Ballady i romanse on nowypolski.pl

Pierwiosnek

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Ballady i romanse

Pierwiosnek

Z niebieskih najrańszą piosnek

Ledwie zadzwonił skowronek,

Najrańszy kwiatek pierwiosnek

Błysnął ze złotyh obsłonek.

Ja

Za wcześnie, kwiatku, za wcześnie,

Jeszcze pułnoc mrozem dmuha,

Z gur białe nie zeszły pleśnie,

Dąbrowa jeszcze nie suha.

Pżymruż złociste światełka,

Ukryj się pod matki rąbek,

Nim cię zgubi śronu ząbek

Lub hłodnej rosy perełka.

Kwiatek

Dni nasze jak dni motylka,

Życiem wshud, śmiercią południe;

Lepsza w kwietniu jedna hwilka

Niż w jesieni całe grudnie.

Czy dla boguw szukasz datku,

Czy dla druha lub kohanki,

Upleć wianek z mego kwiatku,

Wianek to będzie nad wianki.

Ja

W podlej trawce, w dzikim lasku

Urosleś, o kwiatku luby!

Mało wzrostu, mało blasku,

Cuż ci daje tyle hluby?

Ni to kolory jutżenki,

Ni zawoje tulipana,

Ni lilijowe sukienki,

Ni ruży pierś malowana.

Uplatam ciebie do wianka;

Lecz skądże ufności tyle!

Pżyjaciele i kohanka

Czy cię powitają mile?

Kwiatek

Powitają pżyjaciele

Mnie, wiosny młodej aniołka;

Pżyjaźń ma blasku niewiele

I cień lubi jak me ziołka.

Czym kohanki godzien rączek,

Powiedz, niebieska Marylko!

Za pierwszy młodości pączek

Zyskam pierwszą... ah! łzę tylko.

Romantyczność

Methinks, I see... Where?

— In my mind’s eyes.

Zdaje mi się, że widzę... Gdzie?

Pżed oczyma duszy mojej.

Shakespeare

Słuhaj dzieweczko!

— Ona nie słuha. —

To dzień biały! to miasteczko!

Pży tobie nie ma żywego duha,

Co tam wkoło siebie hwytasz?

Kogo wołasz, z kim się witasz?

— Ona nie słuha. —

To jak martwa opoka

Nie zwruci w stronę oka,

To stżela wkoło oczyma,

To się łzami zaleje,

Coś niby hwyta, coś niby tżyma,

Rozpłacze się i zaśmieje.

— „Tyżeś to w nocy? to ty Jasieńku!

Ah! i po śmierci koha!

Tutaj, tutaj, pomaleńku,

Czasem usłyszy macoha!...

Nieh sobie słyszy... już nie ma ciebie,

Już po twoim pogżebie!

Ty już umarłeś? Ah! ja się boję!...

Czego się boję mego Jasieńka?

Ah, to on! lica twoje, oczki twoje!

Twoja biała sukienka!

I sam ty biały jak husta,

Zimny... jakie zimne dłonie!

Tutaj połuż, tu na łonie,

Pżyciśnij mnie, do ust usta!...

Ah, jak tam zimno musi być w grobie!

Umarłeś, tak, dwa lata!

Weź mię, ja umrę pży tobie,

Nie lubię świata.

Źle mnie w złyh ludzi tłumie:

Płaczę, a oni szydzą;

Muwię, nikt nie rozumie:

Widzę, oni nie widzą!

Śrud dnia pżyjdź kiedy... To może we śnie?

Nie, nie... tżymam ciebie w ręku,

Gdzie znikasz, gdzie muj Jasieńku?

Jeszcze wcześnie, jeszcze wcześnie!

Muj Boże! kur się odzywa,

Zoża błyska w okienku.

Gdzie znikłeś! ah! stuj Jasieńku!

Ja nieszczęśliwa!” —

Tak się dziewczyna z kohankiem pieści,

Bieży za nim, kżyczy, pada;

Na ten upadek, na kżyk boleści,

Skupia się ludzi gromada.

„Muwcie pacieże! — kżyczy prostota —

Tu jego dusza być musi.

Jasio być musi pży swej Karusi,

On ją kohał za żywota!”

I ja to słyszę, i ja tak wieżę,

Płaczę i muwię pacieże.

— „Słuhaj dzieweczko!” — kżyknie śrud zgiełku

Stażec, i na lud zawoła:

„Ufajcie memu oku i szkiełku,

Nic tu nie widzę dokoła.

— Duhy karczemnej tworem gawiedzi,

W głupstwa wyważone kuźni;

Dziewczyna duby smalone bredzi,

A gmin rozumowi bluźni”.

„Dziewczyna czuje, — odpowiadam skromnie —

A gawiedź wieży głęboko:

Czucie i wiara silniej muwi do mnie,

Niż mędrca szkiełko i oko.

Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu,

Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce;

Nie znasz prawd żywyh, nie obaczysz cudu!

Miej serce i patżaj w serce!”

Książka pohodzi z serwisu Wolne Lektury: Adam Mickiewicz, „Ballady i romanse”. Utwur w domenie publicznej. Zmiany: pisownia nowopolska (ó → u, rz → ż, ch → h; nazwy własne bez zmian), bez pżypisuw.

Świteź

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Świteź

Do Michała Wereszczaki

Ktokolwiek będziesz w Nowogródzkiej stronie,

Do Płużyn ciemnego boru

Wjehawszy, pomnij zatżymać twe konie,

By się pżypatżyć jezioru.

Świteź tam jasne rozpżestżenia łona,

W wielkiego kształcie obwodu,

Gęstą po bokah puszczą oczerniona,

A gładka jak szyba lodu.

Jeżeli nocną pżybliżysz się dobą

I zwrucisz ku wodom lice:

Gwiazdy nad tobą i gwiazdy pod tobą

I dwa obaczysz księżyce.

Niepewny, czyli szklanna spod twej stopy

Pod niebo idzie ruwnina,

Czyli też niebo swoje szklanne stropy

Aż do nug twoih ugina;

Gdy oko bżeguw pżeciwnyh nie sięga,

Dna nie odrużnia od szczytu:

Zdajesz się wisieć w środku niebokręga,

W jakiejś othłani błękitu.

Tak w noc, pogodna jeśli służy pora,

Wzrok się pżyjemnie ułudzi...

Lecz, żeby w nocy jehać do jeziora,

Tżeba być najśmielszym z ludzi.

Bo jakie szatan wyprawia tam harce!

Jakie się larwy szamocą!

Drżę cały, kiedy bają o tém starce,

I strah wspominać pżed nocą.

Nieraz śrud wody gwar jakoby w mieście,

Ogień i dym buha gęsty,

I zgiełk walczącyh i wżaski niewieście

I dzwonuw gwałt i zbruj hżęsty.

Nagle dym spada, hałas się uśmieża,

Na bżegah tylko szum jodły,

W wodah gadanie cihego pacieża,

I dziewic żałośne modły.

Co to ma znaczyć? rużni rużnie plotą:

Cuż, kiedy nie był nikt na dnie;

Biegają wieści pomiędzy prostotą,

Lecz ktuż z nih prawdę odgadnie?

Pan na Płużynach, kturego pradziady

Były Świtezi dziedzice,

Z dawna pżemyślał i zasięgał rady,

Jak te zbadać tajemnice.

Kazał pżybory w bliskiem robić mieście,

I wielkie sypał wydatki:

Związano niewud, głęboki stup dwieście,

Budują czułny i statki.

Ja ostżegałem: że w tak wielkiem dziele

Dobże, kto z Bogiem poczyna;

Dano więc na mszę w niejednym kościele,

I ksiądz pżyjehał z Cyryna.

Stanął na bżegu, ubrał się w ornaty,

Pżeżegnał, pracę pokropił;

Pan daje hasło: odbijają baty,

Niewud się z szumem zatopił.

Topi się, pławki na duł z sobą spyha,

Tak pżepaść wody głęboka;

Prężą się liny, niewud idzie z ciha,

Pewnie nie złowią ni oka.

Na bżeg oboje wyjęto już skżydło,

Ciągną ostatek więcieży:

Powiemże jakie złowiono straszydło?

Hoć powiem, nikt nie uwieży.

Powiem jednakże. Nie straszydło wcale,

Żywa kobieta w niewodzie,

Tważ miała jasną, usta jak korale,

Włos biały skąpany w wodzie.

Do bżegu dąży. A gdy jedni z trwogi

Na miejscu stanęli głazem,

Drudzy zwracają ku ucieczce nogi,

Łagodnym żecze wyrazem:

«Młodzieńcy! wiecie, że tutaj bezkarnie

Dotąd nikt statku nie spuści:

Każdego śmiałka jezioro zagarnie

Do niepżebrnionyh czeluści.

I ty, zuhwały, i twoja gromada

Wraz byście poszli w głębinie:

Lecz, że to kraj był twojego pradziada,

Że w tobie nasza krew płynie;

Hoć godna kary jest ciekawość pusta,

Lecz, żeście z Bogiem poczęli,

Bóg wam pżez moje opowiada usta,

Dzieje tej cudnej topieli.

Na miejscah, kture dziś piaskiem zaniosło,

Gdzie car i tżcina zarasta,

Po kturyh teraz wasze biega wiosło,

Stał okrąg pięknego miasta.

Świteź, i w sławne orężem ramiona

I w kraśne tważe bogata,

Niegdyś od książąt Tuhanów żądzona,

Kwitnęła pżez długie lata.

Nie ćmił widoku ten ostęp ponury:

Pżez żyzne wskroś okolice

Widać stąd było Nowogródzkie mury,

Litwy nauwczas stolicę.

Raz niespodzianie obiegł tam Mendoga

Potężnem wojskiem car z Rusi;

Na całą Litwę wielka padła trwoga,

Że Mendog poddać się musi.

Nim ściągnął wojsko z odległej granicy,

Do ojca mego napisze:

— »Tuhanie! w tobie obrona stolicy,

Śpiesz, zwołaj twe toważysze«. —

Skoro pżeczytał Tuhan list książęcy

I wydał rozkaz do wojny,

Stanęło zaraz mężuw pięć tysięcy,

A każdy konny i zbrojny.

Udeżą w trąby, rusza młudź, już w bramie

Błyska Tuhana propożec,

Lecz Tuhan stanie i ręce załamie,

I znowu jedzie na dwożec.

I muwi do mnie: — »Jaż własnyh mieszkańcuw

Dla obcej zgubię odsieczy?

Wszak wiesz, że Świteź nie ma innyh szańcuw,

Prucz naszyh piersi i mieczy.

Jeśli rozdzielę szczupłe wojsko moje,

Krewnemu nie dam obrony;

A jeśli wszyscy pociągniem na boje,

Jak będą cury i żony?«

— Ojcze, odpowiem, lękasz się niewcześnie,

Idź, kędy sława cię woła,

Bóg nas obroni: dziś nad miastem we śnie,

Widziałam jego anioła.

Okrążył Świteź miecza błyskawicą,

I nakrył złotemi piury,

I żekł mi: puki męże za granicą,

Ja bronię żony i cury. —

Usłuhał Tuhan, i za wojskiem goni;

Lecz gdy noc spada ponura,

Słyhać gwar z dala, szczęk i tętent koni,

I zewsząd straszny wżask: ura!

Zagżmią tarany, padły bram ostatki,

Zewsząd pociskuw grad leci,

Biegą na dwożec starce, nędzne matki,

Dziewice i drobne dzieci.

»Gwałtu! wołają, zamykajcie bramę,

Tuż, tuż, za nami Ruś wali.

Ah! zgińmy lepiej, zabijmy się same,

Śmierć nas od hańby ocali«.

Natyhmiast wściekłość bieże miejsce strahu;

Miecą bogactwa na stosy,

Pżynoszą żagwie i płomień do gmahu,

I kżyczą strasznemi głosy:

»Pżeklęty będzie, kto się nie dobije!«

Broniłam, lecz prużny opur:

Klęczą, na progah wyciągają szyje,

A drugie pżynoszą topur.

Gotowa zbrodnia... Czyli wezwać hordy

I podłe pżyjąć kajdany,

Czy bezbożnemi wytępić się mordy?...

Panie, zawołam, nad pany:

Jeśli nie możem ujść niepżyjaciela,

O śmierć błagamy u Ciebie,

Niehaj nas lepiej Twuj piorun wystżela,

Lub żywyh ziemia pogżebie!

Wtem, jakaś białość nagle mnie otoczy,

Dzień zda się spędzać noc ciemną:

Spuszczam ku ziemi pżerażone oczy...

Już ziemi nie ma pode mną!...

Takeśmy uszły zhańbienia i żezi.

Widzisz to ziele dokoła,

To są małżonki i curki Świtezi,

Kture Bóg pżemienił w zioła.

Białawem kwieciem, jak białe motylki,

Unoszą się nad topielą;

List ih zielony, jak jodłowe szpilki,

Kiedy je śniegi pobielą.

Za życia cnoty niewinnej obrazy,

Jej barwę mają po zgonie,

W ukryciu żyją i nie cierpią skazy,

Śmiertelne nie tkną ih dłonie.

Doświadczył tego car i ruska zgraja,

Gdy piękne ujżawszy kwiecie,

Ten rwie i szyszak stalony umaja,

Ten wianki na skronie plecie:

Kto tylko ściągnął do głębini ramie,

Tak straszna jest kwiatuw władza,

Że go natyhmiast horoba wyłamie,

I śmierć gwałtowna ugadza.

Hoć czas te dzieje wymazał z pamięci,

Pozostał sam odgłos kary,

Dotąd w swyh baśniah prostota go święci,

I kwiaty nazywa Cary». —

To muwiąc, pani z wolna się oddala,

Topią się statki i sieci,

Szum słyhać w puszczy, pobużona fala

Z łoskotem na bżegi leci.

Jezioro do dna pękło na kształt rowu,

Lecz prużno za nią wzrok goni,

Wpadła i falą nakryła się znowu,

I więcej nie słyhać o niéj.

Świtezianka

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Świtezianka

Jakiż to hłopiec piękny i młody?

Jaka to obok dziewica?

Brzegami sinej Świtezi wody

Idą pży świetle księżyca.

Ona mu z kosza daje maliny,

A on jej kwiatki do wianka;

Pewnie kohankiem jest tej dziewczyny,

Pewnie to jego kohanka.

Każdą noc prawie, o jednej poże,

Pod tym się widzą modżewiem.

Młody jest stżelcem w tutejszym boże;

Kto jest dziewczyna? ja nie wiem.

Skąd pżyszła? darmo śledzić kto pragnie,

Gdzie uszła? nikt jej nie zbada.

Jak mokry jaskier wshodzi na bagnie,

Jak ognik nocny pżepada.

— „Powiedz mi piękna, luba dziewczyno,

Na co nam te tajemnice —

Jaką pżybiegłaś do mnie drożyną?

Gdzie dom twuj, gdzie są rodzice?

Minęło lato, zżułkniały liścia

I dżdżysta nadhodzi pora:

Zawsze mam czekać twojego pżyścia

Na dzikih bżegah jeziora?

Zawszeż po kniejah jak sarna płoha,

Jak upiur błądzisz w noc ciemną?

Zostań się lepiej z tym, kto cię koha,

Zostań się, o luba, ze mną!

Hateczka moja stąd niedaleka

Pośrodku gęstej leszczyny;

Jest tam dostatkiem owocuw, mleka,

Jest tam dostatkiem źwieżyny”.

— „Stuj, stuj, odpowie, hardy młokosie,

Pomnę, co ojciec żekł stary;

Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie,

A w sercu lisie zamiary.

Więcej się waszej obłudy boję,

Niż w zmienne ufam zapały;

Możebym prośby pżyjęła twoje:

Ale czy będziesz mnie stały?” —

Hłopiec pżyklęknął, hwycił w dłoń piasku,

Piekielne wzywał potęgi,

Klął się pży świętym księżyca blasku...

Lecz czy dohowa pżysięgi?

„Dohowaj, stżelcze, to moja rada:

Bo kto pżysięgę naruszy,

Ah, biada jemu, za życia biada!

I biada jego złej duszy!” —

To muwiąc, dziewka więcej nie czeka,

Wieniec włożyła na skronie,

I pożegnawszy stżelca z daleka,

Na zwykłe uhodzi błonie.

Prużno się za nią stżelec pomyka,

Rączym wybiegom nie sprostał;

Znikła jak lekki powiew wietżyka,

A on sam jeden pozostał.

Sam został, dziką powraca drogą,

Ziemia uhyla się gżąska.

Cisza wokoło, tylko pod nogą

Zwiędła szeleszcze gałązka.

Idzie nad wodą, błędny krok niesie,

Błędnemi stżela oczyma:

Wtem wiatr zaszumiał po gęstym lesie,

Woda się buży i wzdyma.

Buży się, wzdyma, pękają tonie,

O niesłyhane zjawiska!

Ponad srebżyste Świtezi błonie

Dziewicza piękność wytryska.

Jej tważ, jak ruży bladej zawoje,

Skropione jutżenki łezką:

Jako mgła lekka, tak lekkie stroje

Obwiały postać niebieską.

— „Hłopcze muj piękny, hłopcze muj młody,

Zanuci czule dziewica —

Po co wokoło Świteziu wody

Błądzisz pży świetle księżyca?

Po co żałujesz dzikiej wietżnicy,

Ktura cię zwabia w te knieje,

Zawraca głowę, żuca w tęsknicy,

I może jeszcze się śmieje?

Daj się namuwić czułym wyrazem:

Pożuć wzdyhania i żale,

Do mnie tu, do mnie, tu będziem razem

Po wodnym pląsać krysztale.

Czy zehcesz, niby jaskułka hybka,

Oblicze tylko wud muskać,

Czy zdruw jak rybka, wesuł jak rybka,

Cały dzień ze mną się pluskać,

A na noc w łożu srebrnej topieli,

Pod namiotami źwierciadeł,

Na miękkiej wodnyh lilijek bieli,

Śrud boskih usnąć widziadeł”. —

Wtem z zasłon błysną piersi łabędzie...

Stżelec w ziemię patży skromnie,

Dziewica w lekkim zbliża się pędzie,

I — „do mnie, woła, pujdź do mnie!”

I na wiatr lotne żuciwszy stopy,

Jak tęcza śmiga w krąg wielki,

To znowu siekąc wodne zatopy,

Srebrnemi pryska kropelki.

Podbiega stżelec... i staje w biegu...

I hciałby skoczyć i nie hce;

Wtem modra fala, prysnąwszy z bżegu,

Z lekka mu w stopy załehce.

I tak go łehce i tak go znęca,

Tak się w nim serce rozpływa,

Jak gdy tajemnie rękę młodzieńca

Ściśnie kohanka wstydliwa.

Zapomniał stżelec o swej dziewczynie,

Pżysięgą pogardził świętą,

Na zgubę oślep bieży w głębinie,

Nową zwabiony ponętą.

Bieży i patży, patży i bieży,

Niesie go wodne pżestwoże,

Już z dala suhyh odbiegł wybżeży,

Na średnim igra jezioże.

I już dłoń śnieżną w swej ciśnie dłoni,

W pięknyh licah topi oczy,

Ustami usta rużane goni,

I skoczne okręgi toczy:

Wtem wietżyk świsnął, obłoczek pryska,

Co ją w łudzącym krył blasku...

Poznaje stżelec dziewczynę z bliska...

Ah, to dziewczyna spod lasku!

— „A gdzie pżysięga? gdzie moja rada?

Wszak kto pżysięgę naruszy,

Ah, biada jemu, za życia biada!

I biada jego złej duszy!

Nie tobie igrać pżez srebrne tonie,

Lub nurkiem pluskać w głąb jasną,

Surowa ziemia ciało pohłonie,

Oczy twe żwirem zagasną.

A dusza pży tem świadomem dżewie

Nieh lat doczeka tysiąca,

Wiecznie piekielne cierpiąc zażewie

Nie ma czem zgasić gorąca”. —

Słyszy to stżelec, błędny krok niesie,

Błędnemi żuca oczyma;

A wiher szumi po gęstym lesie,

Woda się buży i wzdyma.

Buży się, wzdyma i wre aż do dna,

Kręconym nurtem pohwyca.

Roztwiera paszczę othłań podwodna,

Ginie z młodzieńcem dziewica.

Woda się dotąd buży i pieni;

Dotąd pży świetle księżyca

Snuje się para znikomyh cieni:

Jest to z młodzieńcem dziewica.

Ona po srebrnym pląsa jezioże,

On pod tym jęczy modżewiem.

Ktuż jest młodzieniec? Stżelcem był w boże.

A kto dziewczyna? Ja nie wiem.

Rybka

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rybka

(ze śpiewu gminnego)

Od dworu, spod lasa, z wioski,

Smutna wybiega dziewica,

Rozpuściła na wiatr włoski

I łzami skropiła lica.

Pżybiega na koniec łączki,

Gdzie w jezioro wpada żeka;

Załamuje białe rączki

I tak żałośnie nażeka:

„O wy, co mieszkacie w wodzie,

Siostry moje, Świtezianki,

Słuhajcie w ciężkiej pżygodzie

Głosu zdradzonej kohanki.

Kohałam pana tak szczeże,

On mię pżysięgał zaślubić;

Dziś księżnę za żonę bieże,

Krysię ubogą hce zgubić.

Niehże sobie żyją młodzi,

Nieh się z nią obłudnik pieści,

Nieh tylko tu nie pżyhodzi

Urągać się z myh boleści.

Dla opuszczonej kohanki

Cuż pozostało na świecie?

Pżyjmijcie mię, Świtezianki:

Lecz moje dziecię... ah dziecię!”

To muwiąc żewnie zapłacze,

Rączkami oczy zasłoni,

I z bżegu do wody skacze,

I w bystrej nuża się toni.

Wtem z lasu, gdzie się dwur bieli,

Tysiączne świecą kagańce,

Zjeżdżają goście weseli,

Muzyka, hałas i tańce.

Lecz mimo tego hałasu

Płacz dziecięcia słyhać w lesie;

Wierny sługa wyszedł z lasu,

I dziecię na ręku niesie.

Ku wodzie obraca kroki,

Gdzie łoza gęsto spleciona

Wzdłuż wykręconej zatoki

Okryła żeki ramiona.

Tam staje w ciemnym zakątku,

Płacze i woła: — „Niestety!

Ah! ktuż da piersi dzieciątku?

Ah! gdzie ty, Krysiu, ah, gdzie ty?”

— „Tu jestem, w żece, u spodu, —

Cihy mu głos odpowiada —

Tutaj drżę cała od hłodu,

A żwir mnie oczki wyjada.

Pżez żwir, pżez ostre kamuszki

Fale mnie gwałtowne niosą;

Pokarm muj koralki, muszki,

A zapijam zimną rosą”.

Lecz sługa jak na początku,

Tak wszystko woła: — „Niestety!

Ah! ktuż da piersi dzieciątku?

Ah! gdzież ty, Krysiu, ah, gdzie ty?”

Wtem się coś z lekka potrąci

Śrud kryształowej pżeźroczy,

Woda się z lekka zamąci,

Rybka nad wodę podskoczy;

I jak skałka płaskim bokiem,

Gdy z lekkih rąk hłopca pieżhnie,

Tak nasza rybka podskokiem

Mokre całuje powieżhnie.

Złotemi plamki nadobna,

Kraśne ma po bokah piurka,

Głuwka jak naparstek drobna,

Oczko drobne jak paciurka.

Wtem rybią łuskę odwinie,

Spojży dziewicy oczyma;

Z głowy jasny włos wypłynie,

Szyjka cieniuhna się wzdyma.

Na licah rużana krasa,

Piersi jak jabłuszka mleczne,

Rybią ma płetwę do pasa,

Płynie pod hrusty nadżeczne.

I dziecię bieże do ręki,

U łona białego tuli:

— „Luli, woła, muj maleńki,

Luli, muj maleńki, luli”. —

Gdy dziecię płakać pżestało,

Zawiesza kosz na gałęzi,

I znowu ściska swe ciało,

I głuwkę nadobną zwęzi.

Znowu ją łuski powleką,

Od bokuw wyskoczą skżelki,

Plusła, i tylko nad żeką

Kipiące pękły bąbelki.

Tak co wieczora, co ranka,

Gdy sługa stanie w zakątku,

Wraz wypływa Świtezianka,

Żeby dać piersi dzieciątku.

Za cuż jednego wieczora

Nikt nie pżyhodzi na smugi?

Już zwykła pżemija pora:

Nie widać z dziecięciem sługi.

Nie może on pżyjść tą stroną,

Musi zaczekać troszeczkę,

Bo właśnie teraz pan z żoną

Poszli pżehadzką nad żeczkę.

Wrucił się, czekał z daleka,

Za gęstym usiadłszy kżakiem:

Lecz prużno czeka i czeka,

Nikt nie powracał tym szlakiem.

Wstaje, i dłoń w trąbkę zwinął,

I patżył pżez palcuw szparę,

Ale i dzień już pżeminął,

I mroki padają szare.

Czekał długo po zahodzie,

A gdy noc gwiazdy zapala,

Zbliża się z lekka ku wodzie

I śledzi oczyma z dala.

Pżebug! cudy, czy moc piekła?

Udeża go widok nowy:

Gdzie pierwej żeczułka ciekła,

Tam suhy piasek i rowy.

Na bżegah porozżucana

Wala się odzież bez ładu;

Ani pani, ani pana,

Nie widać nigdzie ni śladu.

Tylko z zatoki połową

Sterczał wielki głazu kawał,

I dziwną kształtu budową,

Dwa ludzkie ciała udawał.

Zdumiewa się wierny sługa,

Rozpieżhłyh myśli nie złowił;

Pżeszła godzina, i druga,

Nim wreszcie słuwko pżemuwił.

„Krysiu, o Krysiu!” zawoła:

Eho mu „Krysiu” odpowie;

Lecz prużno patży dokoła,

Nikt nie pokazał się w rowie.

Patży na ruw i na głazy,

Otże pot na licu zbladłem,

I kiwnie głową tży razy,

Jakby hciał muwić: już zgadłem.

Dzieciątko na ręce bieże,

Śmieje się dzikim uśmiehem,

I odmawiając pacieże,

Wraca do domu z pośpiehem.

Powrut taty

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Powrut taty

„Pujdźcie, o dziatki, pujdźcie wszystkie razem

Za miasto, pod słup, na wzgurek;

Tam pżed cudownym klęknijcie obrazem,

Pobożnie zmuwcie paciurek.

Tato nie wraca: ranki i wieczory

We łzah go czekam i trwodze;

Rozlały żeki, pełne zwieża bory,

I pełno zbujcuw na drodze”.

Słysząc to dziatki, biegą wszystkie razem,

Za miasto, pod słup, na wzgurek;

Tam pżed cudownym klękają obrazem,

I zaczynają paciurek.

Całują ziemię, potem: w imie Ojca,

Syna i Ducha Świętego,

Bądź pohwalona pżenajświętsza Trojca

Teraz i czasu wszelkiego.

Potem: Ojcze nasz i Zdrowaś i Wierzę,

Dziesięcioro i koronki,

A kiedy całe zmuwili pacieże,

Wyjmą książeczkę z kieszonki:

I litaniją do Najświętszej Matki

Starszy brat śpiewa, a z bratem:

„Najświętsza Matko, pżyśpiewują dziatki,

Zmiłuj się, zmiłuj nad tatem!”

Wtem słyhać tarkot, wozy jadą drogą,

I wuz znajomy na pżedzie;

Skoczyły dzieci, i kżyczą, jak mogą:

„Tato, ah tato nasz jedzie!”

Obaczył kupiec, łzy radośne leje,

Z wozu na ziemię wylata:

„Ha, jak się macie, co się u was dzieje?

Czyście tęskniły do tata?

Mama czy zdrowa? ciotunia? domowi?

A ot! rozynki w koszyku...”

Ten sobie muwi, a ten sobie muwi,

Pełno radości i kżyku.

„Ruszajcie! kupiec na sługi zawoła,

Ja z dziećmi pujdę ku miastu”.

Idzie... aż zbujcy obskoczą dokoła,

A zbujcuw było dwunastu.

Brody ih długie, kręcone wąsiska,

Wzrok dziki, suknia plugawa;

Noże za pasem, miecz u boku błyska,

W ręku ogromna buława.

Kżyknęły dziatki, do ojca pżypadły,

Tulą się pod płaszcz na łonie,

Truhleją sługi, struhlał pan wybladły,

Drżące ku zbujcom wzniusł dłonie:

„Ah! bieżcie wozy, ah! bieżcie dostatek,

Tylko puszczajcie nas zdrowo,

Nie rubcie małyh sierotami dziatek,

I młodej małżonki wdową”.

Nie słuha zgraja, ten już wuz wypżęga,

Zabiera konie, a drugi:

„Pieniędzy” kżyczy, i buławą sięga;

Uw z mieczem wpada na sługi.

Wtem: „Stujcie, stujcie!” kżyknie starszy zbujca,

I spędza bandę precz z drogi,

A wypuściwszy i dzieci i ojca,

„Idźcie, żekł, dalej bez trwogi”.

Kupiec dziękuje, a zbujca odpowie:

„Nie dziękuj! wyznam ci szczeże,

Pierwszybym pałkę stżaskał na twej głowie,

Gdyby nie dziatek pacieże.

Dziatki sprawiły, że uhodzisz cało,

Dażą cię życiem i zdrowiem;

Im więc podziękuj za to, co się stało,

A jak się stało, opowiem:

Z dawna już słysząc o pżejeździe kupca,

I ja i moje kamraty,

Tutaj za miastem, pży wzgurku, u słupca,

Zasiadaliśmy na czaty.

Dzisiaj nadhodzę, patżę między hrusty:

Modlą się dziatki do Boga;

Słuham, z początku porwał mię śmieh pusty,

A potem litość i trwoga.

Słuham, ojczyste pżyszły na myśl strony,

Buława upadła z ręki:

Ah! ja mam żonę, i u mojej żony

Jest synek taki maleńki.

Kupcze, jedź w miasto; ja do lasu muszę.

Wy, dziatki, na ten pagurek

Biegajcie sobie, i za moją duszę

Zmuwcie też czasem paciurek”.

Kurhanek Maryli

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Kurhanek Maryli

(myśl ze śpiewu litewskiego)

Cudzy człowiek

Tam u Niemnowej odnogi,

Tam u zielonej rozłogi,

Co to za piękny kurhanek?

Spodem uwieńczon jak w wianek,

W maliny, ciernie i głogi;

Boki ma strojne murawą,

Głowę ukwieconą w kwiaty,

A na niej czeremhy dżewo,

A od niej idą tży drogi:

Jedna droga na prawo,

Druga droga do haty,

Tżecia droga na lewo.

Ja tędy płynę z wiciną,

Pytam się ciebie dziewczyno,

Co to za piękny kurhanek?

Dziewczyna

W całej wsi pytaj się, bracie,

A cała wieś powie tobie:

Maryla żyła w tej hacie,

A teraz leży w tym grobie.

Na prawej stronie te śladki

Ubite nogą pastuszka;

To jest drożyna jej matki,

A stąd pżyhodzi jej drużka.

Lecz oto błysnął poranek,

Pżyjdą oni na kurhanek;

Ukryj się tu za stos łomu,

Sam ih posłuhasz niedoli,

Własne twe oczy zobaczą.

Patż w prawo... idzie kohanek.

Patż, matka idzie z domu,

Patż w lewo, pżyjaciułka.

Wszyscy idą powoli,

I niosą ziułka,

I płaczą.

Kohanek

Marylo! o tej poże

Jeszcześmy się nie widzieli,

Jeszcześmy się nie ścisnęli.

Marylo! zaszło zoże!

Tu czeka twuj kohanek:

Czy ty pżespałaś ranek?

Czyś na mnie zagniewana?

Ah! Marylo kohana!

Gdzież się ty dotąd kryjesz?

Nie, nie pżespałaś ranka,

Nie gniewasz się na Janka:

Lecz nie żyjesz, nie żyjesz!

Więzi cię ten kurhanek,

Nie ujżysz już kohanka,

Nie ujży cię kohanek!

Dawniej, kiedy spać szedłem, tym słodziłem hwile,

Że skoro się obudzę, obaczę Marylę,

I dawniej spałem mile!

Teraz, tutaj spać będę, od ludzi daleki,

Może ją we śnie ujżę, gdy zamknę powieki;

Może zamknę na wieki!

Byłem ja gospodarny, gdy byłem szczęśliwy;

Hwalili mnie sąsiedzi,

Hwalił mnie ojciec siwy:

Teraz się ojciec biedzi;

A ja ni ludziom, ni Bogu!

Nieh ziarno w polu pżepadnie,

Nieh ginie siano ze stogu,

Nieh sąsiad kopy rozkradnie,

Nieh tżodę wyduszą wilki!

Nie masz, nie masz Marylki!

Daje mi ojciec haty,

Daje mi spżęt bogaty.

Bym wziął w dom gospodynię,

Namawiali mię swaty,

Nie masz, nie masz Maryli!

Swaty nie namuwili:

Nie mogę, nie, nie mogę!

Wiem ojcze, co uczynię:

Pujdę w daleką drogę,

Więcej mnie nie znajdziecie,

Hoćbyście i szukali.

Nie będę już na świecie,

Pżystanę do Moskali,

Żeby mnie wraz zabili.

Nie masz, nie masz Maryli!

Matka

Czemuż nie wstałam zrana?

Już w polu pełno ludzi.

Nie masz cię, nie masz, kohana

Marylo, ktuż mię obudzi?

Płakałam pżez noc całą,

Zasnęłam kiedy dniało.

Muj Szymon gdzieś już w polu,

Wypżedził on świtania,

Nie budził mię, mojego litując się bulu,

Poszedł z kosą bez śniadania;

Koś ty dzień cały, koś sobie,

Ja tutaj leżę na grobie.

Czeguż mam iść do domu?

Kto nas na obiad zawoła?

Kto z nami siądzie do stoła?

Nie masz, ah! nie masz komu!

Pukiśmy mieli ciebie,

W domu było jak w niebie.

U nas i wieczorynki,

Z całej wsi hłopcy, dziewki,

Najweselsze zażynki,

Najhuczniejsze dosiewki.

Nie masz cię! w domu pustynie!

Każdy kto idzie, minie.

Zawiasy rdzewieją w sieni,

Mhem się dziedziniec zieleni:

Bóg nas opuścił, ludzie opuścili,

Nie masz, nie masz Maryli!

Pżyjaciułka

Tutaj bywało z ranku

Nad wodą sobie stoim,

Ja o twoim kohanku,

Ty mnie muwisz o moim.

Już więcej z sobą nie będziem muwili,

Nie masz, nie masz Maryli!

Ktuż mi zwieży się szczeże,

Komuż się ja powieżę?

Ah, gdy z tobą, kohanie,

Smutku i szczęścia nie dzielę,

Smutek smutkiem zostanie,

Weselem nie jest wesele.

Słyszy to cudzy człowiek,

Wzdyha i łzy mu płyną.

Westhnął, otarł łzy z powiek,

I dalej poszedł z wiciną.

Do pżyjaciuł (posyłając im balladę To lubię)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Do pżyjaciuł

(posyłając im balladę To lubię)

Bije raz, dwa, tży... już pułnocna pora:

Głuhe wokoło zacisze,

Wiatr tylko szumi po murah klasztora

I psuw szczekanie gdzieś słyszę.

Świeca w lihtażu dopala się na dnie:

Raz w głębi tłumi ogniska,

Znowu się wzmoże i znowu opadnie,

Błyska, zagasa i błyska.

Straszno!... Nie była straszną ta godzina,

Gdy były nieba łaskawsze;

Ileż mi słodkih hwilek pżypomina!

Precz! To już znikło na zawsze!

Teraz ja szczęścia szukam, ot w tej księdze...

Księga znudziła, pożucam;

Znowu ku lubym pżedmiotom myśl pędzę,

To mażę, to się ocucam.

Czasem, gdy słodkie zbudzi zahwycenie,

Kohankę widzę lub braci;

Zrywam się, patżę; aż tylko po ścienie,

Biega cień własnej postaci.

Ot, lepiej piuro wezmę i śrud ciszy,

Gdy się bez ładu myśl plącze,

Zacznę coś pisać dla myh toważyszy,

Zacznę, bo nie wiem, czy skończę.

Może też pamięć o minionej wiośnie

Zimowy wierszyk umili;

Hcę coś okropnie, coś pisać miłośnie,

O strahah i o Maryli.

Kto pragnie pędzlem swe rozsławić imię,

Nieh jej maluje portrety;

Wieszcz w nieśmiertelnym nieh opiewa rymie

Serca, rozumu zalety;

Mnie, hoć to wszystko w umyśle pżytomne,

Pociehy szukam, nie sławy:

Lepiej wam powiem, jeżeli pżypomnę,

Jakie z nią miałem zabawy.

Maryla słodkie miłości wyrazy

Dzieliła skąpo w rahubie:

Hoć jej kto koham muwił po sto razy

Nie żekła nawet i lubię.

Za to więc w Rucie, pod pułnocną hwilę,

Kiedy się wszyscy spać kładą,

Ja na dobranoc żegnając Marylę,

Taką straszyłem balladą.

To lubię

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

To lubię

Spojżyj, Marylo, gdzie się kończą gaje:

W prawo łuz gęsty zarostek,

W lewo się piękna dolina podaje,

Pżodem żeczułka i mostek.

Tuż stara cerkiew; w niej puszczyk i sowy,

Obok dzwonnicy zrąb zgniły,

A za dzwonnicą hruśniak malinowy,

A w tym hruśniaku mogiły.

Czy tam bies siedział, czy dusza zaklęta,

Że o pułnocnej godzinie,

Nikt, jak najstarszy człowiek zapamięta,

Miejsc tyh bez trwogi nie minie.

Bo skoro pułnoc nawlecze zasłony,

Cerkiew się z tżaskiem odmyka,

W pustej zrąbnicy dzwonią same dzwony,

W hrustah coś huczy i ksyka.

Czasami płomyk okaże się blady,

Czasem grom tżaska po gromie,

Same się z mogił ruszają pokłady,

I larwy stają widomie.

Raz trup po drodze bez głowy się toczy,

To znowu głowa bez ciała,

Roztwiera gębę i wytżeszcza oczy,

W gębie i w oczah żar pała.

Albo wilk bieży: pragniesz go odegnać,

Aż orlem skżydłem wilk maha...

Dość «zgiń, pżepadnij!» wyżec i pżeżegnać,

Wilk zniknie wżeszcząc: ha, ha, ha!

Każdy podrużny oglądał te zgrozy,

I każdy musiał kląć drogę;

Ten złamał dyszel, ten wywrucił wozy,

Innemu zwihnął koń nogę.

Ja, hociaż pomnę, nieraz Andrzej stary

Zaklinał, nieraz pżestżegał:

Śmiałem się z djabłuw, nie wieżyłem w czary,

Tamtędym jeździł i biegał.

Raz, gdy do Ruty jadę w czas noclegu,

Na moście z końmi wuz staje;

Prużno woźnica pżynagla do biegu,

Hej! kżyczy, biczem zadaje.

Stoją, a potem skoczą z całej mocy,

Dyszel pży samej pękł szrubie;

Zostać na polu, samemu i w nocy,

To lubię, żekłem, to lubię!

Ledwiem dokończył, aż straszna martwica

Wypływa z blizkih wud toni;

Białe jej szaty, jak śnieg białe lica,

Ognisty wieniec na skroni.

Hciałem uciekać, padłem zalękniony,

Włos dębem stanął na głowie;

Kżyknę: nieh będzie Chrystus pohwalony:

«Na wieki wiekuw» odpowie.

«Ktokolwiek jesteś poczciwy człowieku,

Coś mię zahował od męki,

Dożyj ty szczęścia i puźnego wieku,

I pokuj tobie i dzięki.»

«Widzisz pżed sobą obraz gżesznej duszy, —

Wkrutce się niebem pohlubię;

Boś ty czyścowej zbawił mię katuszy

Tem jednem słuwkiem: To lubię.

«Dopuki gwiazdy zejdą i dopuki

We wsi kur pierwszy zapieje,

Opowiem tobie, a ty dla nauki

Opowiedz innym me dzieje.

«Onego czasu żyłam ja na świecie,

Marylą zwana pżed laty;

Ojciec muj, pierwszy użędnik w powiecie,

Możny, poczciwy, bogaty.

«Za życia pragnął sprawić mi wesele;

A żem dostatnia i młoda,

Zbiegło się zewsząd zalotnikuw wiele,

Posag wabił i uroda.

«Mnuztwo ih marnej pohlebiało dumie,

I to mi było do smaku,

Że kiedy w licznym kłaniano się tłumie,

Tłumem gardziłam bez braku.

«Pżybył i Józio; dwudziestą miał wiosnę,

Młody, cnotliwy, nieśmiały:

Obce dla niego wyrazy miłosne,

Hoć czuł miłosne zapały.

«Lecz prużno nędzny w oczah prawie znika,

Prużno i dzień i noc płacze;

W boleściah jego dla mnie radość dzika,

Śmieh obudzały rozpacze.

«Ja pujdę!» muwił ze łzami — «Idź sobie!»

Poszedł i umarł z miłości...

Tu nad żeczułką, w tym zielonym grobie,

Złożone jego są kości.

«Odtąd mi życie stało się nielube,

Puźne uczułam wyżuty;

Lecz ani sposub wynagrodzić zgubę,

Ani czas został pokuty.

«Raz, gdy się w pułnoc z rodzicami bawię,

Wzmaga się hałas, szum, świsty:

Pżyleciał Józio, w straszliwej postawie,

Jak potępieniec ognisty.

«Porwał, udusił gęszczą dymnyh kłębuw,

W czyścowe żucił potoki,

Gdzie pośrud jęku i zgżytania zębuw,

Takie słyszałam wyroki:

«Wiedziałaś, że się spodobało Panu

Z męża rud twożyć niewieści,

Na osłodzenie mężom złego stanu,

Na rozkosz, nie na boleści.

«Ty, jakbyś w piersiah miała serce z głazu,

Ani cię jęki ubodły,

Nikt nie uprosił słodkiego wyrazu,

Pżez łzy, cierpienia i modły.

«Za taką srogość, długie, długie lata,

Dręcz się w czyścowej zagubie;

Puki mąż jaki z tamecznego świata,

Nie powie na cię hoć: lubię

«Prosił i Józio niegdyś o to słowo

Gożkie łzy lał nieszczęśliwy:

Prośże ty teraz nie łzą, nie namową,

Ale pżez strahy i dziwy.»

«Żekł. Mnie natyhmiast porwały złe duhy:

Odtąd już setny rok minie,

W dzień męczą, na noc zdejmują łańcuhy,

Żucam ogniste głębinie.

«I w cerkwi, albo na Józia mogile

Niebu i ziemi obżydła,

Muszę podrużnyh trwożyć w nocne hwile.

Rużne udając straszydła.

«Idącyh w błota zawiodę lub w gaje,

Jadącym konia uskubię;

A każdy naklnie, nafuka, nałaje —

Tyś pierwszy wyżekł: to lubię.

«Za to ci spadnie wyrokuw zasłona,

Pżyszłość z pod ciemnyh wskażę hmur.

Ah! i ty poznasz Marylę, lecz ona...»

Wtem na nieszczęście zapiał kur.

Skinęła tylko, widać radość z oczek,

Mieni się w parę cieniuhną,

Ginie, jak ginie bladawy obłoczek,

Kiedy zefiry nań dmuhną...

Patżę — aż cały wuz stoi na łące.

Siadam, powoli strah mija;

Proszę za dusze w czyścu bolejące,

Zmuwić tży Zdrowaś Marya.

Rękawiczka

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Rękawiczka

(z Schillera)

Hcąc być widzem dzikih bojuw,

Już u zwieżyńca podwojuw

Krul zasiada.

Pży nim książęta i panowie Rada;

A gdzie wzniosły krążył ganek,

Ryceże obok kohanek.

Krul skinął palcem, zaczęto igżysko,

Spadły wżeciądze: ogromne lwisko

Z wolna się toczy;

Podnosi czoło,

Milczkiem obraca oczy

Wokoło;

I ziewy rozdarł straszliwie,

I kudły zatżąsł na gżywie,

I wyciągnął cielska bżemię,

I obalił się na ziemię.

Krul skinął znowu.

Znowu pżemknie się krata:

Szybkiemi skoki, hciwy połowu

Tygrys wylata.

Spoziera z dala,

I kłami błyska,

Język wywala,

Ogonem ciska,

I lwa dokoła obiega;

Topiąc wzrok jaszczurczy,

Wyje i burczy;

Burcząc, na stronie pżylega.

Krul skinął znowu:

Znowu podwuj otwarty:

I z jednego zahowu

Dwa wyskakują lamparty.

Łakoma boju, para zajadła

Już tygrysa opadła,

Już się tygrys z niemi drapie,

Już obydwu tżyma w łapie:

Wtem lew podniusł łeb do gury,

Zagżmiał — i znowu cisze —

A dzicz z krwawemi pazury

Obiega, za mordem dysze,

Dysząc, na stronie pżylega.

Wtem leci rękawiczka z krużgankuw pałacu,

Z rączek nadobnej Marty,

Pada między tygrysa i między lamparty

Na środek placu.

Marta z uśmiehem żecze do Emroda:

«Kto mię tak koha, jak po tysiąc razy

Czułemi pżysiągł wyrazy,

Niehaj mi teraz rękawiczkę poda».

Emrod pżeskoczył zapory,

Idzie pomiędzy potwory,

Śmiało rękawiczkę bieże.

Dziwią się panie, dziwią się ryceże;

A on w zwycięskiej hwale

Wstępuje na krużganki.

Tam, od radosnej witany kohanki,

Ryceż jej w oczy rękawiczkę żucił:

«Pani, twyh dziękuw nie tżeba mi wcale».

To żekł i poszedł, i więcej nie wrucił.

Pani Twardowska

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Pani Twardowska

Jedzą, piją, lulki palą,

Tańce, hulanka, swawola;

Ledwie karczmy nie rozwalą,

Ha, ha! Hi, hi! hejże! hola!

Twardowski siadł w końcu stoła,

Podparł się w boki jak basza:

„Hulaj dusza! hulaj!” woła,

Śmieszy, tumani, pżestrasza.

Żołnieżowi, co grał zuha,

Wszystkih łaje i potrąca,

Świsnął szablą koło uha:

Już z żołnieża masz zająca.

Na patrona z trybunału,

Co milczkiem wyprużniał rondel,

Zadzwonił kieską, pomału:

Z patrona robi się kondel.

Szewcu w nos wyciął tży szczutki,

Do łba pżymknął tży rureczki,

Cmoknął: cmok! i gdańskiej wudki

Wytoczył ze łba puł beczki.

Wtem, gdy wudkę pił z kieliha,

Kielih zaświstał, zazgżytał;

Patży na dno: — „Co u liha?

Po coś tu, kumie, zawitał?”

Diablik to był w wudce na dnie:

Istny Niemiec, sztuczka kusa;

Skłonił się gościom układnie,

Zdjął kapelusz i dał susa.

Z kieliha aż na podłogę

Pada, rośnie na dwa łokcie,

Nos jak haczyk, kużą nogę,

I krogulcze ma paznokcie.

„A, Twardowski... witam bracie!”

To muwiąc, bieży obcesem:

„Cuż to, czyliż mię nie znacie?

Jestem Mefistofelesem.

Wszak ze mnąś na Łysej Górze

Robił o duszę zapisy:

Cyrograf na byczej skuże

Podpisałeś ty i bisy.

Miały słuhać twego rymu;

Ty, jak dwa lata pżebiegą,

Miałeś pojehać do Rzymu,

By cię tam porwać jak swego.

Już i siedem lat uciekło,

Cyrograf nadal nie służy:

Ty, czarami dręcząc piekło,

Ani myślisz o podruży.

Ale zemsta, hoć leniwa,

Nagnała cię w nasze sieci:

Ta karczma Rzym się nazywa...

Kładę areszt na waszeci”.

Twardowski ku dżwiom się kwapił

Na takie dictum acerbum;

Diabeł za kontusz ułapił:

„A gdzie jest nobile verbum?”

Co tu począć? kusa rada,

Pżyjdzie już nałożyć głową...

Twardowski na koncept wpada

I zadaje trudność nową.

„Patż w kontrakt, Mefistofilu,

Tam warunki takie stoją:

Po latah tylu a tylu,

Gdy pżyjdziesz brać duszę moją,

Będę miał prawo tży razy

Zapżąc ciebie do roboty,

A ty najtwardsze rozkazy

Musisz spełnić co do joty.

Patż, oto jest karczmy godło,

Koń malowany na płutnie;

Ja hcę mu wskoczyć na siodło,

A koń nieh z kopyta utnie.

Skręć mi pży tym biczyk z piasku,

Żebym miał czym konia hłostać;

I wymuruj gmah w tym lasku,

Bym miał gdzie na popas zostać.

Gmah będzie z ziarnek ożeha,

Wysoki pod szczyt Krępaku,

Z brud żydowskih ma być stżeha,

Pobita nasieniem z maku.

Patż, oto na miarę ćwieczek,

Cal gruby, długi tży cale:

W każde z makowyh ziareczek

Wbij mnie takie tży bretnale”.

Mefistofil duhem skoczy,

Konia czyści, karmi, poi,

Potem bicz z piasku utoczy,

I już w gotowości stoi.

Twardowski dosiadł biegusa,

Probuje podskokuw, zwrotuw,

Stępa, galopuje, kłusa —

Patży, aż i gmah już gotuw.

„No! wygrałeś, panie bisie,

Lecz druga żecz nieskończona:

Tżeba skąpać się w tej misie —

A to jest woda święcona”.

Diabeł kurczy się i kżtusi,

Aż zimny pot na nim bije:

Lecz pan każe, sługa musi,

Skąpał się biedak po szyję.

Wyleciał potem jak z procy,

Otżąsł się, dbrum! parsknął raźnie:

„Teraz jużeś w naszej mocy,

Najgorętsząm odbył łaźnię”.

„Jeszcze jedno, będzie kwita:

Zaraz pęknie moc czartowska! —

Patżaj, oto jest kobiéta,

Moja żoneczka, Twardowska.

Ja na rok u Belzebuba

Pżyjmę za ciebie mieszkanie;

Nieh pżez ten rok moja luba

Z tobą jak z mężem zostanie.

Pżysiąż jej miłość, szacunek

I posłuszeństwo bez granic;

Złamiesz hoć jeden warunek,

Już cała ugoda na nic”.

Diabeł do niego puł uha,

Puł oka zwrucił do samki,

Niby patży, niby słuha —

Tymczasem już blisko klamki.

Gdy mu Twardowski dokucza,

Od dżwi, od okien odpyha,

Czmyhnąwszy dziurką od klucza,

Dotąd, jak czmyha, tak czmyha.

Tukaj albo pruby pżyjaźni. Ballada

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tukaj albo pruby pżyjaźni

Ballada

(we cztereh częściah)

I

«Ja umieram. — Ja nie płaczę,

I wy hciejcie ulżyć sobie;

Prędzej, puźniej legniem w grobie.

Nie wrucą na świat rozpacze.

Byłem panem mnogih włości,

Sławny potęgą i zbiorem;

Zamki me stały otworem

Dla pżyjaciuł i dla gości.

O potęgo! o człowieku!

Wielkie zamki, wielkie imie,

Wielkie nic! Wielkość, czczy dymie!

Ja umieram w kwiecie wieku!

Gdy za mądrości widziadłem

Goniąc, zbiegam kraje cudze,

Gdy wzrok nad księgami trudzę,

Skarbnice nauk posiadłem:

O nauki! o człowieku!

Wielka mądrość, wielkie imie,

Wielkie nic! rozum, czczy dymie!

Ja umieram w kwiecie wieku!

Stżegłem ustaw świętej wiary

W duhu i serca prostocie;

Hojnie nagradzałem cnocie,

Kościołom niosłem ofiary.

O pobożności! człowieku!

Święta wiaro, święte imie,

Święte nic! cnoto, czczy dymie!

Ja umieram w kwiecie wieku!

Twurco, jakże igrasz srodze!

Kiedy mi dasz wiek niedługi,

Cuż, że mi dasz wierne sługi?

Czymże za wierność nagrodzę?

Dasz kohankę kohankowi,

Śmierć truje ślubuw słodycze.

I tylu pżyjaciuł liczę!

Bądźcie zdrowi, bądźcie zdrowi!»

Tak na domownikuw ręku

Tukaj, pośrud skarg i jęku,

Pożegnawszy świat na wieki,

Gasnące zamknął powieki.

Wtem grom łamie szczyty dahu,

Zadrżały zamkowe ściany,

Jakowyś stażec nieznany

Wlatuje na środek gmahu.

Siwy włos okrył mu skronie,

Tważ marszczkami rozorana,

Broda długa za kolana,

Na kostuże wsparte dłonie.

«Tukaju!» Porwał z pościeli

I wraz za sobą iść każe;

Już wieżhne sale minęli,

Minęli wały i straże.

Idą — ciemno, deszczyk kropi;

A srebżysta tważ miesiąca,

To grubawe mgły roztrąca,

To się znowu we mgle topi.

Idą ponad tżęskie kępy,

Mijają bagna, głębinie,

Hnilicy ciemnej ostępy,

Kołdyczewanurty sinie.

Gdzie puszcza zarosła wkoło,

Spodem czarna, z wieżhu płowa,

Żwirami nasute czoło

wynosi gura Żarnowa,

Tam szli. Stażec kląkł na grobie,

Rozwarł usta, okiem błysnął,

Podniusł w gurę ręce obie,

Tżykroć kżyknął, tżykroć świsnął.

«Tukaju, patż, oto ścieżka!

Za ścieżką hatka na bagnie,

W hatce mędżec Polel mieszka:

Mędżec mędrca wspomuc pragnie.

Znana twa nauka, cnota;

Znam, że Bóg, węzły lubemi

Pżywiązawszy cię do ziemi,

Długiego nie da żywota.

Ale żucaj pżestrah płony,

Myh sposobuw uznaj dzielność;

Żyj dla sług, pżyjaciuł, żony,

Lata, wieki, nieśmiertelność.

Ja pierwszy ziemskiemu oku

Śmiem do niej pokazać drogę;

Lecz podług ustaw wyroku

Dwom tylko pokazać mogę.

Wybież drugiego człowieka,

Człowieka doznanej wiary,

Kturemu byś w każdej probie

Tak zaufał, jak sam sobie;

Trafisz — nieśmiertelność czeka!

Hybisz — śmierć i wieczne kary!»

— «Starcze! twe zjawienie wieszcze

Ciemna zasłona powleka,

Powiedz...» — «Powiadam ci jeszcze,

Wybież drugiego człowieka.

Radź się twej głowy i serca,

Idzie o ciało i duszę!

Wierny albo pżeniewierca,

Nieśmiertelność lub katusze!...

Czy mugłbyś zwieżyć się słudze?»

Tukaj nic nie odpowiada,

Bo ktuż zgadnie myśli cudze?

Bo zbyt częsta w sługah zdrada.

«Może kohance lub żonie?»

— «Tak...» wtem uciął, patży smutnie;

«Tak» żecze i znowu utnie.

Myśli, sam się z sobą biedzi,

«Tak jest, kohance... tak, żonie!»

I wieży, i strah nań pada,

I wątpi, i wstydem płonie;

Myśli, sam się z sobą biedzi,

Umyślił, już w odpowiedzi,

Już... i nic nie odpowiada.

— «Umżyj więc! ty śmiałeś żądać?

Daj pokuj żądaniom dzikim!

Ty nie masz ufności w nikim.

Wartoż dłużej świat oglądać?»

On myśli... — «Nikogoż z wiela?

Sługi, żony, pżyjaciela?»

— On myśli... Tu w mgnieniu oka

Czerni się niebios sklepienie,

Słyhać gżmienie, ziemi drżenie,

Kipią bagna, lasy gorą,

Niknie w płomieniah opoka,

I doliny, i jezioro.

Śrud gromuw, świstu i szczęku,

Czy to zły duh, czy moc Boża,

Tukaj znalazł się śrud łoża,

Na swyh domownikuw ręku.

Głos tylko zagżmiał z daleka:

«Nie masz drugiego człowieka,

Kturemu byś w każdej probie

Tak zaufał, jak sam sobie».

II

«Ja mam, ja mam pżyjaciela!»

Konający Tukaj woła.

Wraz uhodzi bladość z czoła,

Iskrą zdrowia oko stżela;

Tukaj wydarty mogile,

Wstaje, dziwią się doktory;

Wstaje, hodzi o swej sile,

Jakby nigdy nie był hory.

A wtem, na poduszce z boku,

Ujży z wolej skury karty,

Gdzie tajemnice wyroku

Pżeklęte spisały czarty.

Tukaj z ciekawością hwyta,

Siada, podparł się, i czyta:

«Kiedy miesiąc na młodziku,

Idź za gurę do gaiku,

Znajdziesz kamień, spod kamienia

Białego urwij kożenia,

Kiedy będziesz bliski śmierci,

Każ ciało posiec na ćwierci,

W wodzie zgotować kożonki,

Pocięte namaścić członki:

Znowu się duh z ciałem zrośnie,

W młodocianej wstaniesz wiośnie,

I możesz, skutkiem tyh lekuw,

Umierać, wstawać, wiek wiekuw».

Dalej tam były pżestrogi:

Jak siekać głowę, jak nogi,

W jakiej wodzie smażyć trunek,

Po jakiej brać zioła szczypcie;

Ale na końcu w post-skrypcie,

Taki dodano warunek:

«Jeśli użyty ktoś drugi

Do namaszczalnej posługi,

Zwiedzion pżez nasze fortele,

Innemu pokaże ziele

Lub w oznaczonej godzinie

Twego ciała nie namaści:

Wtenczas skutek zioła zginie,

Wtenczas piekło czeka waści.

Jeśli na to się ośmielisz,

Dla znaku, że zaszła zgoda,

Nasz poseł Mefistofelisz

Do wymiany traktat poda.

Ostżegliśmy o fortelah,

Stżeż się; potem prużny kweres.

Dan w Erebie, w szabas rano;

Własną ręką podpisano:

Tak ma stać się: Lucyferes,

A za zgodność: Hadramelah».

Tukaj trohę się zagniewał,

Warunku się nie spodziewał.

Brodę na ręku podpiera,

Potarł czoło, skżywił nosa,

Na kontrakt spojżał z ukosa:

Tabaczki dwa razy zażył,

To na ziemię spuszcza oczy,

To po stolowaniu toczy.

Wziął pargamin, w ręku zważył;

Znowu nań zezem poziera,

Znowu czytał i odczytał,

Znowu zważył, znowu zmieżył,

Kułakiem o stuł udeżył,

Westhnął, mruczał, zębem zgżytał,

Ręce nad czoło zakłada,

Skoczył raptem i w zapędzie

Mahnął ręką: «Nieh tak będzie!»

Znowu umilkł, znowu siada,

Znowu myśli, znowu wstaje,

Znowu hodzi, znowu siada.

Nieh go za to nikt nie łaje,

Bo z diabłami żecz nie lada.

Myśli: albo wieczne życie,

Albo wiecznie diabłu dusza.

Nic nie muwi, myśli skrycie,

Tylko trohę wargą rusza.

Nadszedł już czas odpowiedzi.

Tukaj oddala się z tłumu

I do pracowni rozumu

Zamknąwszy się, jeden siedzi.

I tam swuj traktat raz jeszcze,

Nim stempel pżyjęcia zyska,

W surowej uwagi kleszcze

Bieże i pożądnie ściska.

Tam myśl rozmaita ścieka

W jedne podobieństwa tygle;

Tam jednę myśl niedościgle

Rużnicy nożykiem sieka;

Sieka, topi na kształt wosku,

Aż wycisnął ekstrakt wniosku.

Obejżawszy wniosek ściśle,

Tak żekł po długim namyśle:

«Jakieżkolwiek to fortele,

O kturyh słyszałem z gury,

Czy ih niewiele, czy wiele,

Trojakiej będą natury.

Hcąc kogo pżywieść do zdrady,

Tżeba siły albo rady;

Albo podarunkiem skusić,

Albo strwożyć, albo zmusić.

Toż samo krutszymi słowy,

Będzie sylogizm takowy:

Trojaka do zguby droga,

Ciekawość, łakomstwo, trwoga.

Więc kto w tym trojakim względzie

Twardej nie ulegnie probie,

Takiemu już można będzie

Ufać jak samemu sobie».

Tukaj, kontent z wynalazku,

Szuka atramentu, piasku,

Idzie kreślić pismo gżehu,

Ale idzie bez pośpiehu.

Już ciemno, pisać niewcześnie,

W atramencie jakieś pleśnie;

Dwie świece musiał zapalać

I dwa kałamaże nalać.

Coś mu zabolało w łokciu;

Wziął piuro — na piuże włosek

I bardzo spisany nosek;

Otżąsł, pżyciął na paznokciu.

Po długim względzie, rozględzie,

Wreszcie pisze: NIEH TAK BĘDZIE.

Hciał dołożyć i nazwisko:

Lecz nim pierwsze T napisał,

Myślał puł godziny blisko,

Głową i piurem kołysał,

I nic więcej nie napisał;

Tylko do pierwszej litery,

Dodał małe kropki.... cztery.

Gdy już napisano widzi,

Jeszcze patży, jeszcze bada;

Niehaj z tego nikt nie szydzi,

Bo z diabłami żecz nie lada.

Lecz jakże się musiał zdumieć,

Gdy głoska «B» w słowie BĘDZIE,

Zaczęła bżęczeć i szumieć,

I wzdymać wszystkie krawędzie.

Kręci się, beczy, podrasta

Jak na drożdżah kawał ciasta;

Dolna litery połowa

Wykurcza się w bżuh i żebra,

U zwieżhniej wypukła głowa,

Na kształt ogromnego cebra.

Szyjka jak u osy wąska,

Nosik orła, brudka kozła,

A z jednej go strony końska,

Z drugiej kuża łapka wiozła;

Pogląda okiem wołowem,

Skżydła na kształt młyńskih wioseł...

Był to diabeł jednym słowem,

Był to Miefistofel poseł.

Jeszcze Tukaj nie mugł wiedzieć,

Czy żegnać, czy prosić siedzieć,

Kiedy pżyskoczył zuhwalec,

Porwał za maleńki palec,

Zasadził nożyk pod skurką,

I umoczył we krwi piurko;

Piurko wścibił, ścisnął w ręku,

Ręką wodzi pomaleńku,

Gdy już U, K, A, J minął,

Zrobiło się całkiem TUKAJ.

Djabeł świsnął, czmyhnął, zginął...

Terazże z nim ładu szukaj!

Lilije

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Lilije

(z pieśni gminnej)

Zbrodnia to niesłyhana,

Pani zabija pana.

Zabiwszy gżebie w gaju,

Na łączce pży ruczaju,

Grub liliją zasiewa,

Zasiewając tak śpiewa:

«Rośnij kwiecie wysoko,

Jak pan leży głęboko;

Jak pan leży głęboko,

Tak ty rośnij wysoko».

Potem cała skrwawiona,

Męża zbujczyni żona,

Bieży pżez łąki, pżez knieje,

I gurą, i dołem, i gurą.

Zmrok pada, wietżyk wieje;

Ciemno, wietżno, ponuro.

Wrona gdzieniegdzie kracze,

I puhają puhacze.

Bieży w duł do strumyka,

Gdzie stary rośnie buk,

Do hatki pustelnika

Stuk stuk, stuk stuk!

«Kto tam?» Spadła zapora,

Wyhodzi stażec, świeci;

Pani na kształt upiora

Z kżykiem do hatki leci.

Ha! ha! zsiniałe usta,

Oczy pżewraca w słup,

Drżąca, zbladła jak husta:

«Ha! mąż, ha! trup!»

«Niewiasto, Pan Bóg z tobą!

Co ciebie tutaj niesie?

Wieczorną, słotną dobą,

Co robisz sama w lesie?»

— «Tu za lasem, za stawem,

Błyszczą myh zamkuw ściany,

Mąż z krulem Bolesławem

Poszedł na Kijowiany.

Lato za latem bieży,

Nie masz go z bojowiska,

Ja młoda śrud młodzieży,

A droga cnoty śliska!

Nie dohowałam wiary,

Ah! biada mojej głowie!

Krul srogie głosi kary;

Powrucili mężowie.

Ha! ha! mąż się nie dowie!

Oto krew! oto nuż!

Po nim już, po nim już!

Starcze: wyznałam szczeże,

Ty głoś świętemi usty,

Jakie muwić pacieże,

Gdzie mam iść na odpusty?

Ah! pujdę aż do piekła,

Zniosę bicze, pohodnie,

Byleby moję zbrodnię

Wieczysta noc powlekła».

«Niewiasto — żecze stary —

Więc ci nie żal rozboju,

Ale tylko strah kary?

Idźże sobie w pokoju,

Żuć bojaźń, rozjaśń lica,

Wieczna twa tajemnica.

Bo takie sądy Boże,

Iż co ty zrobisz skrycie,

Mąż tylko wydać może,

A mąż twuj stracił życie».

Pani z wyroku rada,

Jak wpadła, tak wypada.

Bieży nocą do domu,

Nic nie muwiąc nikomu.

Stoją dzieci pżed bramą:

«Mamo — wołają — mamo!

A gdzie został nasz tato?»

«Nieboszczyk? co? wasz tato?»

— Nie wie, co muwić na to —

«Został w lesie za dworem,

Powruci dziś wieczorem».

Czekają wieczur dzieci;

Czekają drugi, tżeci,

Czekają tydzień cały;

Nareszcie zapomniały.

Pani zapomnieć trudno,

Nie wygnać z myśli gżehu,

Zawsze na sercu nudno,

Nigdy na ustah śmiehu,

Nigdy snu na źrenicy!

Bo często w nocnej poże,

Coś stuka się na dwoże,

Coś hodzi po świetlicy:

«Dzieci — woła — to ja to,

To ja, dzieci, wasz tato!»

Noc pżeszła, zasnąć trudno;

Nie wygnać z myśli gżehu,

Zawsze na sercu nudno,

Nigdy na ustah śmiehu!

«Idź, Hanko, pżez dziedziniec:

Słyszę tętent na moście,

I kuży się gościniec:

Czy nie jadą tu goście?

Idź na gościniec i w las,

Czy kto nie jedzie do nas?» —

— «Jadą, jadą w tę stronę,

Tuman na drodze wielki,

Rżą, rżą koniki wrone,

Ostre błyszczą szabelki,

Jadą, jadą panowie,

Nieboszczyka bratowie!» —

— «A witajże, czy zdrowa?

Witajże nam, bratowa.

Gdzie brat?» — «Nieboszczyk brat,

Już pożegnał ten świat».

— «Kiedy?» — «Dawno, rok minął,

Umarł... na wojnie zginął».

— «To kłamstwo, bądź spokojna,

Już skończyła się wojna;

Brat zdrowy i ohoczy,

Ujżysz go na twe oczy».

Pani ze strahu zbladła,

Zemdlała i upadła;

Oczy pżewraca w słup,

Z trwogą dokoła żuca:

«Gdzie on? gdzie mąż? gdzie trup?»

Powoli się ocuca;

Mdlała niby z radości

I pytała u gości:

«Gdzie mąż, gdzie me kohanie,

Kiedy pżede mną stanie?»

— «Powracał razem z nami,

Lecz pżodem hciał pospieszyć,

Nas pżyjąć z ryceżami,

I twoje łzy pocieszyć.

Dziś, jutro, pewnie będzie,

Pewnie kędyś w obłędzie

Ubite minął szlaki.

Zaczekajmy dzień jaki,

Poszlemy szukać wszędzie,

Dziś, jutro, pewnie będzie».

Posłali wszędzie sługi,

Czekali dzień i drugi;

Gdy nic nie doczekali,

Z płaczem hcą jehać daléj.

Zahodzi drogę pani:

«Bracia moi kohani,

Jesień zła do podruży,

Wiatry, słoty i deszcze,

Wszak czekaliście dłużéj,

Czekajcie trohę jeszcze».

Czekają. Pżyszła zima,

Brata nié ma i nié ma.

Czekają; myślą sobie:

Może powruci z wiosną?

A on już leży w grobie,

A nad nim kwiatki rosną,

A rosną tak wysoko,

Jak on leży głęboko.

I wiosnę pżeczekali,

I już nie jadą daléj.

Do smaku im gospoda,

Bo gospodyni młoda;

Że hcą jehać, udają,

A tymczasem czekają,

Czekają aż do lata,

Zapominają brata.

Do smaku im gospoda,

I gospodyni młoda.

Jak dwaj u niej gościli,

Tak ją dwaj polubili.

Obu nadzieja łehce,

Obadwaj zjęci trwogą,

Żyć bez niej żaden nie hce,

Żyć z nią obaj nie mogą.

Wreszcie, na jedno zdani,

Idą razem do pani.

— «Słuhaj, pani bratowo,

Pżyjm dobże nasze słowo:

My tu prużno siedzimy,

Brata nie zobaczymy.

Ty jeszcze jesteś młoda,

Młodości twojej szkoda,

Nie wiąż dla siebie świata,

Wybież brata za brata».

To żekli i stanęli.

Gniew ih i zazdrość piecze,

Ten, to uw okiem stżeli,

Ten, to uw słuwko żecze;

Usta sine pżycięli,

W ręku ściskają miecze.

Pani ih widzi w gniewie,

Co muwić, sama nie wie.

Prosi o hwilkę czasu,

Bieży zaraz do lasu.

Bieży w duł do strumyka,

Gdzie stary rośnie buk,

Do hatki pustelnika

Stuk stuk, stuk stuk!

Całą mu żecz wykłada,

Pyta się, co za rada?

«Ah, jak pogodzić braci?

Hcą mojej ręki oba;

Ten i ten się podoba,

Lecz kto weźmie? kto straci?

Ja mam maleńkie dziatki,

I wioski i dostatki;

Dostatek się zmitręża,

Gdy zostałam bez męża.

Lecz ah! nie dla mnie szczęście!

Nie dla mnie już zamęście!

Boża nade mną kara,

Ściga mnie nocna mara:

Zaledwie pżymknę oczy,

Traf, traf, klamka odskoczy;

Budzę się: widzę, słyszę,

Jak idzie i jak dysze,

Jak dysze i jak tupa,

Ah, widzę, słyszę trupa!

Skżyp, skżyp, i już nad łożem

Skrwawionym sięga nożem,

I iskry z gęby sypie,

I ciągnie mnie i szczypie. Ah! dosyć, dosyć strahu,

Nie siedzieć mnie w tym gmahu,

Nie dla mnie świat i szczęście,

Nie dla mnie już zamęście!»

«Curko — żecze jej stary —

Nie masz zbrodni bez kary,

Lecz jeśli szczera skruha,

Zbrodniażuw Pan Bóg słuha.

Znam ja tajnie wyroku,

Miłą ci żecz obwieszczę:

Hoć mąż zginął od roku,

Ja go wskżeszę dziś jeszcze».

— «Co, co? jak, jak? muj ojcze!

Nie czas już, ah, nie czas!

To żelazo zabujcze

Na wieki dzieli nas!

Ah znam, żem warta kary,

I zniosę wszelkie kary,

Byle się pozbyć mary.

Zżekę się mego zbioru

I pujdę do klasztoru,

I pujdę w ciemny las.

Nie, nie wskżeszaj, muj ojcze!

Nie czas już, ah, nie czas!

To żelazo zabujcze

Na wieki dzieli nas!»

Stażec westhnął głęboko,

I łzami zalał oko,

Oblicze skrył w zasłonie,

Drżące załamał dłonie:

«Idź za mąż, puki pora,

Nie lękaj się upiora.

Martwy się nie ocuci,

Twarda wieczności brama;

I mąż twuj nie powruci,

Hyba zawołasz sama».

— «Lecz jak pogodzić braci?

Kto weźmie, a kto straci?...»

— «Najlepsza będzie droga,

Zdać się na los i Boga.

Niehajże z ranną rosą

Pujdą i kwiecia zniosą.

Nieh każdy weźmie kwiecie,

I wianek tobie splecie,

I niehaj doda znaki,

Żeby poznać, czyj jaki?

I pujdzie w kościuł Boży,

I na ołtażu złoży:

Czyj pierwszy weźmiesz wianek,

Ten mąż twuj, ten kohanek».

Pani z pżestrogi rada,

Już do małżeństwa skora,

Nie boi się upiora;

Bo w myśli swej układa,

Nigdy w żadnej potżebie

Nie wołać go do siebie.

I z tyh układuw rada,

Jak wpadła, tak wypada.

Bieży prosto do domu,

Nic nie muwiąc nikomu.

Bieży pżez łąki, pżez gaje,

I bieży i staje

I staje i myśli i słuha:

Zda się, że ją ktoś goni,

I że coś szepce do niéj

(Wokoło ciemność głuha):

«To ja, twuj mąż, twuj mąż!»

I staje i myśli i słuha;

Słuha, zrywa się, bieży,

Włos się na głowie jeży,

W tył obejżeć się lęka,

Coś wciąż po kżakah stęka,

Eho powtaża wciąż:

«To ja, twuj mąż, twuj mąż!»

Lecz zbliża się niedziela,

Zbliża się czas wesela.

Zaledwie słońce wshodzi,

Wybiegają dwaj młodzi.

Pani, śrud dziewic grona

Do ślubu prowadzona,

Wystąpi śrud kościoła

I bieże pierwszy wianek,

Obnosi go dokoła:

«Oto w wieńcu lilije,

Ah! czyjeż to są, czyje?

Kto muj mąż, kto kohanek?»

Wybiega starszy brat,

Radość na licah płonie,

Skacze i klaszcze w dłonie:

«Tyś moja, muj to kwiat!

Między liliji kręgi

Uplotłem wstążek zwuj:

To znak, to moje wstęgi!

To muj, to muj, to muj!»

«Kłamstwo! — drugi zawoła —

Wyjdźcie tylko z kościoła,

Miejsce widzieć możecie,

Kędy rwałem to kwiecie.

Rwałem na łączce, w gaju,

Na grobie pży ruczaju,

Okażę grub i zdruj:

To muj, to muj, to muj!»

Kłucą się źli młodzieńce,

Ten muwi, ten zapżecza;

Dobyli z pohew miecza,

Wszczyna się srogi buj,

Szarpią do siebie wieńce:

«To muj, to muj, to muj!»

Wtem dżwi kościoła tżasły

Wiatr zawiał, świece zgasły,

Whodzi osoba w bieli:

Znany hud, znana zbroja...

Staje, wszyscy zadrżeli,

Staje, patży ukosem,

Podziemnym woła głosem:

«Muj wieniec i ty moja!

Kwiat na mym rwany grobie:

Mnie, księże, stułą wiąż;

Zła żono, biada tobie!

To ja, twuj mąż, twuj mąż!

Źli bracia! biada obu!

Z mego rwaliście grobu,

Zawieście krwawy buj!

To ja, twuj mąż, wasz brat,

Wy moi, wieniec muj,

Daléj na tamten świat!»

Wstżęsła się cerkwi posada,

Z zrębu wysuwa się zrąb,

Sklep tżeszczy, w głąb zapada,

Cerkiew zapada w głąb.

Ziemia ją z wiéżhu kryje,

Na niéj rosną lilije,

A rosną tak wysoko,

Jak pan leżał głęboko.

Dudaż. Romans

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Dudaż

Romans

(myśl z pieśni gminnej)

Jakiż to dziadek, jak gołąb siwy,

Z siwą aż do pasa brodą?

Dwaj go hłopczyki pod rękę wiodą,

Wiodą mimo naszej niwy.

Stażec na liże bżąka i nuci,

Hłopcy dmą w dudeczki z piurek.

Zawołam starca, nieh się zawruci

I pżyjdzie pod ten pagurek.

«Zawruć się, starcze, tu na igżysko,

Tu się po siewbie weselim;

Co nam dał Pan Bóg, tem się podzielim,

I do wsi na noc stąd blisko».

Posłuhał, pżyszedł, skłonił się nisko

I usiadł sobie pod miedzą;

Pży nim po bokah hłopczyki siedzą,

Patżąc na wiejskie igżysko.

Tu bżmią piszczałki, biją bębenki,

Płoną stosy suhyh drewek;

Piją staruszki, skaczą panienki,

Obhodząc święto dosiewek.

Milczą piszczałki, głuhną bębenki,

Pożuca ogień gromadka;

Biegą staruszki, biegą panienki,

Biegą do dudaża dziadka.

«Witaj, dudażu, witamy radzi,

W wesołej pżyhodzisz dobie;

Pewnie z daleka Pan Bóg prowadzi,

Pogżej się i spocznij sobie».

Wiodą, gdzie ogień, gdzie stuł z murawy,

Sadzą dudaża pośrodku:

«Może pozwolisz na trohę strawy,

Albo na szklaneczkę miodku?

Widzim i lirę, widzim piszczałki:

Zagraj co nam samotżeci;

Napełnim za to tłomok, kobiałki,

I będziem wdzięczni waszeci».

«No, stujcież ciho, — żekł do gromadki —

Ciho, — powtaża, w dłoń klaska —

Jeżeli hcecie, zagram wam, dziatki,

A cuż wam zagrać?» — «Co łaska».

Wziął w ręce lirę i szklankę sporą,

Miodem pierś starą zagżewa:

Mrugnął na hłopcuw, ci dudki biorą;

Bżąknął, nastroił i śpiewa:

«Idę ja Niemnem, jak Niemen długi,

Od wioseczki do wioseczki,

Z borku do borku, z smuguw na smugi,

Śpiewając moje piosneczki.

Wszyscy się zbiegli, wszyscy słuhali,

Ale nikt mię nie rozumie!

Ja łzy ocieram, westhnienia tłumię,

I idę daléj a daléj.

Kto mię zrozumie, ten się użali,

I w białe udeży dłonie;

Uroni łezkę, i ja uronię,

Ale już nie pujdę daléj».

A wtem grać pżestał. Nim znowu zacznie,

Pżelotem spojżał po błoniu:

Lecz w jednę stronę spoziera bacznie;

Ktuż tam stoi na ustroniu?

Stała pasterka i plotła wieniec,

To uplecie, to rozplecie,

A obok pży niej stoi młodzieniec,

I splecione pżyjął kwiecie.

Spokojność duszy z jej widać czoła,

Ku ziemi spuszczone oko;

Nie była smutna ani wesoła,

Tylko coś myśli głęboko.

Jak puszkiem hwieje trawka zielona,

Hoć wiatr pżestanie oddyhać:

Tak się na piersiah hwieje zasłona,

Hociaż westhnienia nie słyhać.

Wtem z piersi listek zżułkły odepnie,

Listek nieznanego dżewa;

Spujży nań, żuci i z ciha szepnie,

Jakby się na listek gniewa.

Odwraca głowę, odeszła nieco,

Podniosła w niebo źrenice;

Nagle na oczah łezki zaświecą

I ruż wystąpił na lice.

A dudaż milczy, bżąka powoli,

A wzrok utopił w pasterce,

Utopił w licu, lecz wzrok sokoli

Zdał się pżedzierać aż w serce.

Znowu wziął lirę i spory dzbanek,

Miodem pierś starą zagżewa,

Skinął na hłopcuw, ci do multanek,

Bżąknął, nastroił i śpiewa:

«Komu ślubny splatasz wieniec

Z ruż, liliji i tymianka?

Ah, jak szczęśliwy młodzieniec,

Komu ślubny splatasz wieniec!

Pewnie dla twego kohanka?

Wydają łzy i rumieniec,

Komu ślubny splatasz wieniec

Z ruż, liliji i tymianka?

Jednemu oddajesz wieniec

Z ruż, liliji i tymianka;

Koha cię drugi młodzieniec:

Ty jednemu oddasz wieniec,

Zostawże łzy i rumieniec

Dla nieszczęsnego kohanka,

Gdy szczęśliwy bieże wieniec

Z ruż, liliji i tymianka».

Na to szmer powstał; rużne pogłoski

Pomiędzy ciżbą pżytomną:

Tę piosnkę śpiewał ktoś z naszej wioski;

Lecz kto i kiedy — nie pomną.

Stażec ucisza, podnosi rękę:

«Słuhajcie, dzieci, — zawoła —

Powiem, od kogo mam tę piosenkę,

Może on był z tego sioła.

Kiedym wędrując pżez kraje cudze

Krulewiec zwiedził pżehodem,

Wtenczas pżypłynął z Litwy na strudze

Pasteż jakiś z tyh stron rodem.

Smutny był bardzo, ale pżyczyny

Smutku nie muwił nikomu,

Odbił się potem od swej drużyny

I nie powrucił do domu.

Często widziałem, czy świecą zoża,

Czyli księżyc w pełnym blasku,

Jak on po błoniah, albo u moża

Po nadbżeżnym błądził piasku.

Posrud skał nieraz, podobny skale,

Na deszczu, wietże i hłodzie,

Odludny dumał, wiatrom swe żale,

A łzy powieżając wodzie.

Szedłem ku niemu; spozierał smutnie,

Ale ode mnie nie stronił;

Jam, nic nie muwiąc, nastroił lutnię,

Zaśpiewał, w struny zadzwonił.

Łzy mu się żucą; lecz skinął czołem,

Że się to granie podoba;

Ścisnął za rękę, ja go ścisnąłem,

I zapłakaliśmy oba.

Poznaliśmy się lepiej nawzajem,

I byliśmy pżyjaciele.

On zawsze milczał swoim zwyczajem,

I ja muwiłem niewiele.

Potem, gdy troską strawiony długą,

Już nie mugł rady dać sobie;

Ja toważyszem, ja byłem sługą,

Jam go pilnował w horobie.

Nędzny, w myh oczah gasnął powoli,

Raz mię pżywołał do łoża:

„Czuję — żekł — bliski koniec niedoli,

Nieh się spełni wola Boża.

Zgżeszyłem tylko, że moje lata

Tak się nadaremnie starły:

Ale bez żalu shodzę ze świata,

Dawno już na nim umarły.

Kiedy mię skał tyh dziki zakątek

Ukrył pżed gminu obliczem,

Odtąd już dla mnie świat ten był niczem:

Żyłem na świecie pamiątek.

Ty, coś mi wiernym został do grobu,

— Kończył, ściskając za ręce —

Nagrodzić tobie nie mam sposobu,

Wszakże to, co mam, poświęcę.

Znasz piosnkę, kturąm po tyle razy

Śpiewał, płacząc nad mym losem;

Pomnisz zapewne wszystkie wyrazy,

I wiesz, jakim śpiewać głosem.

Mam jeszcze z bladyh włosuw zawiązkę

I zeshły cyprysu listek:

Naucz się piosnki, weź tę gałązkę,

To muj na ziemi skarb wszystek.

Idź, może znajdziesz na bżegah Niemna

Tę, kturej już nie obaczę;

Może jej piosnka będzie pżyjemna,

Może nad listkiem zapłacze.

Nagrodzi starca, do domu pżyjmie,

Powiedz...” Wtem oko ściemniało,

A w ustah Panny Najświętszej imię,

Wpuł wymuwione zostało.

Silił się jeszcze i w samym skonie

Na prużno coś wyżec żądał;

Wskazał ku sercu i ku tej stronie,

Na kturą, żyjąc, poglądał». —

Tu pżerwał dudaż i szukał okiem,

Dostając listek z papierka:

Lecz już nie była między natłokiem

Ta, kturej szukał — pasterka.

Z daleka tylko poznał sukienkę,

Bo w hustce skryła tważ boską;

Jakiś młodzieniec wiudł ją pod rękę;

Już ih nie widać za wioską.

Pżybiegła zgraja, gdzie stażec siedział.

«Co to jest?» wszyscy pytają...

On nic nie wiedział — może i wiedział,

Ale nie muwił pżed zgrają.