

Pijak

Trawiąc niegdyś nad flaszką nocy i poranki,

Hory pijak stłukł wszystkie kieliszki i szklanki;

Klął miud, piwo znieważał, wino zwał tyranem.

Pżyszedł potem do zdrowia i odtąd... pił dzbanem.

Po pniu i po bocianie...

Po pniu i po bocianie żaby nędzne, słabe,

Hciały jeszcze tżeciego. Dał im Jowisz żabę.

«Pżecież swoja!» — kżyknęły. Zmieżiły i swoją;

Kiedy więc nowe bunty i projekta roją,

Żekł im Jowisz: «A hcecie być pod nowym panem?

Dam takiego, co będzie i pniem, i bocianem».

Podrużny

Gniewał się wędrujący i pżeklinał bogi,

Że mu deszcz ustawiczny pżeszkadzał do drogi.

Tymczasem z boku czuwał nań rozbujnik hciwy.

Puścił stżałę; ale że pżemokły cięciwy,

Padła bez żadnej mocy. Zrazu pżestraszony,

Kiedy poznał, że deszczem został ocalony,

Pżestał bogi pżeklinać, nie złożeczył słocie.

Często, co złe z pozoru, dobre jest w istocie.

Podrużny i kaleka

Nie skarżyłem na ludzi, nie skarżył na losy,

Hoć musiałem iść w drogę ubogi i bosy.

Wtem, gdy razu jednego do kościoła whodzę,

Postżegłem: leży żebrak bez nogi na drodze.

Nauczył mnie tym bardziej milczeć uw ubogi:

Lepiej mnie bez obuwia niż jemu bez nogi.

Potok i żeka

Potok z wieżhołka gury lecący z hałasem,

Śmiał się z żeki; spokojnie płynęła tymczasem.

Nie stało wud u gury, gdy śniegi stopniały,

Aż z owego potoka strumyk tylko mały.

Co gorsza: ten, co zaczął z hałasem i kżykiem,

Wpadł w żekę i na koniec pżestał być strumykiem.

Potok i żeka

Potok szybko bieżący po pięknej dolinie

Wymawiał wielkiej żece, że pomału płynie.

Żekła żeka: «Nim zejdą porankowe zoża,

Ty prędko, ja pomału wpadniemy do moża»

Prawda, satyryk i panegirysta

Żadko kłamca z swojego żemiosła kożysta.

Zeszli Prawdę satyryk i panegirysta.

Hcieli od niej nadgrody za podjętą pracę:

«Jakeście zasłużyli — żekła — tak zapłacę».

Wtem radośni od Prawdy wzięli w podarunku

Każdy pełne naczynie pżyprawnego trunku.

Jaki był, skosztowawszy poznali po szkodzie:

Pierwszy znalazł truciznę w żułci, drugi w miodzie.

Pżyjaciel

«Uciekam się — żekł Damon — Aryście, do ciebie,

Ratuj mnie, pżyjacielu, w ostatniej potżebie:

Koham piękną Irenę. Rodzice i ona

Jeszcze na moje prośby nie jest nakłoniona».

Aryst na to: «Wiesz dobże, wybrany z wśrud wielu,

Jak tobie z duszy spżyjam, miły pżyjacielu.

Pujdę do nih za tobą!» Jakoż się nie lenił:

Poszedł, poznał Irenę i... sam się ożenił.

Pszczoła i szerszeń

«Idź precz od nas, prużniaku, niegodzien żywienia!» —

Muwiła, żądłem grożąc, pszczoła do szerszenia.

«Prawdę muwisz — żekł szerszeń — i mnie to obhodzi;

Ale żeś pracowitsza, czyż się łajać godzi?

Jestem w nędzy, lepiej się nade mną użalić,

Niżeli żądłem straszyć i samej się hwalić».

Pszczoły i mruwki

W sąsiedztwie bliskim były dwie żeczpospolite:

Pszczoły w ulah, w mrowisku mruwki pracowite.

A że pżyjaźń sąsiedzka dumy nie umniejsza,

Często były dysputy: ktura z nih żądniejsza?

Pżyszły czasy jesienne, aż na pszczoły strahy:

Poderżnął skżętny bartnik wykształcone gmahy,

Powypędzał mieszkańcuw, wypżątnął spiżarnie:

Poznały wtenczas pszczoły, że zbierały marnie.

A mruwki widząc smutne ih zbioruw ostatki

Żekły: «Lepsza jest mierność niż zbytnie dostatki».

Ptaki i osieł

Był dyskurs o słowiku: «Wdzięk jego śpiewania —

Żekł czyżyk — tak jest miły, że aż do świtania

Od zmroku gotuw jestem słuhać jego pieśni».

Toż samo powtażali śpiewaczkowie leśni,

Toż samo i zwieżęta. Osieł, mało dbały,

Gryzł hwasty na ustroniu; więc się go spytały:

«A ciebie czy ten jego głos wdzięczny poruszył?»

«Mnie?... Jakem się odezwał, zarazem go zgłuszył».

Ptaszki w klatce

«Czegoż płaczesz? — staremu muwił czyżyk młody —

Masz teraz lepsze w klatce niż w polu wygody».

«Tyś w niej zrodzon — żekł stary — pżeto ci wybaczę;

Jam był wolny, dziś w klatce — i dlatego płaczę».

Rolnik

Gospodaż, we dwujnasub hcąc zyskować z roli,

Dobry grunt raz i drugi uprawiał do woli.

A hcąc nadto zyskować, sam sobie zaszkodził:

Zamiast zboża zszedł kąkol i hwast się urodził.

Rybka mała i szczupak

Widząc w wodzie robaka rybka jedna mała,

Że go połknąć nie mogła, wielce żałowała.

Nadszedł szczupak, robak się pżed nim nie osiedział,

Połknął go, a z nim haczyk, o kturym nie wiedział.

Gdy rybak na bżeg ciągnął kożyść okazałą,

Żekła rybka: «Dobże to czasem być i małą».

Sąsiedztwo

Zeszło żyto na ziemi leżącej odłogiem:

Cuż po tym, kiedy zewsząd otoczone głogiem.

Grunt był dobry, hociaż go pług nigdy nie ruszył;

Byłoby z niego zboże — gług wszystko zagłuszył.

Szczęśliwy, kto z ruwnymi o granicę siedzi!

Zły głud, wojna, powietże; gorsi źli sąsiedzi.

Skarb

Znalazł skarb człek bogaty, widział to ubogi;

Gdy więc bluźni Opatrzność, skarży się na bogi,

Żekł mu Jowisz: «Poczekaj, co się dalej stanie!»

Wtem uw bogacz skończywszy skarbuw odkopanie

Pżenosił je do domu; a że dźwigał w nocy,

Wpadł w horobę z niewczasu i umarł z niemocy.

«Bież tę zdobycz — żekł Jowisz — a nie sądź z pozoru!

Każe czasem Opatrzność, gdy pżyczynia zbioru».

Skąpy

Hciał się skąpy obwiesić, że talara stracił.

Żeby jednak za powruz dwuh groszy nie spłacił,

Ukradł go po kryjomu. Postżegli sąsiedzi.

Kiedy więc, osądzony na śmierć, w jamie siedzi,

Żekł, gdy jedni żałują, a drudzy go cieszą:

«To szczęście, że mnie pżecież bez kosztu powieszą».

Słoń i pszczoła

Niehaj się nigdy słaby na mocnyh nie dąsa!

Zaufana tym pszczoła, że dotkliwie kąsa,

Widząc, iż słoń ogromny na łące się pasie,

A na nią nie uważa, hoć pżybliżyła się,

Hciała go za to skarać. Gdy kąsać poczęła,

Cuż się stało? Słoń nie czuł, a pszczoła zginęła.

Słowik i szczygieł

O prym, kto lepiej śpiewa, szedł szczygieł z słowikiem;

Stanęli więc obydwa pżed sędzią czyżykiem.

Wygrał szczygieł: zadziwił wszystkih dekret taki.

Zleciały się natyhmiast do słowika ptaki:

«Żałujem cię, żeś pżegrał, czyżyk sędzia zbłądził».

«A ja tego — żekł słowik — ktury mnie osądził».

Słowik i szczygieł II

Żekł szczygieł do słowika, ktury ciho siedział:

«Szkoda, że krutko śpiewasz». Słowik odpowiedział:

«Co mi dała natura, wypełniam to wiernie.

Lepiej krutko, a dobże, niż długo, a miernie.»

Snyceż i statua

Snyceż za to, że nieraz na klocu odpoczął,

Statuę Herkulesa robić z niego począł.

Jeszcze rąk nie dokończył, już ryceż zuhwały

Niekontent, że był w sieniah, hciał osiąść dom cały.

Zląkł się snyceż nad takim wdzięczności owocem —

Uciął ręce i nogi; kloc został się klocem.

Stary pies i stary sługa

Puki gonił zające, puki kaczki znosił,

Kasztan, co hciał, u pana swojego wyprosił.

Zstażał się; aż z owego pańskiego pieścidła

Psisko stare, niezdatne, oddano do bydła.

Widząc, że pies, nieborak, oblizuje kości,

Żywił go stary szafaż, niegdyś podstarości .

Strumyk i fontanny

Impet wody w fontannah gdy ogromnie huczał,

Strumyk blisko płynący zazdrościł i mruczał.

Pękły rury, co wody hojnie dodawały:

Strumyk płynął jak pierwej, fontanny ustały.

Nastąpiła po żalu radość niewymowna:

Poznał, że kunszt natuże nigdy nie wyruwna.

Stżelec i pies

Uciekł wyżeł od stżelca, błąkał się dni kilka,

Na koniec znalazł pana i pżystał do wilka.

Gonił sarny, zające, do kaczek się skradał;

Ale co tylko zdobył — wszystko to pan zjadał.

«Zła to służba — żekł zatem — gdzie kożyść nie czeka:

Bił pan dawny, lecz karmił; wrućmy się do człeka».

Sułtan w piekle

Na miętkiej gdy rozkosznie spoczywał pościeli,

Śniło się sułtanowi, że go diabli wzięli.

Pżeląkł się; a gdy w piekle szuka toważysza,

Postżegł najsampżud ojca, a potem derwisza.

Pyta go: «Za coś tu jest?» Żekł derwisz spytany:

«Myśliłem po sułtańsku, i za tom skarany».

«A ty, ojcze, dlaczego? powiedz, nieh cię słyszę!»

«Dlatego, żem tak myślał jak moi derwisze».

Syn i ojciec

Każdy wiek ma goryczy, ma swoje pżywary:

Syn się męczył nad książką, stękał ojciec stary.

Ten nie miał odpoczynku, a tamten swobody:

Płakał ojciec, że stary; płakał syn, że młody.

Synogarlica

Dobże czyni, kto zawżdy z dobrymi obcuje;

I najlepszego miejsce nieprawe zepsuje.

Smutną synogarlicę na zdradnej zasadzce

Złapał ptasznik pżemyślny i osadził w klatce

Tży dni w mieście siedziała, czwartego uciekła;

A co niegdyś powturnyh związkuw się wyżekła,

Śmielsza w kroku i z pżeszłej śmiejąc się ofiary,

Za jedną utraconą znalazła dwie pary.

Szczur i kot

«Mnie to kadzą» — żekł hardzie do swego rodzeństwa

Siedząc szczur na ołtażu podczas nabożeństwa.

Wtem, gdy się dymem kadzidł zbytecznyh zakżtusił —

Wpadł kot z boku na niego, porwał i udusił.

Szczurek i matka

Widząc, że z myszą igra, hwalił szczurek kota.

Żekła matka do niego: «Fałszywa to cnota;

Na pozur on jest gżeczny, a wewnątż jad mieści».

Najokrutniejszy taki, co gryzie, a pieści.

Szkapa i rumak

Pogardzał rumak szkapą, ktura co dzień rano

Woziła mu do stajni i obrok, i siano.

Żekła mu więc: «Gdyby mną obrok nie wożono,

Skromniejszy byłbyś pewnie, nie brykałbyś pono».

Szkatuła ze złotem, wur z kaszą

Szkatuła pełna złota śmiała się raz z wora.

Tegoż właśnie złodzieje do skarbcu wieczora

Wkradli się; zamek zdarli, zawiasy odkuli

I żeby złota dostać, szkatułę popsuli.

Widząc wur, ktury z kaszą odpoczywał w oknie,

Że w kawałki rozbita na podwużu moknie,

Żekł do niej: «Jam ocalał mając tylko kaszę.

Nie tżeba się wynosić z tego, co nie nasze».

Talar i czerwony złoty

Talar, zwieżhnią postacią swoją okazały,

Gardził czerwonym złotym, dlatego że mały.

Gdy pżyszło do zmieniania, nie patżano miary:

Złoty pieniądz, hoć mały, wart był dwa talary.

Tżcina i hmiel

Hmiel się wił wkoło tżciny, miał jej dopomagać.

Wspierał ją; ale kiedy zbyt się zaczął wzmagać,

Żekła tżcina: «Daj pokuj, już ja mocno stoję,

Już i bez twego wsparcia wiatruw się nie boję».

«Mylisz się — hmiel jej żecze — pżyjdą wiatry gorsze».

Więc gdy coraz gałązki rozpościerał wsporsze,

Pżyszło wreszcie do tego: wiatr tżcinę ocalił,

A hmiel, co miał podepżeć, złamał i obalił.

Tulipan i fiałek

Tulipan okazały patżał na to kżywo,

Że fijałek w pżyjaźni zostawał z pokżywą.

Nadszedł pan do ogrodu tegoż właśnie rana;

Widząc, że pięknie zeszedł, urwał tulipana.

A gdy się do bukietu i fijałek zdażył,

Hciał go zerwać, ale się pokżywą opażył.

Patżał na to tulipan, mądry poniewczasie,

I poznał, że pżyjaciel, hoć nieruwny, zda się.

Wilk i owce

Wilk, hociaż to ostrożny, pżecie że żarłoczny,

Postżegł ścierwo, hciał dostać i wpadł w duł poboczny.

Siedzi w jamie a wzdyha; wtem owieczki słyszy.

Patżą w duł, aż wilk w jamie siedzi, ledwo dyszy.

Odezwał się na koniec, żekł do nih powolnie:

«Nie wpadłem, za pokutę siedzę dobrowolnie:

Tżeba czynić pokutę za boje, za groźby,

Za to, żem was pożerał...» Owce zatem w prośby:

«Wynidź z dołu!...» «Nie wyjdę!...» «My będziem podnosić...»

Droży się wilk, na koniec dał się im uprosić.

Jęły się więc roboty i tak pracowały,

Że go ze dna samego jamy wydostały.

Wyszedł, a zawdzięczając nierozumnej kupie,

Pojadł, pogryzł, podusił wszystkie owce głupie.

Wilk i owce II

Hoć pżykro, tżeba cierpieć; hoć boli, wybaczyć,

Skoro tylko kto umie żecz dobże tłumaczyć.

Wszedł wilk w traktat z owcami. O co? O ih skurę;

Szło o żecz. Widząc owce dobrą koniunkturę

Tak go dobże ujęły, tak go opisały,

Iż się już odtąd więcej o siebie nie bały.

W kilka dni ten, co owczej skury zawżdy pragnie,

Widocznie, wśrud południa, zjadł na polu jagnię.

Owce w kżyk! A wilk na to: «Po cuż nażekacie.

Wszak nie masz o jagniętah i wzmianki w traktacie».

Udusił potem owcę: kżyk na wilka znowu;

Wilk żecze: «Ona sama pżyszła do połowu».

Niezabawem kżyk znowu i skargi na wilka

Wpżud jedną, teraz razem zabił owiec kilka.

«Drudzy rwali — wilk żecze — jam tylko pomagał».

I tak, kiedy się coraz większy hałas wzmagał,

Czyli szedł wstępnym bojem, czy się ciho skradał,

Zawżdy się wytłumaczył — a owce pozjadał.

Wilk pokutujący

Wzięły wilka skrupuły. Wiudł łotrowskie życie,

Więc ażeby pokutę zaczął należycie,

Zżekł się mięsa. Jażyną żyjąc pżez dni kilka,

Znalazł na polowaniu znajomego wilka.

Tżeba pomuc bliźniemu! Za pracę usłużną

Zjadł kawał mięsa — gardzić nie można jałmużną.

Spotkał jagnię nazajutż samopas idący,

Hciał upomnieć, nastraszyć, zabił go niehcący,

Nazajutż widząc cielę, że z krową nie hodzi,

Zabił go — takih gżehuw cierpieć się nie godzi.

Nazajutż, gdy się pasły z krowami pospołu:

«Nieh się dłużej nie męczy!» — zjadł starego wołu.

I tak cierpiąc pżykładne z dubr świata wyzucie,

Hudy, gdy był gżesznikiem, utył na pokucie.

Wino i woda

Pżymawiało jednego czasu wino wodzie:

«Ja panom, a ty hłopom jesteś ku wygodzie».

«Nie piłoby cię państwo — żecze woda skromnie —

Gdyby nie hłop dał na cię, co hodzi pić do mnie».

Woły krnąbrne

Miłe złego początki, lecz koniec żałosny,

Nie hciały w jażmie hodzić woły podczas wiosny;

W jesieni nie woziły zboża do stodoły;

W zimie hleba nie stało, zjadł gospodaż woły.

Wuł i mruwki

Wuł się śmiał widząc mruwki w małej pracy skżętne;

Wtem usłyszał od jednej te słowa pamiętne:

«Z umysłu pracującyh szacunek roboty!

Ty pracujesz, bo musisz; my mruwki — z ohoty».

Wuł minister

Kiedy wuł był ministrem i żądził rozsądnie,

Szły, prawda, żeczy z wolna, ale szły pożądnie.

Jednostajność na koniec monarhę znudziła;

Dał miejsce woła małpie lew, bo go bawiła.

Dwur był kontent, kontenci poddani — z początku;

Ustała wkrutce radość — nie było pożądku.

Pan się śmiał, śmiał minister, płakał lud ubogi.

Kiedy więc coraz większe nastawały trwogi,

Zżucono z miejsca małpę. Żeby złemu radził,

Wzięto lisa: ten pana i poddanyh zdradził.

Nie osiedział się zdrajca i ten, ktury bawił:

Znowu wuł był ministrem i wszystko naprawił.

Wyszydzający

Żartował, a od śmiehu tżymał się za boki,

Na ślepego kompana patżąc, jednooki.

Nadszedł, co kżywo patżył: śmiał się. Nadszedł stary:

I ten się śmiał włożywszy na nos okulary.

Pżyszedł na koniec jeden z dobże patżającyh,

Żałował i wyśmianyh, i wyśmiewającyh.

Zwierściadło podhlebne

Patżąc się we zwierściadło, a widząc się białą,

Lubiła go smaglawa, że jej podhlebiało.

Pżyszła do niej znajoma, nieruwnie czarniejsza.

Gdy postżegła, że i tej szpetności umniejsza,

Zła, że i jej sąsiadce do gustu pżypadło —

Stłukła w drobne kawałki podhlebne zwierściadło.

Zwieżęta i niedźwiedź

Pod lwem starym ustawną prowadziły wojnę;

Młody że panowanie obiecał spokojne,

Cieszyły się zwieżęta. Niedźwiedź ciho siedział,

Spytany, czego milczy, wręcz im odpowiedział:

«Zatżymajmy się jeszcze z tą wieścią radosną,

Aż młodemu lewkowi pazury urosną».

Żułw i mysz

Że zamknięty w skorupie niewygodnie siedział,

Żałowała mysz żułwia; żułw jej odpowiedział:

«Miej ty sobie pałace, ja muj domek ciasny;

Prawda, nie jest wspaniały — szczupły, ale własny».

Źrebiec i koń stary

Gdy starszyh pżybierano w pozłacane żędy,

Gniewał się młody źrebiec na takowe względy.

Pżyszła kolej na niego; z początku był hardy,

Aż kiedy w pysku poczuł munsztuk nader twardy,

Gdy jeźdźca pżyszło dźwigać, znosić żemień tęgi,

Gdy go ściskać poczęły dyhtowne popręgi,

W płacz nieborak; a stary: «Na co ten płacz zda się?

Hciałeś — cierpże. Żal prużny, kiedy poniewczasie».

Książka pohodzi z serwisu Wolne Lektury: Ignacy Krasicki, „Bajki i przypowieści”. Utwur w domenie publicznej. Zmiany: pisownia nowopolska (ó → u, rz → ż, ch → h; nazwy własne bez zmian), bez pżypisuw.

Reduta Ordona

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Reduta Ordona

Opowiadanie adiutanta

Nam stżelać nie kazano. — Wstąpiłem na działo

I spojżałem na pole; dwieście armat gżmiało.

Artyleryji ruskiéj ciągną się szeregi,

Prosto, długo, daleko, jako moża bżegi;

I widziałem ih wodza; — pżybiegł, mieczem skinął

I jak ptak jedno skżydło wojska swego zwinął.

Wylewa się spod skżydła ściśniona piehota

Długą, czarną kolumną, jako lawa błota,

Nasypana iskrami bagnetuw. Jak sępy,

Czarne horągwie na śmierć prowadzą zastępy.

Pżeciw nim sterczy biała, wąska, zaostżona,

Jak głaz, bodzący może, reduta Ordona.

Sześć tylko miała harmat. Wciąż dymią i świecą;

I nie tyle prędkih słuw gniewne usta miecą,

Nie tyle pżejdzie uczuć pżez duszę w rozpaczy,

Ile z tyh dział leciało bomb, kul i kartaczy.

Patż, tam granat w sam środek kolumny się nuża,

Jak w fale bryła lawy, pułk dymem zahmuża;

Pęka śrud dymu granat, szyk pod niebo leci

I ogromna łysina śrud kolumny świeci.

Tam kula, lecąc, z dala grozi, szumi, wyje,

Ryczy, jak byk pżed bitwą, miota się, grunt ryje; —

Już dopadła; jak boa śrud kolumn się zwija,

Pali piersią, rwie zębem, oddehem zabija.

Najstraszniejszéj nie widać, lecz słyhać po dźwięku,

Po waleniu się trupuw, po ranionyh jęku:

Gdy kolumnę od końca do końca pżewierci,

Jak gdyby środkiem wojska pżeszedł anioł śmierci.

Gdzież jest krul, co na żezie tłumy te wyprawia?

Czy dzieli ih odwagę, czy pierś sam nadstawia?

Nie, on siedzi o pięćset mil na swéj stolicy,

Krul wielki, samowładnik świata połowicy.

Zmarszczył brwi, — i tysiące kibitek wnet leci;

Podpisał, — tysiąc matek opłakuje dzieci;

Skinął, — padają knuty od Niemna do Chiwy.

Mocażu, jak Bóg silny, jak szatan złośliwy!

Gdy Turków za Bałkanem twoje straszą spiże,

Gdy poselstwo paryskie twoje stopy liże:

Warszawa jedna twojéj mocy się urąga,

Podnosi na cię rękę i koronę ściąga,

Koronę Kazimierzów, Chrobrych z twojéj głowy,

Boś ją ukradł i skrwawił, synu Wasilowy!

Car dziwi się — ze strahu drżą Petersburczany,

Car gniewa się — ze strahu mrą jego dwożany;

Ale sypią się wojska, kturyh Bóg i wiara

Jest car. — Car gniewny: umżem, rozweselim cara!

Posłany wudz kaukaski z siłami puł-świata,

Wierny, czynny i sprawny — jak knut w ręku kata.

Ura, ura! Patż, blisko reduty, już w rowy

Walą się, na faszynę kładąc swe tułowy;

Już czernią się na białyh palisadah wałuw.

Jeszcze reduta w środku, jasna od wystżałuw,

Czerwieni się nad czernią: jak w środek mrowiska

Wżucony motyl błyska, — mrowie go naciska, —

Zgasł; — tak zgasła reduta. Czyż ostatnie działo,

Strącone z łoża, w piasku paszczę zagżebało?

Czy zapał krwią ostatni bombardyjer zalał?

Zgasnął ogień. — Już Moskal rogatki wywalał.

Gdzież ręczna broń? — Ah, dzisiaj pracowała więcéj,

Niż na wszystkih pżeglądah za władzy książęcéj!

Zgadłem, dlaczego milczy, — bo nieraz widziałem

Garstkę naszyh walczącą z Moskali nawałem.

Gdy godzinę wołano dwa słowa: pal, nabij;

Gdy oddehy dym tłumi, trud ramiona słabi;

A wciąż gżmi rozkaz wodzuw, wre żołnieża czynność;

Na koniec bez rozkazu pełnią swą powinność,

Na koniec bez rozwagi, bez czucia, pamięci,

Żołnież, jako młyn palny, nabija — gżmi — kręci

Broń od oka do nogi, od nogi na oko:

Aż ręka w ładownicy długo i głęboko

Szukała, nie znalazła — i żołnież pobladnął,

Nie znalazłszy ładunku, już bronią nie władnął;

I uczuł, że go pali stżelba rozogniona;

Upuścił ją i upadł; nim dobiją, skona!...

Takem myślił, — a w szaniec niepżyjaciuł kupa

Już lazła, jak robactwo na świeżego trupa.

Pociemniało mi w oczah; a gdym łzy ocierał,

Słyszałem, że coś do mnie muwił muj jenerał.

On pżez lunetę, wspartą na mojém ramieniu,

Długo na szturm i szaniec poglądał w milczeniu.

Na koniec żekł: „Stracona”. — Spod lunety jego

Wymknęło się łez kilka, — żekł do mnie: „Kolego,

Wzrok młody od szkieł lepszy; patżaj, tam na wale,

Znasz Ordona, czy widzisz, gdzie jest?” — „Jenerale,

Czy go znam? — Tam stał zawsze, to działo kierował.

Nie widzę — znajdę — dojżę — śrud dymu się shował:

Lecz śrud najgęstszyh kłębuw dymu, ileż razy

Widziałem rękę jego, dającą rozkazy. —

Widzę go znowu — widzę rękę — błyskawicę,

Wywija, grozi wrogom, tżyma palną świécę,

Biorą go — zginął. — O, nie — skoczył w duł, do lohuw!” —

„Dobże — żecze jenerał, — nie odda im prohuw”.

Tu blask, — dym, — hwila ciho — i huk jak stu gromuw!

Zaćmiło się powietże od ziemi wyłomuw:

Harmaty podskoczyły i jak wystżelone

Toczyły się na kołah; lonty zapalone

Nie trafiły do swoih panew. I dym wionął

Prosto ku nam; i w gęstéj hmuże nas ohłonął.

I nie było nic widać, prucz granatuw blasku,

I powoli dym żedniał, opadał deszcz piasku.

Spojżałem na redutę. — Wały, palisady,

Działa i naszyh garstka, i wroguw gromady:

Wszystko jako sen znikło! — Tylko czarna bryła

Ziemi niekształtnéj leży — rozjemcza mogiła.

Tam i ci, co bronili, — i ci, co się wdarli,

Pierwszy raz pokuj szczery i wieczny zawarli;

Hoćby cesaż Moskalom kazał wstać: już dusza

Moskiewska, tam raz pierwszy, cesaża nie słusza!

Tam zagżebane tylu set ciała, imiona:

Dusze gdzie? Nie wiem; lecz wiem, gdzie dusza Ordona.

On będzie Patron szańcuw! — Bo dzieło zniszczenia

W dobréj sprawie jest święte, jak dzieło twożenia:

Bóg wyżekł słowo stań się, Bóg i zgiń wyżecze!

Kiedy od ludzi wiara i wolność uciecze,

Kiedy ziemię despotyzm i duma szalona

Obleją, jak Moskale redutę Ordona:

Każąc plemie zwycięzcuw zbrodniami zatrute,

Bóg wysadzi tę ziemię, jak on swą redutę.

Książka pohodzi z serwisu Wolne Lektury: Adam Mickiewicz, „Reduta Ordona”. Utwur w domenie publicznej. Zmiany: pisownia nowopolska (ó → u, rz → ż, ch → h; nazwy własne bez zmian), bez pżypisuw.

Sonety krymskie

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Sonety krymskie

[Motto i dedykacja]

Wer den Dichter will verstehen,

Muss in Dichter’s Lande gehen.

Goethe im Chuld Nameh.

Toważyszom

podruży krymskiej

Autor

Stepy akermańskie

Wpłynąłem na suhego pżestwur oceanu,

Wuz nuża się w zieloność i jak łudka brodzi,

Śrud fali łąk szumiącyh, śrud kwiatuw powodzi,

Omijam koralowe ostrowy bużanu.

Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu;

Patżę w niebo, gwiazd szukam pżewodniczek łodzi;

Tam z dala błyszczy obłok? tam jutżenka wshodzi?

To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.

Stujmy! — Jak ciho! — Słyszę ciągnące żurawie,

Kturyh by nie dościgły źrenice sokoła;

Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie,

Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła.

W takiéj ciszy — tak uho natężam ciekawie,

Że słyszałbym głos z Litwy. — Jedźmy, nikt nie woła!

Cisza morska

Na wysokości Tarkankut

Już wstążkę pawilonu wiatr zaledwie muśnie,

Cihemi gra piersiami rozjaśniona woda;

Jak mażąca o szczęściu nażeczona młoda,

Zbudzi się, aby westhnąć, i wnet znowu uśnie.

Żagle, na kształt horągwi gdy wojnę skończono,

Dżémią na masztah nagih; okręt lekkim ruhem

Kołysa się, jak gdyby pżykuty łańcuhem;

Majtek wythnął, podrużne rozśmiało się grono.

O może! pośrud twoih wesołyh żyjątek

Jest polip, co śpi na dnie, gdy się niebo hmuży,

A na ciszę długiemi wywija ramiony.

O myśli! w twojéj głębi jest hydra pamiątek,

Co śpi wpośrud złyh losuw i namiętnéj buży;

A gdy serce spokojne, zatapia w niém szpony.

Żegluga

Szum większy, gęściéj morskie snują się straszydła,

Majtek wbiegł na drabinę: gotujcie się dzieci!

Wbiegł, rozciągnął się, zawisł w niewidzialnéj sieci,

Jak pająk, czatujący na skinienie sidła.

Wiatr! — wiatr! — Dąsa się okręt, zrywa się z wędzidła,

Pżewala się, nurkuje w pienistéj zamieci,

Wznosi kark, zdeptał fale, i skroś niebios leci,

Obłoki czołem sieka, wiatr hwyta pod skżydła.

I muj duh masztu lotem buja śrud odmętu,

Wzdyma się wyobraźnia, jak warkocz tyh żagli,

Mimowolny kżyk łączę z wesołym orszakiem;

Wyciągam ręce, padam na piersi okrętu,

Zdaje się, że pierś moja do pędu go nagli:

Lekko mi! żeźwo! lubo! wiem co to być ptakiem.

Buża

Zdarto żagle, stér prysnął, ryk wud, szum zawiei,

Głosy trwożnéj gromady, pomp złowieszcze jęki,

Ostatnie liny majtkom wyrwały się z ręki,

Słońce krwawo zahodzi, z niém reszta nadziei.

Wiher z tryumfem zawył; a na mokre gury,

Wznoszące się piętrami z morskiego odmętu,

Wstąpił geniusz śmierci i szedł do okrętu,

Jak żołniéż, szturmujący w połamane mury.

Ci leżą na puł martwi, uw załamał dłonie,

Ten w objęcia pżyjaciuł żegnając się pada,

Ci modlą się pżed śmiercią, aby śmierć odegnać.

Jeden podrużny siedział w milczeniu na stronie

I pomyślił: szczęśliwy, kto siły postrada,

Albo modlić się umié, lub ma z kim się żegnać.

Widok gur ze stepuw Kozłowa

Pielgżym i Mirza

PIELGŻYM

Tam!... czy Allah postawił ścianą może lodu?

Czy aniołom tron odlał z zamrożonéj hmury?

Czy Diwy z ćwierci lądu dźwignęli te mury,

Aby gwiazd karawanę nie puszczać ze wshodu?

Na szczycie jaka łuna! pożar Carogrodu!

Czy Allah, gdy noc hylat rozciągnęła bury,

Dla światuw, żeglującyh po możu natury,

Tę latarnię zawiesił śrud niebios obwodu?

MIRZA

Tam? — Byłem: zima siedzi; tam dzioby potokuw

I gardła żek widziałem, pijące z jéj gniazda.

Thnąłem, z ust myh śnieg leciał; pomykałem krokuw,

Gdzie orły drug nie wiedzą, kończy się hmur jazda,

Minąłem grom, dżémiący w kolebce z obłokuw,

Aż tam, gdzie nad muj turban była tylko gwiazda.

To Czatyrdah!

PIELGŻYM

Aa!!

Bakczysaraj

Jeszcze wielka, już pusta Girajów dziedzina!

Zmiatane czołem baszuw ganki i pżedsienia,

Sofy, trony potęgi, miłości shronienia,

Pżeskakuje szarańcza, obwija gadzina.

Skroś okien rużnofarbnyh powoju roślina,

Wdzierając się na głuhe ściany i sklepienia,

Zajmuje dzieło ludzi w imię pżyrodzenia

I pisze Baltasara głoskami: RUINA.

W środku sali wycięte z marmuru naczynie;

To fontanna haremu, dotąd stoi cało

I perłowe łzy sącząc, woła pżez pustynie:

Gdzież jesteś, o miłości, potęgo i hwało!

Wy macie trwać na wieki, źrudło szybko płynie,

O hańbo! wyście pżeszły, a źrudło zostało.

Bakczysaraj w nocy

Rozhodzą się z dżamiduw pobożni mieszkańce,

Odgłos izanu w cihym gubi się wieczoże,

Zawstydziło się licem rubinowém zoże,

Srébrny krul nocy dąży spocząć pży kohance.

Błyszczą w haremie niebios wieczne gwiazd kagańce

Śrud nih po safirowym żegluje pżestwoże

Jeden obłok, jak senny łabędź na jezioże,

Pierś ma białą, a złotem malowane krańce.

Tu cień pada z ménaru i wieżhu cyprysa,

Dalej czernią się kołem olbżymy granitu,

Jak szatany, siedzące w dywanie Eblisa

Pod namiotem ciemności; niekiedy z ih szczytu

Budzi się błyskawica i pędem Farysa

Pżelatuje milczące pustynie błękitu.

Grub Potockiéj

W kraju wiosny, pomiędzy rozkosznemi sady,

Uwiędłaś, młoda rużo! bo pżeszłości hwile,

Ulatując od ciebie jak złote motyle,

Żuciły w głębi serca pamiątek owady.

Tam na pułnoc, ku Polsce, świécą gwiazd gromady,

Dlaczegoż na téj drodze błyszczy się ih tyle?

Czy wzrok twuj, ognia pełen, nim zgasnął w mogile,

Tam wiecznie lecąc, jasne powypalał ślady?

Polko! — i ja dni skończę w samotnéj żałobie:

Tu nieh mi garstkę ziemi dłoń pżyjazna żuci.

Podrużni często pży twym rozmawiają grobie,

I mnie wtenczas dźwięk mowy rodzinnéj ocuci:

I wieszcz, samotną piosnkę dumając o tobie,

Ujży bliską mogiłę, i dla mnie zanuci.

Mogiły Haremu

Mirza do Pielgrzyma

Tu z winnicy miłości niedojżałe grona

Wzięto na stuł Allaha; tu perełki Wschodu,

Z moża ucieh i szczęścia, porwała za młodu

Truna, konha wieczności, do mrocznego łona.

Skryła je niepamięci i czasu zasłona;

Nad niemi turban zimny błyszczy śrud ogrodu,

Jak buńczuk wojska cieniuw, i ledwie u spodu

Zostały dłonią giaura wyryte imiona.

O wy, ruże edeńskie! u czystości stoku

Odkwitnęły dni wasze pod wstydu liściami,

Na wieki zatajone niewiernemu oku.

Teraz grub wasz spojżenie cudzoziemca plami, —

Pozwalam mu, — darujesz, o wielki Proroku!

On jeden z cudzoziemcuw poglądał ze łzami.

Bajdary

Wypuszczam na wiatr konia i nie szczędzę razuw;

Lasy, doliny, głazy, w kolei, w natłoku;

U nug myh płyną, giną, jak fale potoku;

Hcę odużyć się, upić tym wirem obrazuw.

A gdy spieniony rumak nie słuha rozkazuw,

Gdy świat kolory traci pod całunem mroku,

Jak w rozbitém źwierciedle, tak w mém spiekłém oku,

Snują się mary lasuw i dolin i głazuw.

Ziemia śpi, mnie snu nie ma. Skaczę w morskie łona,

Czarny, wydęty bałwan z hukiem na bżeg dąży,

Shylam ku niemu czoło, wyciągam ramiona,

Pęka nad głową fala, haos mię okrąży:

Czekam, aż myśl, jak łudka wirami kręcona,

Zbłąka się i na hwilę w niepamięć pogrąży.

Ałuszta w dzień

Już gura z piersi mgliste otżąsa hylaty,

Rannym szumi namazem niwa złotokłosa,

Kłania się las i sypie z majowego włosa,

Jak z rużańca halifuw, rubin i granaty.

Łąka w kwiatah, nad łąką latające kwiaty,

Motyle rużnofarbne, niby tęczy kosa,

Baldakimem z brylantuw okryły niebiosa;

Daléj szarańcza ciągnie swuj całun skżydlaty.

A kędy w wodah skała pżegląda się łysa,

Wre może i odparte z nowym szturmem pędzi;

W jego szumah gra światło, jak w oczah tygrysa,

Sroższą zwiastując bużę dla ziemskiéj krawędzi;

A na głębinie fala lekko się kołysa,

I kąpią się w niéj floty i stada łabędzi.

Ałuszta w nocy

Żeźwią się wiatry, dzienna wolnieje posuha,

Na barki Czatyrdahu spada lampa światuw,

Rozbija się, rozlewa strumienie szkarłatuw

I gaśnie. Błędny pielgżym ogląda się, słuha:

Już gury poczerniały, w dolinah noc głuha,

Źrudła szemżą jak pżez sen na łożu z bławatuw,

Powietże, thnące wonią, tą muzyką kwiatuw,

Muwi do serca głosem, tajemnym dla uha.

Usypiam pod skżydłami ciszy i ciemnoty:

Wtem budzą mię rażące meteoru błyski,

Niebo, ziemię i gury oblał potop złoty!

Nocy wshodnia! ty na kształt wshodniéj odaliski,

Pieszczotami usypiasz, a kiedym snu bliski,

Ty iskrą oka znowu budzisz do pieszczoty.

Czatyrdah

Mirza

Drżąc muślimin całuje stopy twéj opoki,

Maszcie krymskiego statku, wielki Czatyrdahu!

O minarecie świata! o gur padyszahu!

Ty, nad skały poziomu uciekłszy w obłoki,

Siedzisz sobie pod bramą niebios, jak wysoki

Gabryjel, pilnujący edeńskiego gmahu.

Ciemny las twoim płaszczem, a janczary strahu

Twuj turban z hmur haftują błyskawic potoki.

Nam czy słońce dopieka, czyli mgła ocienia,

Czy szarańcza plon zetnie, czy giaur pali domy, —

Czartydahu, ty zawsze głuhy, nieruhomy,

Między światem i niebem jak drogman stwożenia,

Podesławszy pod nogi ziemie, ludzi, gromy,

Słuhasz tylko, co muwi Bóg do pżyrodzenia.

Pielgżym

U stup moih kraina dostatkuw i krasy,

Nad głową niebo jasne, obok piękne lice;

Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice

Dalekie i — niestety! jeszcze dalsze czasy?

Litwo! piały mi wdzięczniéj twe szumiące lasy,

Niż słowiki Bajdaru, Salhiry dziewice;

I weselszy deptałem twoje tżęsawice,

Niż rubinowe morwy, złote ananasy.

Tak daleki, tak rużna wabi mię ponęta;

Dlaczegoż roztargniony wzdyham bez ustanku

Do téj, kturą kohałem w dni moih poranku?

Ona w lubéj dziedzinie, ktura mi odjęta,

Gdzie jéj wszystko o wiernym powiada kohanku,

Depcąc świeże me ślady czyż o mnie pamięta?

Droga nad pżepaścią w Czufut-Kale

Mirza i Pielgrzym

MIRZA

Zmuw pacież, opuść wodze, odwruć na bok lica,

Tu jeździec końskim nogom swuj rozum powieża;

Dzielny koń! patż, jak staje, głąb okiem rozmieża,

Uklęka, bżeg wiszaru kopytem pohwyca,

I zawisnął. — Tam nie patż! tam spadła źrenica,

Jak w studni Al-Kahiru o dno nie udeża.

I ręką tam nie wskazuj — nie masz u rąk pieża;

I myśli tam nie puszczaj, bo myśl, jak kotwica

Z łodzi drobnéj ciśniona, w niezmierność głębiny

Piorunem spadnie, moża do dna nie pżewierci,

I łudź z sobą pżehyli w othłanie haosu.

PIELGŻYM

Mirzo! a ja spojżałem! Pżez świata szczeliny

Tam widziałem... com widział, opowiém — po śmierci,

Bo w żyjącyh języku nie ma na to głosu.

Gura Kikineis

Mirza

Spojżyj w pżepaść — niebiosa leżące na dole,

To jest może; — śrud fali, zda się, że ptak–gura,

Piorunem zastżelony, swe masztowe piura

Roztoczył kręgiem, szerszym niż tęczy pułkole,

I wyspą śniegu nakrył błękitne wud pole.

Ta wyspa, żeglująca w othłani — to hmura!

Z jéj piersi na puł świata spada noc ponura;

Czy widzisz płomienistą wstążkę na jéj czole?

To jest piorun! — Lecz stujmy, othłanie pod nogą,

Musim wąwuz pżesadzić w całym konia pędzie;

Ja skaczę, ty z gotowym biczem i ostrogą,

Gdy zniknę z oczu, patżaj w owe skał krawędzie:

Jeśli tam piuro błyśnie, to muj kołpak będzie;

Jeżeli nie, już ludziom nie jehać tą drogą.

Ruiny zamku w Bałakławie

Te zamki, połamane w zwaliska bez ładu,

Zdobiły cię i stżegły, o niewdzięczny Krymie!

Dzisiaj stérczą na gurah jak czaszki olbżymie,

W nih gad mieszka, lub człowiek podléjszy od gadu.

Szczeblujmy na wieżycę, szukam herbuw śladu;

Jest i napis, tu może bohatéra imię,

Co było wojsk postrahem, w zapomnieniu dżymie,

Obwinione jak robak liściem winogradu.

Tu Grek dłutował w murah ateńskie ozdoby,

Stąd Italczyk Mongołom nażucał żelaza,

I mekkański pżybylec nucił pieśń namaza.

Dziś sępy czarném skżydłem oblatują groby,

Jak w mieście, kture całkiem wybije zaraza,

Wiecznie z baszt powiewają horągwie żałoby.

Ajudah

Lubię poglądać wsparty na Judahu skale,

Jak spienione bałwany, to w czarne szeregi

Ścisnąwszy się, buhają, to jak srébrne śniegi

W milionowyh tęczah kołują wspaniale.

Trącą się o mieliznę, rozbiją na fale,

Jak wojsko wielorybuw, zalegając bżegi,

Zdobędą ląd w tryumfie, i na powrut zbiegi,

Miecą za sobą muszle, perły i korale.

Podobnie na twe serce, o poeto młody!

Namiętność często groźne wzbuża niepogody;

Lecz gdy podniesiesz bardon, ona bez twéj szkody

Ucieka w zapomnienia pogrążyć się toni,

I nieśmiertelne pieśni za sobą uroni,

Z kturyh wieki uplotą ozdobę twyh skroni.

Książka pohodzi z serwisu Wolne Lektury: Adam Mickiewicz, „Sonety krymskie”. Utwur w domenie publicznej. Zmiany: pisownia nowopolska (ó → u, rz → ż, ch → h; nazwy własne bez zmian), bez pżypisuw.

Treny

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Treny

Treny — nota edytorska

Tekst Trenów został tu podany według drugiego wydania, ostatniego opublikowanego za życia poety, kture ukazało się w roku 1583 w Drukarni Łazarzowej w Krakowie. Tekst pżygotowałem zgodnie z kryteriami zawartymi w opracowaniu Zasady wydawania tekstuw staropolskih. Projekt — typ B (edycje popularnonaukowe), Wrocław 1955. Zdecydowałem się jednak zahować pewne cehy językowe, kturyh nie uwzględnia się w edycjah popularnonaukowyh, zwłaszcza dawne końcuwki fleksyjne i większość dawnyh form ortograficznyh.

Edycja utworu nie opiera się w całości na żadnym z wydań wspułczesnyh, hoć uwzględniono zaruwno rozstżygnięcia zawarte w edycji opracowanej w ramah sejmowego wydania Dzieł wszystkih Kochanowskiego pżez Marię Renatę Mayenową, Lucynę Woronczakową oraz Jerzego Axera i Marię Cytowską, jak i wydaniu pżygotowanym pżez Janusza Pelca dla serii Biblioteki Narodowej.

Dziady, część II

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Dziady, część II

DZIADY. Jest to nazwisko uroczystości obhodzonej dotąd między pospulstwem w wielu powiatah Litwy, Prus i Kurlandii, na pamiątkę dziaduw, czyli w ogulności zmarłyh pżodkuw. Uroczystość ta początkiem swoim zasięga czasuw pogańskih i zwała się niegdyś ucztą kozła, na kturej pżewodniczył Koźlarz, Huslar, Guślarz, razem kapłan i poeta (gęślaż).

W teraźniejszyh czasah, ponieważ światłe duhowieństwo i właściciele usiłowali wykożenić zwyczaj połączony z zabobonnymi praktykami i zbytkiem częstokroć nagannym, pospulstwo więc święci Dziady tajemnie w kaplicah lub pustyh domah niedaleko cmentaża. Zastawia się tam pospolicie uczta z rozmaitego jadła, trunkuw, owocuw i wywołują się dusze nieboszczykuw. Godna uwagi, iż zwyczaj częstowania zmarłyh zdaje się być wspulny wszystkim ludom pogańskim, w dawnej Grecji za czasuw homerycznyh, w Skandynawii, na Wschodzie i dotąd po wyspah Nowego Świata. Dziady nasze mają to szczegulnie, iż obżędy pogańskie pomieszane są z wyobrażeniami religii hżeścijańskiej, zwłaszcza iż dzień zaduszny pżypada około czasu tej uroczystości. Pospulstwo rozumie, iż potrawami, napojem i śpiewami pżynosi ulgę duszom czyscowym.

Odprawa posłów greckich

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Odprawa posłuw greckih

Podana na teatrum pżed Królem Jego M[iło]ścią i Królową Jej M[iło]ścią w Jazdowie nad Warszawą dnia 12 stycznia Roku Pańskiego 1578, na feście u Jego M[iło]ści Pana Podkanclerzego Koronnego

Memu miłościwemu Panu,

Jego Mści Panu,

Panu Janowi Zamoyskiemu

z Zamościa,

Podkancleżemu Koronnemu etc., etc.

Służby swe w łaskę W. M. mego miłościwego Pana zalecam.

[Pżedmowa]

Wczora dopiero oddano mi obadwa listy za raz, ktureś W. M. do mnie około tej tragedyjej pisał. A iżem pżedtym nie wiedział o tyh liścieh, spodziewałem się, że za tymi czasuw odwłokami i mej tragedyjej się odwlec miało albo raczej, że tak ze mną zostać miała molom na pokarm albo na trąbki do apteki. Jakom listy W. M. pżeczytał, nie było czasu poprawować, bom wszytek musiał insumere na pżepisanie. Quicquid id est, a baczę, że błazeństwo, i W. M. sam podobno żeczesz, posyłam W. M. tym śmielej, hocia nie masz co, żem to jeszcze z pżodku W. M. opowiadał, że to nie miało być ad amussim, bo mistż nie po temu. Żeczy też drugie nie wedla uszu naszyh. Inter caetera tży są hory, a tżeci jakoby greckim horom pżygania, bo oni już osobny haracterem do tego mają; nie wiem, jako to w polskim języku bżmieć będzie. Ale w tym nieh będzie arbitrium W. M. albo raczej we wszytkim. Bażo byh to był rad uczynił, żebyh był sam praesens W. M. teraz służby swe ofiarował, ale mi złe zdrowie nie da. Nierad byh pżedsię omieszkał pżenosin W. M., jesli salus tak będzie hciała. Zatym się łasce W. M. mego miłościwego Pana zalecam. Dat. w Czarnolesie dwudziestego wturego dnia grudnia roku bożego MDLXXVII.